Атала туугъан жерде

Хапар

Къыш къышлыгъын этген, сууукъ желчик, жерден ёрге кётюрюлмей, букъусун жайып ойнагъан ингирде келе эди ишден арып Къанамат. Шахарда ишлейди. Анда фатары да барды. Алай, анасы кеси жангызды да, андан келеди бери. Насыпха, арасы узакъ тюйюлдю – шахар тийресиндеди эли. Анасы жангызды дегенликге, мында ол жангызды, шахарда уа – Къанамат. Юйдегиси билмей тургъанлай дуниясын алышханлы да, аны, ол ачыу ишни, керти болгъанына ийнаналмайды ол.

Андан бери эки жыл озса да, ол эрттенликде Мариямны: «Адамы, – алай айтыучу эди баш иесине, –   быстыр жуугъан машинадан суу келип башлагъанды. Анга къаратыргъа, не жангысын алыргъа керекди», – дегени бюгюнча къулагъындады.  Ма алай, аны айтып, Къанаматны ашырып, юйге кире келгенлей, къайын анасы да къарап тургъанлай, босагъада ауду да, ауушду да къалды. Къаны башына чапханды дейдиле. Энди анга быстыр жууу да жокъ, машина алышдырыу да жокъ, башхасы да алай.

Къанаматны къарындашы уа аскерчиди, юйюрю бла Узакъ Востокда турады. Келдиле, юч кюн турдула да, кетдиле. Къызыны да эки ууакъ баласы. Ала жанында болсала, жангызлыкъны былай къаты сынамаз эди ол. Мариямны жумушлары бошалгъынчы, аланы тынгылы этер къайгъылы болуп айланды Къанамат, къарындашын да жанына сюеп. Келин да, сау болсун, ол эки-юч кюнню аш-суугъа къарап турду, арыйма-талама демей. Онекижыллыкъ Азнор а, къарындашындан туугъан, халкъ жайылгъан ингирде:

– Мында, бу эригиулю жерде, къалай жашайсыз сиз? – деди, Къанаматны кёзюне къатып.

– Сени атанг да, мен да мында туугъанбыз. Ма бу элде. Атам да, анам да мында туугъандыла. Элимде эригиулю эсе да, байрам излеген жылларым артда къалгъандыла мени. Сора къайры кетейим, жашым?

– Бизни бла кел, – деди сабий.

– Анам а?

– Ыннаны да алып кел. Фатарыбыз уллуду, сыйынырыкъбыз.

Угъай, кеталлыкъ тюйюл эди бир жары да Къанамат. Бютюнда Мариям аны бу жерге жатып, аны бла былай къысха байламлы этгенли. Жайылгъан эдиле бушуугъа келген ахлу-жууукъ бары да. Къызын да къоймай юйюне ашырып, кеси къалгъан эди Къанамат. Ма ол заманда ангылагъанды ол анга келген палахны. Аллай бир жашаулу тюйюл эсе да: «Къартлыгъынгда къатынынг ёлсюн деп, ким къаргъагъан болур эди мени?» – деп жилягъанды, киши да кёрмей.

Аш юйде тапкадан къарай эди анга Мариям чай ичиучю къызыл кружка бла: «Мени нек жокъламай турасыз?» – деп, кёлкъалды этгенча. Аны къолуна алып кёп сюелген эди ол кюн Къанамат. Шкафха букъдурургъа да бир болгъан эди, алай эталмагъанды. Къайнагъан суудан къуйгъанды да, чай этгенди. Бир башха, тансыкъ татыулу кёрюннген эди ол кюн анга ол чай. Кеси ичип турады энди андан…

Жол жингиригине жетген жерде, огъары жанында автобусну тохтагъан жери барды. Къанамат машинасын ары бура туруп, чыракълары ол жанына айланып, алайда бир тиширыуну кёрдю да, сейир этди: «Ингир алагъа, ким эсе да, бу къайры атланнганды?» – деп. Сора тохтады. Жюреги тынгысыз этгенине чыдаялмады. Машинадан тюшдю да, тиширыуну къатына барды. Анга къысылып тургъан къызчыкъны да ол заманда эследи.

– Кечгинлик беригиз, мен сизни таныялмай турама, – деди ол, саламлашхандан сора.

– Къайдан танырыкъсыз? Мен мында жашамагъанма сора, – деди тиширыу, бармакъларын аууз тылпыуу бла жылытыргъа кюреше.

– Кеч жолоучу кёрюнесиз. Бюгюн мындан автобус боллукъ тюйюлдю.

– Ата эгечиме келген эдим узакъдан. Ол ауушханды, юйю да сатылгъанды дейдиле. Улоу боллукъ тюйюл эсе, кече къалыр жерни юйретсегиз эди.

– Мен аллай жер билеме. Келигиз.

Къанамат аланы арбазгъа кийиргенде, терезе кёзюнден къарап тургъан Халимат эшикни ачаргъа ашыкъды. «Бу юйге къонакъ кирмегенли не заман болады?» – деп келди аны кёлюне.

– Юйге да игилик! – деп, алай ариу саламлашхан тиширыу ауазы, сыфаты бла да аны жаш заманында тенг къызын эсге тюшюрдю.

«Нечик ушайды Сафиятха», – деп келди аны эсине.

Жунчуп тургъан къонакъла, тиширыу бла сабий, ашап-ичип, жылынып, бир кесек юйге илеше башлагъанда, Халимат:

– Былай къарайма да, жарлы Сафиятха ушатама. Жангыла эсем да, билмейме аны, – деп жууап сакълады.

Бир кесек тынгылагъандан сора:

– Анга айта эсегиз, мени атамы эгечи эди Темирланы Сафият. Манга да атам аны атын атагъан эди.

– Аладан бир белгинг болгъанын а, къызым, киргенинглей окъуна эслегенме. Сафият харип ауушханлы жыл да болады. Эшитмейми тургъанса? Къайсыныкъыса?

– Мухамматныкъыма. Анам къазакълы эди.

– Хау, хау, эсиме тюшдю. Мухаммат къазакълы алып, ол а бери келирге унамай, ортада айлана тургъанды къауум жыл, къысха заманны ичинде ауруп, дуниясын алышхынчы. Сора сен аны къызыса. Игиди, игиди…

Сабий жукълагъандан сора, ушакъ андан ары барды.

– Анам бек жарсыгъанды атама, сокъураннган да этгенди аны биргесине бармай, анда къалгъанына. Меркеде жашап тургъанды. Бирде келип, бизде Алма-Атада да туруп кетиучю эди бир-эки ыйыкъ. Бир жол аны юйюне элтип бара тургъаныбызлай, баш иеми жюреги тутуп, элтип бизни бир башха машинагъа ургъанды да, алайда эшигим ёмюрде ачылмазча жабылгъанды. Анам, баш ием, жашым да жоюлгъандыла. Мени уа Аллах аланы ызларындан жиляргъа къойгъан болур.

– Жиля, къызым, жиля. Бирде кёз жашла да саладыла жюрекге сабырлыкъ. Болсада, Аллахны буйругъу болмай, чач тюк да тюшмейди башынгдан дейдиле. Берген да ол, алгъан да ол. Ёлюм адам тюрлендиралмазлыкъ затды. Баш иенг а къазакълымы эди, балам?

– Угъай, къарачайлы эди, Къантемирладан, Къаракёз деп. Анам, харип: «Къаракёз деп атлагъа атаучу эдиле, андан башха атмы къуругъан эди аны атагъанлагъа?» – деучю эди. Киеуюне уа Коля дегенди. Ариу жашагъанбыз. Бу къызчыгъ а, Марина, оруслучукъду.  Ол аварияда башха машинада ёлгенленикиди. Ахлусу табылмагъанды. Бар эсе да, къагъанакъны алайыкъ деп адам чыкъмагъанды. Ол заманда анга жыл да болмай эди. Энди экибиз биргебиз…

Бир зат тюрленмегени, келлик кюню кетген кюнюне ушагъаны, кюнню жапхан булутча, тынчлыкъ бермегенди Сафиятха. Ма ол себепден сюйгенди ол, къызчыкъны да алып, ата эгечине келирге. Алай а мында да ангылагъанды умутлары тозурагъанларын – ата эгечи къайтмаз жолуна кетип эди.

– Къууаныр эди тенгим Сафият, сау болса. Хо да, бир кесекчик туругъуз мында, бизде. Атангы туугъан жерин таны, къызым, – деген эди ол кече Халимат.

Эрттенликде уа, аны аш юйден чыкъгъан ариу ийис уятханда, ол бары да тюш болуп, келини Мариям анда кюреше тургъанча кёрюнюп, къууаннганды. Жаланда эшик аллына келип сюелгенде ангылагъанды алданнганын. Ол Сафият эди. 

Къанамат къонакъларын тау эллеге да айландыргъанды. Ала къабырлагъа да баргъандыла бирге, жууукъ-ахлуну эсгере. Ай чакълы заман кёзню къысып ачхынчы кетип, Сафият юйюне тебирегенде, Халимат:

– Къызым, анда да киши сакъламай эсе, мында къалып къалырмы эдигиз? – деп да соргъанды, къызчыкъны кесине къысып, башын сылай, алай болуп къалса эди деген умут бла.

Сафият анга жууап эталмагъанды. Къанаматны жюреги да тынчлыкъсыз эди – сюймей эди аны жашаууна былай билмей тургъанлай кирип, къышхы кюнню жайгъа айландыргъан адамла – Сафият бла сабий кетип къалырларын.  Жаланда аэропортда ачханды ол жюрегин къонагъына.   Сора, аланы сакълап тургъан кюмюш къанатлыгъа узакъдан къарап, къызчыкъ да анга къол булгъай, бир кесек сюелип, ючюсю да юйге жол кёл алгъандыла.