ДУУА

Хапар 

Кёп тюрлю сагъыш эте эди, терезеден жумушакъ жабалакъны, жаугъанына къарай, Халимат. Аз ачылгъан терезеден ургъан сууукъ анга ётмегени сейир тюйюлдю – сау кече ол, къыйын ауругъан тиширыуну халине къарай, кёз къысмай чыкъгъанды.

Таныгъан адамы тюйюл, узакъдан тауланы кёре келген адам. Насыпха, къар юзюлгенни къыйырчыгъы жетгенди анга. Сау къалгъанды, къутхарыучула табып. Аягъы инчигинден чыгъып эди да, аны олсагъат жерине салгъандыла. Иегилери уа къыйнайдыла. Ючюсюн сындыргъанды. Къарда иги кесекни тургъаны да тиширыуну саулугъуна заран болгъанды. Кюйюп, бишип, алай чыкъгъанды тангнга. 

Энди къалкъыды деп, къолун жиберсе, олсагъат уянып:

– Кетмегиз, доктор! Мени къоюп кетмегиз! Ёлюп къаллыкъма! – деп шыбырдай эди Анна. 

Халимат къолундан тутса, анга къарыу къайтханча кёрюне эди.

Эркинди, солур заманы жетгенди, алай Халиматны юйге барлыгъы келмейди. Къайын анасыны чимдий-чимдий тургъаны – келиним сабий бла къууандырмайды деп, баш иесини бошалмагъан иши, юйюне кече ортасында къайтыучусу… – эрикдиргендиле бары да.  Аны ишин а жаланда жубанчха санайдыла ала. Курорт жерде уллу къонакъ юйю болгъан кишини юй бийчеси ишлерге да керек тюйюл эди, ала айтхан болса. Арт кезиуде ала ангыламайдыла бир бирни. 

Студент заманларын таймай эсине тюшюреди Халимат.  Китапханада тюбешиучю эдиле кюн сайын. Артда уа Далхат аны юйюне дери ашыргъанды. Ол къурулушчугъа окъугъанды. Ишлеп да тургъанды. Тар ауузда ол ишлеген юйлени жанлары бла озуп бара, арбазлада ойнай тургъан сабийлени кёрсе, аллай ёхтемлик алыучу эди Халиматны. Энди уа хар не да бошалгъанды, кетгенди.

Юйге хазырлана, дагъыда жюреги тынчлыкълы болур ючюн, Аннагъа кирди. 

– Доктор, тюшюмде кёргенме сизни…

«Тюшюнг угъай, тюнюнг эди ол, ауруу къызыуунда кёргенсе», –деди кеси-кесине Халимат, ауругъанны халы игиге айланнганына къууана.

– Хайт деп туругъуз! Энди мен тамбла эрттенликде келликме.

– Мен а? Мен къалай боллукъма? 

– Бусагъатда сиз жаланда тынчайып турургъа керексиз. Хар не да тап боллукъду.

– Сизде да боллукъду хар не да тап. 

– Мендеми?

– Хау. 

Тышындан жукъ айтмаса да, ичинден а: «Не хазна», – деди Халимат.

Ол эшикге чыкъгъанда, Тар ауузда шахары анга шайтан аязы бла тюбеди. Юйге барыргъа сюймей эди да, экиге айланнган къарындашына кирирге тюшдю эсине. Келини Тамара къууанды. Жюз жыл сакълап тургъан кибик тюбеди, къалайгъа олтуртургъа, не бла сыйларгъа билмей сыйлы къонагъын. Атын а бир заманда айтмагъанды Халиматны.

– Кел, къызчыкъ, кел. Не иги болду. Лагъман этгенме эрттенли. Огъесе мантыламы къабарса? Къарындашынг да бусагъат жетерикди. Бюгюн аны да, билесе, тынчлыкъсыз кечеси эди, ол къар юзюлген бла байламлы. Не айлана болурла бу туристле да, аякъларын, къолларын сындыра, юйлеринде сау-саламат турмай?

Келин аш юйню бла  аны араларында айланмасын деп, Халимат гитче столчукъну артында орналды. Ол сагъатда Боряны киргени юйге къууат салды. Аллай кенг жюрекли халал адамды ол. 

– Ма биргенге бармасам, Халимат, сени Далхатха бергенде, быллай аламат бийчесиз къаллыкъ эдим мен!

– Аны да бир тап иши болгъаны иги эди.

– Тюйюшгенми этгенсиз? – Боряны бети тюрленди.

– Угъай-угъай. Аллай къайгъы жокъду. Билесе да, аны башын иш басып тургъанын. Бош, сизни бир кёрейим деп къайтханма.

– Аламат этгенсе! 

Бу иги адамланы къатларында бир кесек турсанг, бар къайгъынг чачылады. Аны Халимат кёп кере сынагъанды.

– Жетгенни юйюне кирип не айлана болурса танг атмай?! – деп, тырманы бла тюбеди къайын анасы.

– Анабыз, ол жетгенни юйю тюйюлдю, мени къарындашымы юйюдю, –деп, Халимат отоууна кирип кетди. 

Экинчи кюн Анна анга сейир хапарла айтды:

– Мен алтайлыма, тюз атым Аначакъды. Бар ана тилигизде айтханны ангылап турама. 

– Да, бек сейирлик таула Алтайдадыла дейдиле да… 

– Хау, анда да бардыла таула. Мен бери илму ишими юсю бла келгенме. Кесим кёрюрге сюйгенме Гитлер Шамбаланы излеген жерлени. Ол сейир къыралгъа эшик мында ачыллыкъды деген айтыу эрттеледен жюрюйдю. Санга айтыр затларым барды, доктор. Тюнене сен мени къолуму тутуп тургъанда, ангылагъанма ажашып айланнганынгы. Ол сен насып суннган насып тюйюлдю…

– Мен аллай затлагъа ийнанмайма.  

– Атам шаманды. Кёп биледи, мени да юйретгенди. Кесилипдиле жолларынг. Кюн тиймейди тёгерегинге. Чегет сууукъ алыпды жан-жанынгы. Баш иенг а… Ол да узакъды сенден. Сени насыбынг мында тюйюлдю. Узун жол барыргъа керексе, анга тюбер ючюн…

– Халимат, жангы саусузну келтиргендиле!

Медсестраны ол сёзлери бёлдюле ушакъны. 

Аннаны айтханы эсинден кетмей, кюню алай озду Халиматны. 

Биягъы узун кечесин ётдюре, кирди ол Аннаны халына къараргъа.

– Ийнанмайса. Ийнаныргъа уа керексе. Ёмюрлени санама. Ала кете-келе турсала да, адамны ич дуниясы тюрленмейди – зарлыкъ да бар, тарлыкъ да бар. Кирген юйюнг сени къадарынг тюйюлдю. Сурат барды уллу отоуда. Тау, сора аны этеклеринде агъач. Аны артында табарыкъса хыйны. Ол шайтан жазыуланы окъутургъа кюрешме, тюйюмчекле бла бирге кюйдюрюп къой. Алай болса, ол артха къайтырыкъды.

– Кишиге да къайтмазча этерге уа жарамаймыды?

– Бош зат жокъду дунияда, биринден кетген, къайтып, кесине жер излейди.  

Анна, мындан къарап, аны юйюнде тагъылып тургъан суратны кёргени сейир эди. Алай а бир къауум заманны аны къатына баралмай турду Халимат. Къайын анасы жукълагъан болур дегенде уа, суратны тагъылып тургъан жеринден алып, къарады.

Тапды аны артында дууаны. 

Тюз да ол чакъда къайын анасы:

– Келин, бир тели суусап къысханды да, –деп, кесини отоуундан атлады. 

Халиматны къолунда дууаны кёрюп, бети агъарды. 

– Хо да, турмагъа къойсанг а муну жеринде. Ары да къайдан узалдынг? Маруа жаздырып келгенди, келинни бир заты болур эсе деп. Сиз аллай затха ийнанмайсыз да… Сал да къой жерине. Ол кишиге хата этмейди.

– Хайыр да этмей эсе, хата да этмей эсе, не этебиз да муну, анабыз? – деп, кеси ауазын танымай, аны башха адам айтханча болуп, Халимат аш юйге чыкъды да, табакъчыкъгъа салып, дууаны кюйдюрдю.

Ол, къагъыт болгъанлыкъгъа, жанаргъа унамай иги кесекни тургъаны сейирсиндирди жаш тиширыуну.

Ол кече жукъусуз чыгъып, сабыр сёлеширге деп, танг атаргъа баш иесини къонакъ юйюне атланды. Тапхан эди Далхатны. Ол кеси жангыз тюйюл эди. Баш иеси бла бирге ол кеси да иги таныгъан жаш тиширыуну кёргенинде, бир къызыу зат башына уруп, жыгъылыргъа къоркъуп, эшик жанындан тутду Халимат. Анга болушлукъгъа отоулада тизгиннге къараучу тиширыу чапды.  

Бир сууукъ къалтырата, бир къызыу кюйдюре санларын, алай келди ол артха. Ангылай эди: ата-ана ауазы эшитилмеген юйде жангызлыкъдан къачханлыкъгъа, юйюр къураялмагъанды. 

Жолгъа уа, эрттеден бери да узакъ шахаргъа чакъырып тургъан тенг къызы Зухрагъа, ата арбазындан чыкъды.