«Терроризмге къажау ишни тамыры бла тюрлендирирге…»

Россейни Терроризмге къажау миллет комитети къуралгъанлы - 20 жыл

ФСБ, МВД, башха кюч ведомствола терроризмге къажау ишни жетишимли бардырадыла, энтта бир структура не магъана бла къуралгъанды, деп сорургъа боллукъсуз. Бу статьяда НАК-ны тарыхыны юсюнден айта, анга жууапны берирге сюебиз.

Хау, кертиди, Россейде  право низамны сакълаучу органла экстремизмге, терроризмге, радикал ниетлени жайылыууна къажау уллу иш тамамлайдыла, алай ала хар бири да кесини борчларын толтурады. Кюч органланы, федерал эм регион власть органланы бу жаны бла ишлерин бирге тийишдирген, алагъа башчылыкъ этген орган а болмагъанды. Аны бла бирге  ол кезиуде терроризм асыры кенгергени, тыш къыралладан бандитле Россейге къажаулукъну кючлегенлери бла байламлы  аланы тохтатыр ючюн жангы амалла керек болгъандыла.

2004 жылда сентябрьде Бесланда школгъа чабыуулда сабийле, таматала да ачыгъан эдиле, бу къанлы, адам улуну тарыхында эм кюйсюз терактда 342 адам ёлтюрюлгенди. Аладан 186-сы – сабийле. Ма бу терактдан сора Россейни Башчысы Владимир Путин терроризмге къажау ишни тамыры бла тюрлендирирге, анга битеу министерстволаны, ведомстволаны, граждан обществону къошаргъа  оноу этеди.

- Терроризмге къажаулукъ битеу миллетни иши болургъа керекди, анга политика системаны  институтлары, битеу россейли жамауат къатышыргъа керекди, - деген эди Владимир Путин РФ-ни Правительствосуну 2004 жылда сентябрьде бардырылгъан кенгертилген жыйылыуунда.    

Алай бла, 2006 жылны аллында «Терроризмге къажау ишни юсюнден» федерал закон  эм РФ-ни Президентини  «Терроризмге къажау мадарланы юсюнден» Указы бла терроризмге къажау битеу къырал система къуралгъанды. Анга  кюч мадарла бла бирге  аманлыкъланы алгъадан ачыкълау комплекс жумушла кийирилгендиле. Жангы системада терактланы хазырланнган кезиуде ачыкълау, аланы тохтатыу, аманлыкъланы тинтиу жорукъла белгиленнгендиле, ангылатыу ишге уллу магъана берилгенди. 

Ол жыл 10 мартда уа политика система, кюч органла эм граждан общество  тамамлагъан ишни бирге тийишдирир мурат бла Терроризмге къажау миллет комитет (НАК)  къуралгъанды. Терактланы тохтатыу эм контртеррорист операциялагъа башчылыкъ этиу жумушланы тамамларча аны къауумунда Федерал оператив штаб къуралгъанды (ФОШ).

Алагъа ФСБ-ны, Ич ишле, Транспорт, Саулукъ сакълау министерстволаны, башха къырал органланы оноучулары киредиле. Толтуруучу власть  органла бла бирге Россейни Федерал Жыйылыууну эки палатасыны да башчысы, РФ-ни Президентини администрациясыны, правительствону башчылары да комитетни къауумуна къошулгъандыла. НАК-га Россейни ФСБ-сыны башчысы таматалыкъ этеди.

Терроризмге къажау иш къыралны битеу регионларында да бардырылады. Хар субъектде да терроризмге къажау комиссияла (АТК) къуралгъандыла. Алагъа  субъектни башчысы бла оператив штаб таматалыкъ этедиле.  

Бу ишни бютюнда кючлер мурат бла жууаплы органла муниципал даражада да къураладыла. Алай бла уа терроризмге къажау бирикдирилген система ишлейди – федерал  арадан башлап, жер-жерлеге дери.

2000 жылланы аллында Шимал Кавказда   къоркъуулу болум, регионлада терактла, бандитле власть органланы, право низамны сакълаучу структураланы келечилерине, дин къуллукъчулагъа, мамыр адамлагъа сауутларын бургъанлары жамауатны эсиндеди.  

Къыралда терроризмге къажау система алышыннганы уа хайырлылыгъын къысха замандан кёргюзтгенди. Сёзге, 2014 жылда НАК-ны бла ФОШ-ну бирге бардырылгъан кенгешинде кюч эм профилактика мадарланы хайырындан регионда терактланы саны юч кереге азайгъаны айтылган эди. 2013 жылда терроризм бла байламлы 218 аманлыкъ этилген эсе, 2014 жылда уа – 78. Тамамланнган жумушланы, ол санда ангылатыу ишни  хайырындан хазырланнган кезиуде 59 аманлыкъ тохтатылгъанды, террорист организацияла бла байламлы 30 инсанны мамыр жашаугъа къайтарыргъа онг болгъанды.

 Тенглешдирип айтханда, 2020 жылда Федерал оператив штабны жыйылыуунда быллай тарихле белгили этилгендиле: Шимал Кавказда 2020 жылда 15 теракт тохтатылгъанды, 35 бандит жокъ этилгенди, 53 аманлыкъчы тутулгъанды, халкъла аралы террорист организацияланы регионда 23 бёлюмлери чачдырылгъанды.

Бюгюнлюкде регионда терроризмни хорлагъанбыз дерге, баям, алыкъа эрттеди, аманлыкъланы хазырлагъанла, терактла бардырыргъа кюрешгенле энтта бардыла. 2020 жылда НАК-ны жыйылыуладан биринде аны башчысы Александр Бортников Шимал Кавказда бандит къауумланы башчылары жокъ этилгенлерин айтхан эди. «Беш жыл мындан алгъа Шимал Кавказдан къоркъгъан этгендиле, энди уа регион Россейде туристле бютюнда сюйген жерлеге киреди»,-деген эди ол.

СКФО-да тынчлыкъны сакълауда  террористлени ниетлерине тюшгенлени, алай аманлыкъ ишлерин тохтатыргъа сюйгенлени мамыр жашаугъа къайтарыу жумушлагъа энчи магъана бериледи. Бу иш НАК къуралгъандан сора башланнган эди. Ол кезиуде (2006 жылда) боевиклеге сауутларын къояргъа, «агъачладан чыгъаргъа» чакъырыу этилгенден сора законсуз сауутланнган къауумланы 750 келечиси аманлыкъларын къояргъа оноу этген эдиле. 

 Бу ишни андан ары бардырыр мурат бла СКФО-ну регионларында мамыр жашаугъа къайтарыу жаны бла комиссияла къуралгъандыла.   Сёзге, Къабарты-Малкарны адаптация комиссиясына 2016 жылда 18 адамдан тилек келген эди, 2024 жыда уа комиссияны келечилери Нальчикге чабыуулгъа къатышхан, жууап тутуп, эркин болгъан эр кишиге юйюрюне, жамауатха къайтыргъа тийиишли себеплик этгендиле. Бу тарихле уа бандитлени ниетлерин сайлагъанла азайгъанларына шагъатлыкъ этедиле.

Россейде тыш къыраллы террорист организациялагъа къажау хайырлы система къуралгъанды,  тышындан келген, къыралны ичинде да къоркъуулагъа тюз багъа берип, тийишли мадарла толтуруладыла. 

Бюгюнлюкде уа энтта бир уллу борч барды – террорист эм экстремист ниетлени интернетде жайылыуларына къажау мадарла тамамлау. Террористле кеслерин ариуларгъа, тюзлюк, дин, жамауат тенглик ючюн къазауат бардырабыз деп, тизгинлерин жаш адамла бла толтурургъа кюрешедиле.

НАК-ны башчылыгъында, къырал органла, кюч структурала  жаш тёлюню жангылыудан сакъларгъа,   терроризмни аманлыгъын, адам улугъа келтирген къоркъууну ангылатыу  жумушланы  тири бардырадыла. Ол ишни хайырлылыгъын барыбыз да кёребиз, 2000 жыллада регионла болум бла тенглешдирирге онгубуз барды.

Жамауат, граждан общество бу ишден бир жанында къалыргъа жарамайды. Ёсюп келген тёлюбюз, туугъан журтубузда тынчлыкъ, мамырлыкъ ючюн жууаплылыкъны ангылап, биригирге керек болгъаныбыз баямды.