Таула тынгылайдыла, алай унутмагъандыла

Къабарты-Малкъар къырал университетни Х.С. Темирканов атлы маданият арасында, малкъар халкъ кёчюрюлген кюннге аталып, «Таула тынгылайдыла, алай унутмагъандыла» деген эсгериу жыйылыу ётгенди. Аны Отарланы Керимни атын жюрютген малкъар маданиятны арасы къурагъанды.

Жыйылыу ол жыллада болгъан бушуулу ишлеге жораланнган жыр бла башланнганды. Аны Жуболаны Жамбулат  жырлагъанды. Жыйылгъанлагъа малкъар халкъгъа жетген къыйынлыкъны жюреклери бла сезерча инсталляция  да кёргюзтюлгенди. Быллай шартла да туура этилгендиле: онтёрт эшелоннга жюклеп, Орта Азиягъа 40 минг чакълы адамны ашыргъандыла. Кёчгюнчюлени 52 проценти сабийле, 30 проценти – тиширыула, 18 проценти – эр кишиле, фронтдан къайтхан сакъатла, къарт адамла эдиле.

Жыйылыугъа университетни бла колледжлени окъуучулары, преподавательлери, ишчилери, малкъар халкъны бушуу кюнюнде аны бла бирге жарсыгъанла келгендиле.

«Жыл сайын бу залда жыйылып, кёчгюнчюлюкде ёлгенлени эсгерип, алагъа хурмет этиу бизде тёреди. Къаллай бир адам кёчюрюлгенини юсюнден кёп тюрлю оюмланы эшитирге боллукъду, алай адамны титиретген тарихле бюгюн келтирилгендиле. Орта Азиягъа кёчюрюлгенлени экиден бири сабийле эдиле: аланы терсликлери жаланда бир эди –  таулула болгъанлары. Ол тарыхны болмагъанча къужур, саула ёлгенлеге сукъланнган заманны бетиди. Болсада малкъар халкъ кючлю болгъанын кёргюзтгенди, хорлатмагъанды, къыйынлыкълагъа чыдагъанды», – дегенди КъМКъУ-ну ректору Юрий Альтудов.

«Заман» газетни бёлюмюню редактору Мусукаланы Сакинат малкъар халкъ сынагъан зарауатлыкъ жаланда сууукъ вагонлада, жолда  кёрген къыйынлыкъла бла чекленмегенин, ата журтларындан минг километрлени узакълыкъда болуп, жашауларын сакълагъанланы къадарларын да унутургъа жарамагъаныны юсюнден айтханды. Халкъ кёчюрюлген кюнледе эгешчиги бла бирге тас болуп, базарда итле бла бирге кечиннген жашчыкъны юсюнден да хапарлагъанды. Бир ауукъ замандан а эгечин да тас этеди. Жылла озуп, жашчыкъ ёсюп, аппа болады, сора кесини туудукъчугъуна хапарын айтады. Ол къызчыкъ аппасы бла бирге тас болгъан юйюрлерин эсгерип жиляйды.

– Мен бу адамланы къадарларыны юслеринден кесибизни газетибизде жазгъан эдим. Ол адамны эгечин излеп тапхан къарачайлыла болгъандыла. Ангылаймысыз, айтылгъан сёзню кючю къалай уллуду? - деген сёзле бла бошагъанды хапарын Мусукаланы Сакинат.

Айтылгъан сёзню, болгъан ишлени эсде тутууну магъанасы бек уллу болгъанын «Минги-Тау» журналны жууаплы секретары Шауаланы Разият да къатлагъанды. Сора кёчгюнчюлюкде болгъан адамдан эшитген хапарыны бир юзюгюн шагъатлыкъгъа келтиргенди: «Манга бу хапарны айтхан адамны эгечи ёлюп, жашчыкъла бла бирге терен болмагъан уручукъ къазып, аны алай асырагъанды. Эрттен бла уяннганында,  терезеден къарап, эгечини жыйрыкъчыгъын кёреди… Итле ол къабырчыкъны къазып, къызчыкъны ёлюгюн чачхан эдиле… Аллай хапарла адамны эсинден бир заманда да кетмейдиле. Аллай зарауатла къайтмаз ючюн, биз кесибизни тарыхыбызны унутмай, эсибизде тутаргъа керекбиз».