«Мен нечик кёп жашайма...»

Яникойну кёчюредиле деген хапар келгенде, Фатимат биринчи классны бошагъан эди. Ары дери машинагъа минмеген къызчыкъ энди битеу юйюрю бла жолоучулукъгъа чыкъгъанына къууанч тыпырлы болупду. Бу жолну узунлугъу 13 жылгъа созуллугъун а ол алыкъа билмейди... 

- Бюгюн менден тамата бу эки элде да Хутуйланы Ахмат бла Къуршаланы Колядыла. Нечик кёпню кёргенбиз, нечик кёпге тёзюп, жашай келебиз. Башханы айтмай къойсакъ окъуна, кёчгюнчюлюк да тамам эди бизни тёлюге, - дейди Этезланы Фатимат, Таппасханланы Биляканы къызы, озгъан жылларын эсине тюшюре. 

Бек алгъа Таппасханланы юйюрлери Джамбул областьны Ровное элине тюшедиле. Жарсыугъа, ата къарындашларыны юйюрлеринден айырылып эдиле ала. Фатиматны анасы Геграланы Шарипаны 5 сабийи бла бир корейли юйюрню тыш отоууна  жыядыла. 

- Ала адам эт ашайдыла деген хапар жайылгъаны себепли, бек сакъ эдик. Вагонладан къотаргъанларындан сора барыбызны да бирден эл клубха жыядыла. Чыракъ, жылыу болмагъан бир жер. Сора  арба бла салам келтирип тёгедиле. Абаданла ол клубну саламны жандырып жылытыргъа кюреше эдиле, сабийле уа барыбыз да жукълайбыз. Танг атханлай а, юйюрлени юлеширге халкъ жыйылады. Анабыз абызырайды. Сора бизни бла вагонда келген Акъайланы Мырзакъул эфендини къайры элте эсегиз, ары элтигиз, дейди. 

Дагъыда эсимдеди Сарбашланы-Геляланы Налбийке да бизни бла болгъаны. Корейлини юйюнде кёп жашаргъа тюшмеди. Къарындашым Чачык бла тёгерекге жайылып, бир мадар этерге кюрешебиз. Сыгынла табып, аланы къабындырып, анабыз  билямукъ кибик эте, баш кечиндире эдик. Биз да алай  тургъанлай, Элеккуланы Азрет бла Геграланы Хайырсюлемез орамны башындан энишге тюшгенлерин кёрюп, анабыз къууанады. Бизге да къайтып, кимни къалайда орналгъанын ачыкълар мурат бла айланнганларын айтадыла. Къудайланы Идрис, Таппасханланы Забида да Кенгез деген колхозда болгъанларын билдиредиле. Биз да, анабыз биргесине алгъан нартюхден бир табакъ берип, эшек арба тутуп, ол жерге кёчебиз. Кесибизникилени тапханыбызда, бир кесек кёлюбюз кётюрюледи, - дейди огъурлу ынна.    

Алайдан дагъыда 5 жерге кёчерге тюшеди Шарипагъа, балаларын да этегине жыйып. 

- Къызылтыуда тохтагъаныбызда, Газаланы Масхутну тою эсимдеди. Ол артда, бери къайтханыбызда, кёп жылланы эфендилик этип тургъанды. Анабыз ауруйду да, аны орунуна мени къууадыла чюгюндюрге. Къыйын эди 10 жылы энди толгъан сабийге. Сора алай къыйналгъаныбызны кёрюп, Тохаланы Мухтар бизни совхозгъа алады. Анда уа хар 15 кюнден ахчангы да бере эдиле. Жашауубуз бир кесек женгил болады, - деп эсгереди мени жигитим. 

...Аскерчиле  мартны ол сууукъ эрттенлигинде халкъны ёрге бла энишге къуугъанда, Фатиматны анасы Шарипа тирменден нартюх алалады. Сора Кёк-Ташха ата юйюне жангыз жашчыгъы бла кетип тургъан апсыны Забиданы юйюн ачып, аны кюйюзюн да биргесине элтир амал табады. Артда ала Къазахстанда тюбешгенде, ол кюйюзню урушда жоюлгъан къайыны Къасымны юйюрюне тапдырады. Забиданы тамата эгечи Зурум, къайда кёрсе да, жюрегинден ыспас этип тургъанды Шарипагъа, нек дегенде кюйюзню совхозну председателине сатып, ала кеслерин ачлыкъдан сакълагъандыла. 

Заман бара-баргъанда, Таппасханлары бир жерге жыйылыр амал табадыла. Ма бу сиз кёрген сурат да 40-чы жылланы ахырында алыннганды. Экиге айланнган эгечле бла къарындашла анда да татлы жашагъандыла.

- Бизни аталарыбыз туугъан къарындашла неда экиге айланнганла болгъандыла. Алай биз бир уллу юйюрча эдик. Бери къайтханда да, бир тийреде орналыргъа кюрешгенбиз. Жарсыугъа, жашла бары да ауушхандыла, къызла къалгъанбыз. Атамы тёрт къарындашы бла бир эгечи болгъанды. Аладан экиси урушда ёлгендиле. Туудукълада уа барындан да мен таматама. Миллетими бек сюеме. Айнысын, кёп сабийли болсун! Биз бек тёзюмлю эм огъурлу миллетбиз. Къыйынлыкъла адамларыбызны чыныкъдыргъандыла, - дейди бюгюннгю жигитим.

Фатимат Билякаевна да баш иеси Хусей бла 6 сабий ёсдюргенди. Туудукъла да, аладан туугъанла да бюгюн ыннаны насыбыдыла.