Келир кезиуге таукел къарайды

Бюгюнлюкде жашларыбыз бла къызларыбыз  республикада, андан  тышында да окъуу юйледе билим ала, жетишимли  бола, миллетлерин  махтау бла айтдыра келгенлери да  кёллендиреди. Бусагъатда ёсюп келгенле  жашау алагъа берген онгланы  тийишлисича хайырлана  билгенлери да ышандырады. Барыбыз да билгенликден, къайсы халкъны да тамблагъы кюню,  ышанмакълыгъы да – ол аны бюгюннгю жаш тёлюсюдю.

Тебаланы Салима да  бусагъатдагъы тёлюбюзню келечисиди. Ол озгъан  окъуу жылда Элбрус  посёлканы битеулю билим берген мектебин  майдалгъа бошагъан  алтауландан  бириди. Бюгюнлюкде уа Ставропольда СКФУ-ну Червяков атлы математика эмда  компьютер илмула факультетини «Информациялы  къоркъуусузлукъ» ызында билим ала  турады. 

Гитчеликден да эки  ыннасыны  да юйретиулерин кёрюп эмда  эшитип ёсген  къызчыкъ хурметге, адет-тёреге да аладан тюшюннгенди. Билгенибизча, абадан тёлюбюзню келечилери кеслерини ариу къылыкълары, халлери бла къара намысха къатылыкълары бла да юйретедиле. 

- Ынналарым экиси да – Батчаланы Асият бла Тилланы Лейля – бухгалтерле болуп ишлегендиле кёп жылланы. Ким биледи,  математикагъа  сюймеклигим, сейирим да алай бла  башланнган эсе да. Гитчелигимде анамы ата юйюнде Акъ-Сууда жай айлада кёп тургъанма. Ол кезиуде  аммабыз тарихлени бирге къошаргъа, аланы керелерге,  жазгъан хатым ариу болуруна да юйретгенлей тургъанды. Мени  билимиме аны аллай эс бургъаны кесини  себеплигин да бергенди, - деп эсгереди Салима.

Таматаланы эсгертиулери не заманда да жаш тёлюге тюз жол бла барыргъа юйретедиле. Алай бла, Тебаланы  къызчыкъларыны математика илмугъа кёлю бютюн тартып, мектепде дерслерине энчи эс бура башлайды. Андан окъутхан устазы  Гюлюйланы Раузат аны билимин белгилер кюнню сакълап тургъанын жашырмайды. «Бир къарагъанда, ол асыры къаты устаз болгъанча кёрюне эди, алай дерсин иги билгенди, сабийлеге аны къалай ангылатханы уа энчи чыгъармачылыкъ хунерди дерчады», - дейди.

Салима мектепде, бирсиледен артха къалмай, иги окъугъанды. Баям, алайсыз да  боллукъ болмаз эди. Анасы Мариям бюгюнлюкде да элни садигинде юйретиучюдю.

Белгилегенибизча, математикагъа сюймеклиги гитчеликден белгили эди. Башланнган классланы бошагъанында, бу дерсден Битеуроссей сынау ишледе (ВПР-ла) «беш» алгъанына къууаннганын энди да унутмайды.

Муратына жетер ючюн, математикадан, информатикадан билимге энчи эс бургъанды. Аладан бийик балла алыргъа керек эди, бютюнда бюджет бёлюмге тюшер ючюн. Аны умутун толтурур ючюн, ата-анасы не тюрлю онгну тапдырыргъа угъай демегендиле. Тырныауузгъа жюрюп, информатикадан бир кесекни репетитордан да тюшюннгенди. Кеси аллына онлайн дерслени болушлугъу бла да юйреннгенди. Алай бла уа, Бир къырал сынауларын ахшы баллагъа жазып, майдалгъа тийишли болгъанын белгилегенди. Аны бла бирге уа, тёрт башха-башха окъуу юйню бюджет бёлюмлерине тюшгенди. Айтханыбызча, СКФУ-ну сайлагъанды.

Белгилегенибизча, Салима алыкъа биринчи курсдады. Студент болгъан ал кезиуюнде тыш жерде окъуяллыкъ болурмамы деп оюмлагъан эсе да, жаланда «бешле» алады, сессиясын да иги бошагъанды. Умуту толгъаны ючюн а юйдегилеге, устазларына да ыразыды.

- Мектепде окъутхан устазларым тюрлю-тюрлю олимпиадалагъа къатышдыра тургъанлары ючюн ыспас этеме. Тарыхны, ана тилибизни, физкультураны уа бютюн сюйгенме. Тарыхдан къырал даражалы эришиуде районда, республикада да алчы болгъанма. Малкъар тилден Ачабайланы Хадижаны дерслерин да бир заманда унутурукъ тюйюлме. Республикадан тышында окъуй, таулу болгъанымы, биз къаллай миллет болгъаныбызны, адет-тёрелерибизни, тилибизни юслеринден хар кимге да айтырыгъым келеди. Баям, ол устазыбыз бизге дерслеринде ангылатхан сюймекликди эмда багъалауду, - дейди ушакъ нёгерим.

Жаш тёлю бюгюнлюкде жашау излеген усталыкълагъа кёл салгъаны белгилиди, аны алайлыгъы ючюн алагъа бютюн хурмет берлигинг келеди. Нек десегиз,  ала окъууну бошагъандан сора, не жол бла барлыкъларын толусунлай биледиле.

Тебаланы къызчыкълары информация  къоркъуусузлукъ жаны бла къошулмаланы, бютюнда программаланы хазырларгъа сюеди, ала  жамауатха  ангылашыныулу болурларына да къайгъырады. Аланы уа жангыз бир адамгъа, уллу предприятиялагъа, фирмалагъа да жарашдырыр муратдады. Усталыгъы, жаланда кесине сейир болуп къалмай, жамауатха хайырлы болур ючюн,  ышаннгылы амалланы излер умуту барды. Информациялы технологияла кечеден тангнга тюрленип къалгъан заманда билимни айнытханлай турургъа тийишлисин белгилейди.

Дерслеге жюрюгенден, программала жазаргъа тюшюннгенден тышында да, Салима окъуу юйню волонтёрла клубуну келечисиди. СКФУ-да башха-башха студент жыйылыула, илму конференцияла, олимпиадала, фестивальла бардырылыучуларын барыбыз да билебиз. Ол да аланы къураргъа тири  къатышхан  волонтёрланы  санындады. Келир заманда магистратурагъа кирир, илму бла кюрешир мураты да барды. Биринчи курсдагъылагъа, алыкъа окъууну бир кесеги озуп, студентле сынам  алгъынчы, илму ишле жазаргъа эркинлик алай берилмейди.

Дерслеринден тышында, заманы аз къала эсе да, китап окъургъа сюеди. Дагъыда ол миллет тепсеулени, сууда жюзюуню, волейболну да жаратады. Окъууда башха-башха  жерледен келген, бегирекда къарачайлы къызчыкъла бла шуёхлукъ жюрютеди. Алай бла уа къарачай-малкъар тилге  терен  тюшюннгенин, ёз тилибизде айтылгъан жырлагъа энди бютюн сейири бла тынгылагъанын да жашырмайды.

Биринчи солуу кезиуюнде уа ол туугъан республикасына келгенди. Не десек да, ата юйню жылыуу  башхачады. Анда уа аны ата-анасы, къарындашчыгъы  сакълайдыла. Ол кеси уа  ынналарын да кёрюрге  ашыгъады. Ала аны жетишимлерине бютюн къууаннганларын биледи. Юйюр бирге жыйылгъанда уа, жууукъ адамларын ёз къоллары бла  биширген татыулу тортла бла сыйларгъа сюеди. Кесинги къол жылыуунгу берген, кёлюнгю салып, сюйюп этген ашынг бютюн берекетли болгъанын айтады.

Мындан арысында, магистратурада билимин ёсдюрюп, ёз халкъыны ичинде жашаргъа, аны жамауатына болушлукъ бериргеди мураты. Аны бла бирге уа, белгилегенибизча, илму бла кюреширге да. Кеси жыйышдыргъан сынамны къагъытха тюшюрсе, ол амал аны ызындан келликлеге хайырлы боллугъуна ышана, алгъа таукел къарайды.