Гюл бахчаны иеси

  Эрттенликде-эртте къобуп, баш иесин ишге, къызчыкъларын мектепге, жашчыкъны уа сабий садха ашырып, кеси да ишине атланады. Ол Къабарты-Малкъар къырал аграр университетде орус тилден окъутады. Ишден сора уа руль артына олтуруп, Урван районда гюл бахчасына ашыгъады, теплицагъа кирип, бек алгъа анда  чыгъа келген зыгытлагъа тынгылы къарайды, къуруй тургъанларына эс бурады: бирлерине суу къуяды, башхаларына кюн таякъла жетмезча башларына жабады. Алай бла ол, аланы жашаугъа къайтарып, чакъгъанларында уа, ариу гюл къысымла къурай, тёгерекни бютюн къууатлы эте, адамланы жюреклерин жарытады, тамблагъы кюннге ышаныулукъ береди.

Ол тюльпанла (сатанай сохан) ёсдюреди. Аны гюллери огъурлу, таза ниетли адамланы къолларында къурумайдыла, аны къой, жылны къыш кезиуюнде окъуна аламат ариу чагъаргъа боллукъдула. Кимди да ол, гюл бахчаны иеси? Танышыгъыз, Ахкёбекланы Сейитни къызы Жаннета. 

Гюлле ёсдюрюп, ала бла адамланы къууандыргъан, кёллерин кётюрген, сёзсюз, хычыуунду. Болсада, аны  ючюн а къаллай бир къыйын салыргъа, бир-бирледе уа кечеле бла окъуна жукъламай чыгъаргъа тюшгенин кёпле билмейдиле. Тиширыуланы  байрамлары бошалгъан кюнден башлап экинчи ол заманнга дери Жаннетада тынчлыкъ жокъду: тюльпанланы жаратылгъан жерлери Голландиядан аланы кёп тюрлю сортларын сатып алыуну къайгъысын кёрюп башларгъа керекди, ноябрьде уа ала Краснодаргъа жетедиле, андан а - Урван районнга.

- Былтыр бек кёп гюл ёсдюрген эдим, алай сурам уллу болуп, ала уа жетмей къалгъандыла. Ол себепден быйылгъа жюз минг урлукъну сатып алгъанма. Ала кёп тюрлюдюле. Ноябрьде, битеу керекли амалланы да этип, жерге салгъанбыз. Кёп ишни къол бла этерге тюшеди. Кесим жетишмегеним себепли, башхаланы чакъырама, хакъ тёлеп ишлетеме. Къызчыкъла, къайын атам, анам, баш ием  да къолларындан келгенлерича болушадыла. Жерге салгъаныбыздан сора уа, черек боюнунда жаратылгъан юзмезни да келтирип къуябыз. Сёзсюз, керекли семиртгичле да беребиз,-дейди Жаннета.

Ол айтханыча, гюлле тап ёсер ючюн, заманында сугъарыргъа, теплицаны ичинде температура, жарыкълыкъ, къарангылыкъ да тийишлисича тап  болургъа, бек башы уа - къурт гюлге тюшмезине къайгъырыргъа керекди. Гюллени араларында эртте, кечирек жетгенле да бардыла. Аланы да теплицада къайсыларын къалайгъа орнатыргъа кереклисин  билиу дурусду. «Эртте жетгенлени от жылыудан арлакъда салабыз, кеч жетгенлени уа - жылыу берген котёлну къатында. Къысхасы, гюллени халлерин ангыларгъа тийишлиди. Гюл ачыкъ болгъан заманда аны юзерге жарамайды. Ол хыйсапдан башлайма ишими ингирликде»,- дейди  Жаннет.

Таулу тиширыу ёсдюрген гюллени алыргъа республиканы кёп жерлеринден, ол санда Осетиядан, Дагъыстандан, Чеченден да, келедиле. Бир жолгъа бек аз алгъаны жарым  минг, минг да болады. Аланы хар бирин да бек алгъа заманында тамыры бла юзюп, суугъа салыргъа, сатхан кюнюнде уа   кесип берирге керекди. Ол жубанчлы иш а заманны, кючню да  излейди.

- Кесим розаланы бла тюльпанланы бек сюеме. Баш ием бла тюбешген кезиуюбюзде ол манга тюрлю-тюрлю тюльпанланы кёп санда келтириучю эди. Бир жол а: «Сен бу къадар тюльпанны къайдан табаса», - деп соргъанымда, ол: «Манга эрге келсенг, билирсе», - деп жууаплайды. Аны атасы – къабартылы, анасы уа Сибирьден кёчген оруслу тиширыуду. Ала тюльпанланы ёсдюрюп тургъанлы жыйырма жылдан атлагъанды, мен а  арт он жылны ичинде кюрешеме ала бла. Бек сюеме гюллени, бир онгум болса эди, аланы ичинден кече-кюн да чыкъмай турур эдим, - деп ышарады Жаннета.

Ол гюл къысымланы да кеси жарашдыра биледи. Анга юйренир ючюн деп энчи курслагъа да жюрюгенди. «Манга гюл къысымланы излеп келгенлеге кимге саугъа этериклерин сорама. Къызгъа деселе, жарыкъ бетли тюльпанланы сайлайма, абадан адамгъа  да – башха тюрлюлерин. Кёпле гюллени кесим жыйышдырып берсем ыразыдыла. Кёрселе, къууанадыла. Аланы бетлерини жарыгъаныны уа не багъасы барды!» - дейди жигер тиширыу, бети жарып.   

Шёндю къызланы асламысы машинасы, юйю, ырысхысы,  къуллугъу  да болгъан жашланы излейдиле. Жаннета эрге баргъанында уа, аны, жашны да бир отоулу фатарлары окъуна жокъ эди. Машинаны, башха ырысхыны уа айтмай окъуна къояйыкъ! Къайынлары бла бирге бир кесек жашагъандан сора, къайын атасы, жер берип, теплицаны орнатыргъа, гюллени къалай салыргъа, къалай къараргъа, ёсдюрюрге юйретип, бек болушханды. Элде юйде тарыракъ болгъанда, Нальчикде бир отоулу фатаргъа кирип, ахча тёлеп, жашап башлайдыла. Жаш юйюр теплицада ишлей, машина да алады, кенгирек фатаргъа да кёчеди, аны ызындан дагъыда бир фатар сатып алады, аз-кёп болса да, ырысхы да жыяды. Битеу ол затла уа  кече-кюн, арымай-талмай, манга бу жашау неге керекди демей ишлегенлерини хайырындан болгъандыла. «Къош да бара-бара тюзеледи» дегенлей, Бекуловланы юйюрлерини жашау къолайлары да ёсе барады.

- Былтыр эки гектар жерге алма терекле орнатханбыз, дагъыда роза гюллени да бир ненча тюрлюсюн  ёсдюрюуню къолгъа алыргъа деп турама. Битеу ол ишлеге, сабийлеге кёз-къулакъ болургъа да жетишир ючюн машина бек керекди. Ол себепден дагъыда бир машина алыргъа тюшгенди, - деп  къошады Жаннета.

Алыкъа жашды, алай жашауунда кёп затха жетишгенди. Къабарты-Малкъар къырал университетни филология факультетин бошагъанды, ызы бла магистратурада орус тилден билим алгъанды, аспирантураны бошап, «РФ-ни халкъларыны адабиятлары эмда къарачай-малкъар адабиятда эссеистика» деген темагъа илму иш жазып, бу кюнледе аны да къорууларгъа хазырлана турады.

Жаннета окъуй тургъанында, «Заман» газетде да  бир кесек ишлегенди. Биринчи кере подчитчик, ызы бла корректор болуп, андан сора уа - компьютерде газетни вёрсткасында. Аланы айта келгеним, къыз кёп жаны бла фахмулуду, этимлиди. Аны онеки эмда онжыллыкъ къызчыкълары да кесине ушаш жигердиле, этимлидиле. Иги белгилеге окъуйдула. Бош заманларында уа аналары бла  теплицада абаданладан артха къалмай ишлейдиле.

Юйге, сабийлеге, баш иесине тийишлисича къараргъа, КъМКъАУ-да, теплицада да жетишимли ишлерге, ёсдюрген гюллерин сатаргъа, къайынларына да кёз-къулакъ болургъа заман къайдан табала болур деп, сейирге къалама. «Ишинги сюйсенг, не букъдурлугъу барды, андан хайыр кёрсенг, хар затха да жетишаласа, жаланда  итиниулюк, эринмеклик керекдиле. Дагъыда кесими анам, къайын анам да бек болушадыла манга, сау болсунла. Сёзсюз, аласыз мен хазна жетишаллыкъ тюйюл эдим»,-дегенди  жигер таулу тиширыу.

Быйыл Жаннета ёсдюрген жюз минг тюльпан онла, жюзле бла адамланы жюреклерин жылытырыкъдыла, кёзлерин къууандырлыкъдыла. Аны ючюн деп, ол февраль айны башындан бери  къыстау ишлейди.