Тарыхны башы тюбюне бурууну сылтаулары недеди?

Тарыхда магъаналары, сыйлары да бир заманда да ёчюлмезлик кезиуле бардыла. Уллу Ата журт уруш, анда совет халкъны Уллу Хорламы ма  аллайладанды. Алай, жарсыугъа, бюгюнлюкде кеслерин тарыхчыла сундургъан къауумла фашизмни бла нацизмни ниетлерин, алагъа табыннганланы да ариуларгъа кюрешедиле. Адамланы акъылларын терсине бурууда тарыхны аямайдыла, аны кеслерине тапха хайырланадыла.

Фашистлени зулмулукъларына шагъатлыкъ этерик адам – урушну ветеранлары эмда концлагерьлени тутмакълары – жашаудан кетгенлери бла тарых шартланы ким къалай сюйсе да, алай ангылатыу, къайры сюйсе да, ары буруу тёреге айланып къалгъанды. Нацист Германия Совет Союзгъа уруш ахчаны ючюн ким терк болгъаныны юсюнден артыкъда кёп болмачы хапарла жюрюйдюле.

Ётюрюкчю тарыхчыла  ол заманда СССР уруш бла чабаргъа хазырланнганды деп, болмачы юлгюле да келтиргендиле: сёз ючюн, Уллу Ата журт урушну аллында СССР-де парашютладан секирирге юйретиу къыстау баргъанды, Къызыл аскерге  бир сагъатха 72 километр терклик бла барыргъа боллукъ БТ-5, БТ-7 танкла чыгъарылгъандыла. Аланы чархлары асфальтны бузмазча жарашдырылгъандыла. Ол а Европаны сыйдам автомобиль жоллары бла барыр ючюн этилгенди деп, алай жазгъандыла.

  Бу шартны уа киши эсине алмагъанды: урушха дери Совет Союзда десантны кёп санда атаргъа боллукъ транспорт самолётла болмагъандыла.  Дагъыда тутхучлу танк чархла чыгъарыргъа да къыралны онгу жокъ эди .

Тарыхны башы тюбюне бурууну сылтауларындан бири уа Уллу Ата журт урушну жигитлерини атларын унутдурууду. Россейни жаш тёлюсю Ата журт ючюн жанларын берген батыр песионерлени юслеринден жукъ билмейдиле. Да къайдан билсинле, школлада аланы ахыры бла да сагъынмайдыла сора.  Бизни тёлю уа ма аланы юлгюлеринде ёсгенди.

Тарыхны сюзерге, тюрлендирирге кюрешгенле холокост болмагъанды, ол ётюрюкдю, терс шартды, деп да айтадыла. Алай Бабий Яр деген жерде бек уллу кюйсюзлюк этген мурдарланы ариуларгъа кюрешедиле. Аланы артда къыргъандыла фашистле, аланы миллет къырал къурургъа умут этгенлерин жаратмай деп, аллай сылтаула келтиредиле.

 Ол ётюрюк шартлагъа таянып, миллетчи басма органла да окъуучуларыны башларын хайран этерге кюрешедиле. Генералла Власовну бла Красновну, Бандераны бла Шухевични, Прибалтиканы эсесовчуларыны эмда аланы жыйынларындан башхаланы да этген огъурсуз ишлерине башха тюрлю багъа берирге кюрешедиле.

Алай а тереннге нек кире турабыз. Немисли фашистлени гитче Къабарты-Малкъарны ууучлагъан заманда этген кюйсюзлюклерин айтсакъ да, тамам сунама. Анга уа тюз акъыллы тарыхчыла келтирген шартла шагъатлыкъ этедиле. Алайды да, фашистле къолгъа этген жерледе ала бир жорукъ бла ишлегендиле: адамланы кёп санда тутхандыла, илишаннга салгъандыла, бирлени къулгъа айландыргъандыла, башхаланы Германиягъа сюргендиле.

Къысхасы, зорлукъну, къанлы кюйсюзлюкню низамын тохташдыргъандыла. Огъурсузлугъу бла артыкъда бек «Бергман» батальон айтылгъанды. Аны башчысы Оберлендер Къабарты-Малкъарны жеринде юч атлы эскадрондан миллет легион къурагъан эди. Хар биринде 200 адам болгъанды. Оберлендерни буйругъу бла ала мамыр адамланы, пленнге тюшген аскерчилени ёлтюргендиле. Не тиширыуланы, не къартланы, не сабийлени аямагъандыла.

Оккупацияны кезиуюнде фашистле Биринчи  Къызбурунда – 52, Тёбен Чегемде -50, Кёнделенде -41 адамны илишаннга салгъандыла. Бир-бир юйюрлени саулай къыргъандыла. Колхозчу Моллаланы Мазанны юйюрюн саулай жойгъандыла. Холамханладан 11 адамны ёлтюргендиле. Къызыл аскерчи Шауловну уа беш сабийи бла бирге илишаннга салгъандыла. Аланы уа бек гитчесине 5 ай, бек уллусуна 11 жыл болгъан эди.

Нальчикни къатында танклагъа къажау къазылгъан индекде 600 адам ёлтюрюлюп басдырылгъанды. Оккупацияны кезиуюнде битеу да 4241 минг адам ёлтюрюлгенди.

Бюгюнлюкде, тарых баш кётюре баргъан фашизмни сермешле майданына айлана баргъан заманда, аллай шартланы унутуп, тынгылап къояргъа арталлы да жарарыкъ тюйюлдю. Быллай болумда немисли дин ахлусу Мартин Нимеллерни сёзлери артыкъда магъаналыдыла. 1937 жылда ол Гитлерни битеу властьны къолгъа алгъанын терслегенди. Аны ючюн аны нацист концлагерьге атхандыла. Анда жаханимни кёрюп чыкъгъан дин ахлусу «Ала келгенде…» деп, назму жазады.

Анда быллай сёзле бардыла: «Нацистле коммунистлени тутар ючюн келгенлеринде, мен тынгыладым. Коммунист тюйюлме да. Артда социал-демократланы ызларындан болдула. Биягъы тынгыладым. Социал-демократ тюйюлме да. Сора ала профсоюз къымылдаугъа къатышханланы къолгъа алдыла. Мен тынгыладым. Профсоюзгъа кирмейме да. Сора чюйютлюлеге болдула. Мен тынгыладым. Чюйютлю тюйюлме да. Энди уа ала мени тутаргъа келдиле, алай а мени къоруулар адам къалмады».