Чыгъармалары жашауну кюзгюсюдюле

Россейни Жазыучуларыны союзуну «Слово-2024», «Открытая исповедь-2025» атлы адабият миллет саугъаларына тийишли болгъан жазыучу, устаз, жамауат иш бла кюрешген Къудайланы Фарида школдан сора Къабарты-Малкъар къырал университетде тарых-филология факультетни тауусханды. Отуз жылгъа жууукъ заманны устазлыкъ ишин толтуруп келеди.

Фарида билимин дайым кётюрюп тургъан устазладанды. Ол, Волгоградны педагогика академиясында «Преподаватель высшей школы» деген курсланы бошап, Краснодарны федерал институтунда да бергенди дерсле студентлеге.  Ана тилни сюйген устаз тилни юсю бла иги кесек халкъла аралы конференциягъа къатышханды.

Жазыучулукъ иш бла адабиятны сюйген устаз, баям, эрттеден кюрешеди. Аны чыгъармаларында ол шартны эслеген къыйын тюйюлдю. Фарида таматалагъа, сабийлеге да атайды чыгъармаларын. Орус, къабарты тилледе да бирча уста эм ангылашыныулу жазады. Россейни Жазыучуларыны союзуну, Кавказны Жазыучуларыны союзуну да члениди. Тюрлю-тюрлю адабият фестивальлагъа аны сюйюп чакъырадыла, ишлерине къатышдырадыла. Жазыучулукъ ишни юсю бла Севастопольда, Тбилисиде, Чечен Республикада, Дагъыстанда, Шимал Осетия-Аланияда, Къарачай-Черкесде да болгъанды.

Нени юсюнден жазады Къудайланы Фарида десенг, анга бир жууап барды – жашауну юсюнден. 2019 жылда эки кере басмаланнганды аны «Жанымы тургъан жери» деген романы. Ол аны чыгъармачылыгъында энчи жерде тургъанын белгилейдиле окъуучула. Романны сюжет ызында сюймеклик, анга къажау тургъан шартла, аланы хорлау да бардыла. Аны жигитлери оруслу жаш Сергей бла кесини къызчыгъын, башха ёксюзлени да ёсдюрген къабартылы къыз Зауритадыла. Аланы сезимлери кюрешден толуду. Алай а керти сюймекликни хорлар кюч болмагъанын айтады автор. Роман, Ихсан Айдемир кёчюрюп, тюрк тилде да чыкъгъанды. 

Озгъан жылда жазыучу «Сиреневый дождь» эмда «Моя Райтида» деген повестьлерин жазгъанды. Биринчисинде жаш адамны къылыкъ хунерин къурауда озгъан тарых шартланы бла бюгюн бола тургъан затланы магъаналарына эс бёлюнеди. Экинчиде уа керти шуёхлукъну сынаулада къалай кючлене баргъаныны юсюнден айтылады.

Аны къысха хапарлары, эсселери да кёп журналлада, жыйымдыкълада да басмаланнгандыла. Къысха хапарны устасы деп да ала айтдыргъандыла Фаридагъа. Аланы бир къаууму «Камень и цветы» деген Кавказ Жазыучуланы клубу хазырлагъан китапха киргендиле. «Къадар» деген хапары уа Москва областьны Жазыучула союзу чыгъаргъан «Открытая исповедь» деген журналда басмаланып, «Москваны эм Подмосковьени иги жазыучулары» деген серияда белгили болгъанды.

«Юйге сюеме» деген романында автор адамны Ата журту, ата юйю бла бир шарт да юзалмагъан байламлыгъыны юсюнден айтады. «Черкес трагедия» деген трилогия романны да авторуду ол.  Фарида Халкъла аралы Черкес ассоциацияны болушлугъу бла 2019 жылда «Къайнауну чеги» деген жыйымдыкъны чыгъаргъанды. Ары тёрт кавказ тиширыуну чыгъармалары киргендиле: ингилиз тилни устазы Фатима Маржохованы, «Лескен газетни» редакторуну орунбасары Заира Хачетлованы, миллет кийимни дизайнери Бэла Боджокованы эм авторну кесини акъ, къара сёзлери. 2017 жылда Фарида «Тиширыу поэзияны антологиясын» да чыгъаргъанды.

Аны публицистика ишлери да окъуучуладан бийик багъа алгъандыла. «Черим: дарю добро» деген китапны ол 2013 жылда басмалагъанды. Анда белгили жырчы Черим Нахушевни чыгъармачылыкъ эм жашау жолуну юсюнден айтылады. Китап тюрк тилге да кёчюрюлгенди. «Позитивный Нальчик» деген китабын а ол жамауат ишле бла кюрешген, экология акцияланы къураучу, бардырыучу, жашауу замансыз юзюлген Зубер Ципиновха атагъанды. Ол китапха кёре автор кеси сценарий жазып, «Капельки слёз природы» деген аты бла 2022 жылда Светлана бла Энвер Нагой кино алдыргъандыла. «Асланбек Тугузовну къадарыны китабында» ол бусагъатдагъы поэтни жашау эм чыгъармачылыкъ жолларын тинтгенди. «Мы горской песни два крыла» деген китапны уа ол 2023 жылда кеси къурагъан конференцияны материалларына кёре жыйышдыргъанды.

Башха авторланы изленнген, суралгъан китапларын къайтарып чыгъарыугъа да энчи эс бурады Фарида. Ол Сафарби Мафедзевни «Адыгэ хабзэ как мировоззрение» деген илму ишин къабарты, орус тилледе, Нарт эпосну ана тилинде, Эльберд Мальбаховну «Страшен путь на Ошхамахо» деген романын басмагъа хазырлап чыгъаргъанды.

Дагъыда Фарида «Изучаем кабардино-черкесский язык» комплектни, «Литературная студия Фариды Кудаевой» деген журналны авторуду. Ахыр журналда жаратхан чыгъармаларындан ол китап да къурагъанды.

Лермонтов атлы комитет аны Къулийланы Къайсынны майдалы бла, Кавказ академия Гуртуланы Бертни майдалы бла саугъалагъандыла. Поэтни атын жюрютген фонд Фариданы «Али Шогенцуковха 125 жыл» майдалгъа да тийишли кёргенди. Махтау къагъытланы уа саны да жокъду. Ана тилине арымай-талмай къуллукъ эте, кесини, башхаланы да чыгъармачылыкъ жетишимлерин кенг жаяргъа къыйын салады Къудайланы Фарида.