Ата журтларын жанларыча кёргендиле

Ата журтха жау чапханда, кёп таулу жаш кетген эди къазауатха. Немис-фашистле бла къанлы сермешледе атыша, кёбюсю ызларына къайтмагъандыла. Дондуланы Османны жашлары да кетген эдиле  ёз  жерлерин душмандан къорууларгъа.

Тотурбек  бир да болмагъанча къарыулу, ишчи жаш эди. Чегет башында  уллу биченликни кесича иш кёллю Мушукаланы Хусей бла чалып тургъанды. Ныгъышда акъсакъалла уа бу  эки жашча чалгъычыла хазна болмагъандыла,дегендиле.

Элде ара мюлк къуралгъанда, Тотурбекни къой ыстауатха тамата этип саладыла. Чегем тарында нёгерлери бла къойла кютюп, колхозгъа ууакъ аякълы мал ёсдюрюп тургъанды ол.

Тотурбек  Эл Тюбю элден Бапыналаны  Боттаны къызы Халимат бла урушну аллында юйдегили болады. Биринчи сабийлери Зайнаф 1938 жылда тууады. Экинчилери жаш эди,  Исмайыл. Ол 1940 жылда  туугъанды.  Аны ызындан келген сабий да къызчыкъ болады. Анга уа Зулейха деп атайдыла, ол а уруш башланнган жыл туугъанды.

Ара мюлкле къуралгъандан сора, алада уруннганла ишлерине кёре хакъ ала, къолайларын ёсдюре тебирейдиле. Алай ол жашау узакъгъа созулмагъанды, башланнганды немис фашистле бла къанлы уруш.

Жашланы къазауатха чакъыра тебирегендиле. Юч сабийни атасы Тотурбекге да кезиу жетгенди. Тебирегенди ол да 1942 жылда жайда Ата журтун жаудан къорууларгъа. Ол кюн аны биргесине Махараланы Хушта улу Хажи-Дауут да болгъанды.

Была  экиси да бир эллиле эдиле - Эл Тюбюнден. Жашла урушха кетген кезиуде Тотурбекни юйдегисини ауурлугъу болгъанды, къыркъ ючюнчю жылны аллында ол  жашчыкъ тапханды. Анга  Алий деп атагъандыла.

Атасыны уа андан хапары да болмагъанды. Атлы аскерни санында гитлерчиле бла къазауатны бардырады, ол сермешледен биринде ёлгенди. Элге билдириу къагъыт келгенде,  жууукъ, тенг, ахлу бушуу этгендиле. Алай не медет?! Аллай ишге амал жокъ. Тёрт сабийни атасы немис-фашистле бласермешде азатлыкъ ючюн жан бергенди.

Тотурбекни кичи къарындашы Хамит 1919 жылда туугъанды. Окъууну бошагъандан сора элде мал доктор эди. Отуз тогъузунчу жылда  чакъырадыла аны аскерге. Къалайда, къаллай аскер бёлюмде къуллукъ этгенинден хапар жокъду. Бир письмосунда ол былай жазгъан эди: «Энди эки айдан юйге жиберликдиле»,-деп. Алай ол кезиуде уруш башланып къалды. Хамит да аскер бёлюмю бла къазауатха киргенди. Ол да Ата журту ючюн жанын аямагъанды.

Алгъын элледе ток  чыпынлагъа орнатылгъан радиола болгъандыла. Адамла алайгъа жыйылып, урушдан жангылыкълагъа тынгылагъандыла. Ол кезиуледе Хамит урушда уллу жигитлик этди деп, эллилери бир къауум кере эшитгендиле. Таматаларындан юйюне махтау къагъытла да келген эдиле.

Къыркъ ючюнчю жыл аладан биринде Украинаны тийресинде Хамит белгисиз тас болгъаныны юсюнден айтылгъанды. Алай бла урушха кетген эки къарындашны да ачы хапарлары келгендиле.

Хамитни юйюрю жокъ эди.  Тотурбекни юйдегиси уа сюргюнде Къазахстанны Жамбул областыны Куртай районуну Къаракъымыс элине тюшгенди. Анда  сабийлери  бираз ёсгенден сора  ара мюлкде ишлегендиле, мал ёсдюргендиле, жерчиликде уруннгандыла.

Эркинлик болгъанда, барысы да сау-саламат ызларына къайтхандыла. Зайнаф Къалабекланы Солтан-Хамит атлы  колхозда къыркъ эки жыл бухгалтер болуп ишлегенди. Сарбашланы Салихны жашы Магомет бла  юч сейирлик къыз ёсдюргенди. Аладан бири Марзият врач акушер-гинекологду. Маржан университетни экономика факультетин бошап, Чегемде агъач мюлкде бухгалтер болуп тургъанды.  Ючюнчю эгечлери Зухура уа республикада аты айтылгъан врачладан бириди. Жюрек аурууладан бакъгъан докторду.

Тотурбекни жашы Исмайыл тракторчу, комбайнчы да болгъанды. Отуз жылдан артыкъ колхоз къойла кютгенди. Юйдегиси Геграланы Люба бла бир жаш  бла  къыз ёсдюргендиле. Ол да дуниядан кетгенди.

Тотурбекни къызы Зулейха юйюрю бла Биринчи Чегемде жашай эди.

Юйюрде бек гитчелери Алий техникумну  бошагъандан сора  юйюрю бла Херсонда жашап тургъанды.  Къызы бла жашы къалгъандыла.

Суратда: Хамит