Халкъ амалла да хайырлыдыла

Жюрек ауруула адамны жашауун осалгъа, айхай да, айландырадыла, арт кезиуде жаш адамлада да аслам тюбеп башлагъандыла, аладан ёлгенлени саны уа жыл сайын миллиондан аслам болады.  Жюрек-тамыр система тапсыз ишлеп тебирегенин алгъадан эслер ючюн, талай шартха эс бурургъа керекди.

Тынч халда жарау этиу адамны саулай да саулугъуна хайырлыды. Алай бла жюрекни саулугъун сакълауда уллу магъананы эрттенликде 7-10 минутну зарядка эм ыйыкъгъа юч кере тынгылы жарау этиу аладыла. Эм къоркъуусуз, алай эм хайырлы да, кардиологла айтханларына кёре, солууугъузну бузмай, терк-терк жюрюудю. 30-40 минутну ичинде таза хауада айлансагъыз, къан кислород бла байыкъланады, ансыз а жюрек хазна ишлер.7-8 - сагъатлы жукълау да хайырлыды. Ол заманны ичинде чархда «бузукълукъла» кетериледиле, клеткала, органла жангыртыладыла. Ол санда уа тамырлагъа, жюрекге да себеплик болады.      

Тинтиуле ачыкълагъаннга кёре, бачха битимлени клетчаткалары кёпдю, ол а заранлы холестеринни иги да азайтады. Ол аслам жыйылса, къан тамырланы къабыргъаларын чачдырады. Семизликни да эсепде тутаргъа керекди. Ауурлугъугъуз мардадан озгъанын бла къалгъанын билир ючюн, ёсюмюгюзню, метрледе алып, кеси-кесине керелегиз. Сора ауурлугъугъузну (килограммлада) анга бёлюгюз. Чыкъгъаны 25-ден кёп болса, арыгъыракъ болургъа керекди. Чархда жау кёп болса, тюрлю-тюрлю ауруулагъа келтирген хаталы веществоланы «хазырлап» тебирейди. Ол а тюзюнлей тамырланы, жюрекни да аурутады.  

Тютюн ичгенде чархха уула жайылгъанларына эртте да ишеклик жокъду. Ала уа тамырланы къабыргъаларын хронический ауруула бла «саугъалайдыла». Ичгиден да узагъыракъ турсагъыз игиди. Былайда врачланы оюмлары экиге бёлюнеди: бирлери эр кишиге бир кюннге къоркъуусуз марда – бир бокал вино, тиширыугъа – жарым бокал хата келтирлик тюйюлдю, дейдиле, башхалары уа ичгини арталлыда унамайдыла. Сора ыйыкъда эки кюнню кеф этдириучю суусаплагъа арталлыда  къатылыргъа керек тюйюлдю. Адам хронический аурууладан къыйнала эсе, аракъыны ичмей къойса, андан да игиди.

Аш-азыкъны юсюнден энчи айтханда, кёгетлени талай тюрлюлери миокардны дарманладан кем къалмай кючлегенлери алгъадан да белгили болгъанларын эсгерирге тийишлиди. Алай бла, гёлендирни (петрушка) сууундан кюннге бир къашыкъ уртлау гипертониядан сакъланыргъа болушурукъду. Анга кирген веществола уа, дагъыда гитче къан тамырланы (капиллярланы) кючлейдиле, солууларын алалмай къыйналгъанлагъа дарманлыкъ этедиле, жюрек-тамыр системаны толусунлай да игилендиредиле. Гёлендирни сууун кеси аллына угъай, алма-сельдерей неда быхы суугъа къошсагъыз, бютюн хайырлыды. Алай бюйреклери ауругъанлагъа аны ичерге жарарыкъ тюйюлдю.

Жюрекге жараулу калий бла магний бадыражанлада аслам тюбейдиле. Алай жюрекге эм керекли антиоксидант – ликопин а теплицалада ёсгенлеринде угъай, тышында къызаргъанларында барды. Бадыражанланы суулары тамырлада бла мыйыда басымны акъыртын тюшюртеди, аны гипертониялары бла глаукомалары (кёз ауруу) болгъанлагъа дарманлыгъы барды. Жангыз да, сатып алгъанда, хант туз къошулмагъанын излегиз. Аны кёплюгю электролит низамны бузады, ол а жюрекге заран келтирмей къоймайды.

Ауругъанда, кёпле сарымсахны ашха къошадыла, тузлукъну кёбюрек ашайдыла. Алай, диетологла юйретгенлерича, сарымсах башланы бичакъ бла туурап кюрешмегиз, андан эсе эзиучю бла эзигиз. Алай этиу алада алицинни чыгъарады, ол а тамырланы ишлеулерин кючлейди. Аны капсаицин деген ферменти гитче тамырчыкълада окъуна къанны барыуун игилендиреди, баш ауругъанда неда гипертониядан къыйналгъанда спазмаланы кетереди. Ол дагъыда къанны жукъартып, тромбла болмазына да жарайды.