«Устазлагъа, сабийлеге да уллу жууаплылыкъ болгъанын чертирге тийишлиди»

Хочуланы Захида бюгюнлюкде Тырныауузда Элбрус регион колледжде жаш тёлюню быстыр тигерге юйретип ишлегенли энди отуз жылдан атлагъанды. Ол бийик категориялы устазды эмда производстволу окъутууну устасыды. «РФ-ни профессионал билим бериуюню сыйлы ишчиси» деген даражалы атны да жюрютеди. Биз аны бла ишини, хунерини юсюнден ушакъ этгенбиз.

- Захида Узденовна, энди окъуу жыл да башланнганды. Быйыл жаш тёлю колледжге кёп келгенмиди?

- Мында окъургъа, усталыкъ алыргъа сюйгенле жыл сайын да аз болмайдыла. Республиканы бирси районларындан да аслам жаш адам келиучюдю. Быйыл алыкъа окъуугъа сабийлени алыу бошалгъан да этмегенди.

Бизни окъутургъа хар онгубуз да барды, сабийлени уа тогъузунчу, онбиринчи классладан сора алабыз. Сёз ючюн, быстыр бичерге юйретген программаны битеу Россейде да кетергендиле, аны орунуна «Тигилген затланы юлгюлери, къурамлары, жорукълары» ызда окъутурукъбуз. Андан сора да, «Къоркъуулу болумда къоруулау» атлы бёлюм да барды энди. Ангылата кетейик, аланы экисине да быйыл биринчи кере алыннгандыла сабийле. Быстырла бла байламлы бёлюмге тогъузунчу классдан сора келирге жарайды, башхасына уа – мектепни саулай бошагъандан сора. Экисинде да билим алгъан заман а бирчады – эки жыл бла он ай.

Аладан сора да, «Аш хазырлаучу-кондитер», «Туризм эмда къонакъбайлыкъ», «Эркинликни сакълау къуллукъ», «Компьютер сетьлени жарашдырыу», «Мектепге дери юйретиу» дегенча, дагъыда башха бёлюмледе да окъуп, усталыкъгъа юйренир онг барды.

Аны бла бирге уа кюндюз огъесе заочно билим алыргъа да. Сёз ючюн, юристлеге окъугъанла школну бошагъандан сора келселе, заочно окъургъа да боллукъдула. Тогъузунчу классдан а жаланда кюндюз жюрюрге керекдиле.

Аш-суу бла байламлы окъуучуларыбызны жалчытыу да ахшы къуралыпды.

- Мында окъугъанлагъа артда иш а табыламыды?

- Хау, иш табылады. Окъугъан кезиулеринде биз аланы практикагъа жиберебиз да, сёз ючюн, «Туризм эмда къонакъбайлыкъ», «Аш хазырлаучу-кондитер» бёлюмледе билим алгъанла къонакъ юйлеге, тюрлю-тюрлю кафелеге барадыла. Биринчн заманда аш хазырлаучуланы мектеплеге да иебиз. Асламысында ала анда кеслерине иш табып, артда окъууларын бошагъандан сора артха къайтып, урунуу жолларын башлайдыла.

Быстыр бичгенлени юслеринден айтсагъ а, башха-башха предприятияла бла байламлыкъда ишлегенибиз себепли ала практикагъа ары да барадыла. Артда ишге уа алада эмда энчи ательеледе тохташханлары да боладыла. Сынам жыйышдыргъанларындан сора уа, кеслери энчи иш ачханла да бардыла.

Сёз ючюн, аладан бириди Локияланы Аслан. Ол бу колледжни жетишимли бошагъандан сора, кеси цех ачханды. Анда уа машиналаны шинтиклерине тыш къапла тигедиле. Андан сора да, Асланны диванланы, креслоланы тышларын жангыртхан, тапландыргъан хунерин кёпле биледиле. Адамла аны къол ызын, усталыгъын да жаратадыла эмда анга сюйюп заказла да этедиле.

Дагъыда къызла бешик керекле, къагъанакъгъа кийимчикле, терезе жабыула, тёшек-жастыкъ тышла тигиу бла да кюрешедиле. Бу затланы барысына да программа бла юйретилмесе да, ала билирге сюйгенни жаш тёлюден аямайбыз, хар нени жашырынлыгъына да тюшюндюребиз.

Аш-суу жаны бла окъугъанладан артда кеслери кафеле ачып, жамауатдан ыразылыкъ табып ишлегенле да бардыла.

- Бюгюнлюкде аслам зат тюрлене, жашау турмушубузда жюрютюлген аберилеге да сурам башхаракъча да кёрюнеди. Баям, жаш тёлю да ала этген затла кёзню къууандырсала излей болурла?

- Белгилегенибизча, биз къайсы бёлюмде да, эм алгъа, программабызгъа тийишлиликде тёрели затлагъа тюшюндюребиз. Алай эсе да, сёз ючюн, окъутхан ызымы чертсек, кертиди, ала юс кийимле кеслери сюйгенча болсала да излейдиле. Бери окъургъа келген а аны бошагъан кезиуюнде кесини ол муратына да жеталады, къаллай жыйрыкъ неда кёлек сюйсе да, аны тигип киерге къолундан келеди.

Сёзсюз, биринчи заманда ууакъ затлагъа тюшюндюребиз: тюрлю-тюрлю женглени, жагъаланы, хуржунланы эте билирге. Эм алгъа, чертёжланы эмда юлгюлени жарашдырабыз эмда алагъа кёре бир жылны ичинде юйретебиз. Артда уа тёбен жанла, кёлекле, кёнчекле, тюрлю-тюрлю габарала, жыйрыкъла да тигерге.

Къызчыкъланы, сёз ючюн, терезе жабыула бла байламлы тюшюндюрсек, бегирек аланы узунлукъларын, кенгликлерин да тюз ёнчелерге юйретебиз. Нек дегенде не аз да жангылыч болса, ол артда кёзге эриши кёрюнюп къалады.

Миллет кийимлерибизни энчиликлерине да юйретебиз. Жаш тёлю ата-бабаларыбыз къаллай быстырланы жюрютгенлерин, адет-тёрелерибизни билирлерине, айхай да, къайгъырабыз. Аллай жыйрыкъны тикгенни къыйынлыгъын ангыламазлыкъ болмаз. Эм алгъа, биз къаллай къумачны, тасмаланы сайларгъа жарарыгъына тюшюндюребиз, оюуларын, накъышларын да ол халда юйретебиз. Бизде кеслерине аллай миллет жыйрыкъла тигип, артда аланы той кюнлеринде кийген къызчыкъла да болгъандыла.

Асламысында, белгилегенибизча, быллай затлагъа практиканы кезиуюнде тюшюндюребиз. Интернетден да алыучубуз оюмланы. Андан суратны алып, анга кёре аберилени тигерге юйретебиз. Аллай амалланы да жаратадыла сабийле.

- Билим бериуде аслам тюрлениуле бола, башха-башха проектле да жашауда бардырыладыла. Сиз алагъа къатышамысыз, бармыды жетишимлеригиз?

- Усталыкъ жаны бла хунерлиликни ачыкълагъан «Профессионалла» атлы чемпионат алгъаракъдан бери бардырылады быллай колледжлени араларында. Анга хар окъуу махкеме къайсы усталыкълагъа юйретгенине эмда эришиуню сурамларына тийишлиликде къатышады. Бизни колледжибиз да ол чемпионатха къошулгъанлай келеди. Асламысында аш хазырлаучугъа, быстыр тигиучюге, мектепге дери юйретиучюге, эркинликни къоруулаучугъа окъугъанларыбыз къатышыучудула анга.

Сёз ючюн, Курданланы Жамиля «Моданы технологиялары» деген ызны регион урумунда – экинчи, «Миллет кийимле» атлы бёлюмюнде уа ючюнчю жерге чыкъгъанды. Гюлюйланы Диана да республикада бардырылгъан кезиуюнде экинчи оруннга тийишли болгъанды («Моданы технологиялары»).

- Бир ненча жылдан бери жашла бла къызла диплом алыр ючюн, демонстрациялы сынауну да бередиле. Сиз а бу жаны бла эксперт комиссияны таматасы къадарыгъызда, не айталлыкъсыз аллай амалны юсюнден?

- Эм алгъа, ол устазлагъа, сабийлеге да уллу жууаплылыкъ болгъанын чертирге тийишлиди. Нек дегенде экзамен компьютерни болушлугъу бла бирсиле да кёрюрча болгъанды. Башхача айтханда, сынау тюз да къол аязда кибик, алай озады.

Болсада сабийле, устазла да анга тынгылы хазырланнганларыны, ишлегенлерини хайыры бла ол бийик даражада бардырылгъанын айталлыкъма. Камера алагъа къарап тургъанлыкъгъа, окъуучуларыбыз жунчумай, сынауда тамамларгъа тийишли жумушларын тынгылы этедиле, хунерлерин ачыкълайдыла. Ол а, къатлап чертсек, усталыкъ даражаларыны ышаныды. Сабийле да жууаплылыкъны алай терен сезгенлери, сёзсюз, къууандырмай эмда кёллендирмей къоймайды.

- Къол ызыгъызны кёпле таныйдыла эмда багъалайдыла, не ууакъ затдан да башлап пальтогъа, терезе жабыулагъа, бешик кереклеге дери да этген затыгъыз болмагъанча тынгылыды. Бу хунерге кесигиз а къалай юйреннгенсиз эмда усталыкъгъа жолугъуз къалай бла башланнганды?

- Кертисин айтханда, ёсген элим Быллымда мектепни бошагъан кезиуюбюзде бу жаны бла окъургъа тенг къызым бла бирге келишген эдик. Хунерим да барды ол затха деп, билген окъуна этмегенме. Алай бла Нальчикде производстволу комбинатда окъуп, ызы бла Тырныауузда кийим тикген цехде бир кесек ишлегенме.

Артда уа усталыгъымы ёсдюрюрге сюйюп, Ставропольда закройщик- модельерлени школун айырмалы бошап, Быллымда ательеде ишге тохташхан эдим. Бир кесекден а къол ызымы, хунерими да кёрюп, бюгюнлюкде ишлеп тургъан жериме жаш тёлюню юйретирге чакъыргъандыла. Андан бери талай заман да озгъанды, бери келгениме, билгеними ёсюп келгенлеге юйретгениме уа бютюнда ыразыма.

Аны бла бирге уа жууукъ-ахлуну къууандырыргъа да излейме. Айхай да, саугъа этсем а, кесими кёлюм да кётюрюледи.

Ушагъыбызны кезиуюнде миллет кийимлени юслеринден айтханбыз да, жангы туугъан къызчыкълагъа аллай жыйрыкъчыкъла тигип саугъалагъаным да болгъанды. Бешик керекле, тёшек-жастыкь тышла, терезе жабыула излегенле болсала да, болушлугъуму аямайма. Сиз айтханлай, хар не да шёндюгю жашауда элпек болгъанча да кёрюннгенликге, энчиликни, ариулукъну башха тюрлю эслегенле эмда сезгенле бардыла. Ала уа ол излемлери бла аллынга келселе, аланы къууандырмай къояргъа болмайса.