Пенсиягъа чыгъар жыл саннга жууукълаша эсегиз…

Пенсиягъа чыгъаргъа беш жыл къалгъан кезиуде инсан  къырал урунуу эркинликлерин сакълагъан энчи къауумгъа киредиле. Алагъа энчи льготала тохташдырылгъандыла, къошакъ социал гарантияла бардыла. Статьяда бу къауумгъа кимле киргенлерини эмда къаллай амалла берилгенлерини юслеринден жазаргъа сюебиз.

Энчи даража

 Алыкъа жыл саны пенсиягъа чыгъаргъа жетмеген, алай анга жууукълашханда энчи даража бериледи – предпенсионер. Ол нек этиледи? Бу жыл саннга жетгенле иш излегенде, неда тохташханда чырмаулагъа тюбейдиле, бирде уа шёндюгю технологияланы билмегенлери ючюн аланы алмай къояргъа окъуна боладыла.

Аны эсге алып, пенсия реформаланы чеклеринде 2018 жылда 350-ФЗ номерли федерал закон кийирилгенди. Анда белгиленнгенича,  тиширыугъа 55, эр кишиге 60 жыл толгъанда, анга предпенсионер даража бериледи. Алай бир-бирде ол андан да алгъа тохташдырылыргъа боллукъду, сёзге,   уулу предприятияда ишлеген, сакъат, саулугъуна кёре чекленнген онглары болгъан сабийге къарагъан ата-ана, беш сабий ёсдюрген ана эм башхала (Россейни Социал фондуну сайтында битеу бу къауумла басмаланыпдыла).  

Устазлагъа, врачлагъа, маданиятда къуллукъ этгенлеге, башха социал магъаналы усталыкъла бла кюрешгенлеге бу статус стажлары жетген бла бирге бериледи.  

Къаллай онгла?

Пенсиягъа чыгъар жыл саннга жууукълашханда, инсаннга къыралны жанындан къошакъ гарантияла бериледиле.  Ол санда бир-бир авиакомпанияла инсанланы бу къауумларына льготала тохташдырадыла.

Сёзге, предпенсионер мюлкюне налогдан эркин этиледи: фатаргъа, жашау журтха, чыгъармачылыкъ мастерскойгъа, гаражгъа, неда мюлк кереклеге ишлетилген мекямгъа (50 квадрат метрге дери). Налогдан къаллай мюлкню  эркин этеригин инсан кеси сайлайды (бирин).

 Жер налогну тёлегенде, 6 сотка ючюн хакъ артха къайтарылады.  Быллай себепликни алыр ючюн, жашагъан жерде налог органнга тилек жазаргъа керекди. Аны Федерал налог службаны сайтында толтурургъа да боллукъду.

 Инсан, ауушурдан алгъа мюлкюн кимге къоярыгъыны юсюнден осуят жазып, алай анда пенсиягъа чыгъар жыл саннга жетген жууугъун сагъынмагъан эсе, ол сюдге берип, кесини юлюшюн излерге боллукъду. Сёзге, эри битеу мюлкюн сабийлерине жаздырып, юй бийчесин сагъынмаса, ол кесини юлюшюн излеге эркинди.

Дагъыда бу статусу болгъан инсан сабийлеринден, юйдегисинден,  туудукъларындан, эгечлеринден, къарындашларындан алиментле алыргъа боллукъду (РФ-ни Юйюр кодексини 169-чу статьясы). Хау, бу амал бла хайырланыр ючюн излемле да бардыла, сёзге, шёндю ахча излеген жууугъунга бир кезиуде ахча бла болушханынгы шарт кёргюзтюрге тюшерикди.

 Сюд бу кезиуде эки жаныны да къолайлыкъларын тергеп, алиментлени салыргъа, аны ёлчемин тюрлендирирге боллукъду.

Урунуу гарантияла

 Ишсиз статусу болгъанлагъа тёлеуле 2025 жылда 13 738,61 сомгъа жетгендиле. Пенсиягъа чыгъар жыл саннга жууукълашхан инсаннга тёлеуле берилген болжал созулады -  12 айны ичинде. 

Бу къауумдан  инсанны ишден къыстаргъа  неда къысхартылгъанланы арасында къуллугъундан эркин этерге жарамайды (сылтаугъа аны жыл санын алып). Ол РФ-ни Урунуу кодексини 144.1-чи статьясында жазылыпды.   Алай адам урунуу низамны сакъламай эсе, ишчи борчларын толтурмай эсе, ол ишсиз къаллыгъына хазыр болургъа керекди.

Бирде иш бериучюле жыл саны пенсиягъа жууукълаша келгенлени къоркъутуп, басыулукъ  этип, ишден кеслерини ыразылыкълары бла кетгенлерини юсюнден тилекни жаздырыучудула. Сиз  аллай болумгъа тюшген эсегиз, сюдге барып, заявленияны къоймай жаздыргъанларына женгдирирге боллукъсуз. Бу кезиуде иш бериучюге тазир салынады – 200 минг сом, неда жууаплы къуллукъчуну хакъсыз ишлеге тартыргъа боллукъдула.