Неден болады адам семиз?

Аш мардалагъа кёре ашагъанлыкъгъа, семиз болуп баргъанла  аз тюйлдюле. Нек болады алай? Аны юсюнден врач Къойчуланы Шамиль бла ушакъ этгенбиз.

- Суу бла байламлымыды адамны ауурлугъу?

- Биз сууну не къадар аз ичсек, ол къадар артыкъ килограммла жыябыз. Алимле сынауладан сора бу  оюмгъа келгендиле. Халкъла аралы  тинтиуледе чыгъарылгъан ёлчемлеге кёре, адам кюннге он стакан суу ичерге керекди (ол эки литр чакълы бир болады).

Сынаугъа къатышханланы ючден бири ол жорукъну тутмагъандыла, кюннге эки литрден азыракъ ичип. Аланы  санларыны ауурлукълары  керекли чакълы бир суу ичгенледен эсе иги да кёбюрек болгъанды.

 Кёп ичерге керекмейди, жетерча ичерге керекди. Жетмиш килограмм ауурлугъу болгъан  адамгъа - кюннге эки литр суу. Хайырлыды стакан бла жарым, эки стакан суу ичерге  аш ашагъандан сора хар эки, эки бла жарым сагъатдан. Алай бла сиз кесигизни ачлыкъ сезимден сакъларыкъсыз, аны бла бирге уа асыры кёп ашап къойгъандан да.

- Бал тузну  алышындырыучула болушамыдыла?

-Алимле ачыкълагъаннга кёре,  бал тузну алышындырычуланы (подсластители) бир-бирлеринде сукралоза деген къошакъ затлары  болады. Ала уа сахарозадан алты жюз кереге татлыдыла.  Мыйыгъа бу диеталы шекер тохтамагъанлай къан бла жетип турса, ол аны калориялыгъын терс ангылап башлайды. Ызы бла татлы жетишмеген сунуп, аны излегенлей турады.

 Бал тузну алышындырыучуланы андан сора да,  башха чурумлары барды. Ол тириликни къозгъайды, жукъусузлукъну да. Адам а, тынчаймаса, ашны излеп тохтайды.

- Семизле кафелени, ресторанланы рекламаларына да аслам эс бурадыла. 

-Хау, семиз адамланы мыйылары  тышындан келген хапаргъа бек бойсунады. Алимлени оюмларына кёре,  рекламаладан сора адам ашха аслам эс буруп, кёбюрек ашап башлайды.  Ол эсепле чычханлада сынамла бардыргъандан сора чыгъарылгъандыла. Аланы семиз болгъунчу бакъгъандыла, шекер берген заманда уа,  бир энчи таууш этгендиле. Сынамны ахырында уа  бал тузну къаллай бир сюйселе да ашарча онг болгъанды. Сора «аш-азыкъ» таууш  эшитилгенде, ала шекерни бютюн  жутуп  башлагъандыла.

 Тинтиуле кёргюзтгендиле: артыкъ ауурлукълары болгъан адамла  ашха башхаладан бютюн сукъланадыла. Аш-азыкъны рекламасы,  ресторанладан бла фастфудладан чыкъгъан ариу ийисле аланы жерлеринде къоймайдыла.  Семизле,  татыулу ашарыкъланы кёрселе, мыйыларында ол энчи таууш эшитилгенча болады, ала анга къажау туралмайдыла.  Сора  мардасыз ашайдыла эм артыкъ килограммланы жыядыла. Къысхасы: ала ашланы, кафелени, ресторанланы рекламаларына къарамазгъа керекдиле.