Жюрек саулукълу болур ючюн

Жыл сайын бизни къыралда жюреклери ауруп 1,3 миллион адам ауушады. Ол а бир область араны халкъы чакълы бирди. Аны ючюн  жюрек, тамырла ауруп башлагъанларын кёргюзтген шартлагъа сакъ болургъа керекди. Саулукълу жюреги болур ючюн, адам не зат этерге керекди – аны юсюнден кардиолог Асанланы Джамиля айтханды:

- Саулукълу жюреги болгъан инсан спорт бла дайым  кюрешеди. Эм игиси  эрттенликде 7-10 минут - зарядка эм ыйыкъгъа юч кере тынгылы жарау этиу. Эм къоркъуусуз, алай эм хайырлы да, кардиологла айтханларына кёре, солууугъузну бузмай, терк-терк жюрюудю.                  

Экинчиси: адам бек аздан сегиз сагъат жукъларгъа керекди. Ол заманны ичинде чархда «бузукълукъла» кетериледиле, клеткала, органла жангыртыладыла. Ол санда уа тамырлагъа, жюрекге да себеплик болады.

Ючюнчюсю: кюн сайын таза хауада айланыргъа керекди. Отуз – къыркъ  минутну ичинде таза хауада айланыу, айхай да, хайырлыды. Ол кезиуде къан кислород бла байыкъланады.

Тёртюнчюсю: тинтиуле ачыкълагъаннга кёре, бахча битимлени клетчаткалары кёпдю, ол а заранлы холестеринни иги да азайтады. Ол аслам жыйылса, къан тамырланы къабыргъаларын бузуп тебирейди. Аны ючюн, жемишле жюрекге  игидиле. 

Жарсыугъа, семизлик жюрекге заран салады.  Чархда жау кёп эсе, тюрлю-тюрлю ауруулагъа келтирген хаталы затланы «хазырлап» тебирейди. Ол а тюзюнлей тамырланы, жюрекни да аурутады.  

Сора   энчи чертирге сюеме: саулукълу жюрекни излеген тютюнню къояргъа керекди. Тютюн ичгенде, чархха уула жайылгъанлары эрттеден  да ишеклик туудурмайды. Ала уа тамырланы къабыргъаларын хроникалы ауруула бла «саугъалайдыла». Ичги да иги тюйюлдю.

Жашау жерни сайлай туруп, эсигизге салыгъыз: артыкъ къызыу неда артыкъ сууукъ болмагъан жерде жашаргъа керекди. Кюнню халы терк-терк тюрленнгени жюрекге, тамырлагъа да ауур болады эмда ала замансыз эскиредиле.

Кёгетлени талай тюрлюлери миокардны дарманладан кем къалмай кючлегенлери алгъадан да белгилиди. Алагъа къарайыкъ:

Гёлендир (петрушка):кюннге бу хансны сууундан бир къашыкъ уртлау гипертониядан сакъланыргъа болушурукъду. Анда болгъан затла уа дагъыда гитче къан тамырланы (капиллярланы) кючлейдиле, солууларын алалмай къыйналгъанлагъа дарманлыкъ этедиле, жюрек-тамыр системаны толусунлай да игилендиредиле.

Гёлендирни сууун кеси аллына угъай, алма, сельдерей неда быхы суугъа къошсагъыз, бютюн хайырлыды. Алай бюйреклери ауругъанлагъа аны ичерге жарарыкъ тюйюлдю.

Бадыражан (помидор): былада калий бла магний асламдыла. Алай жюрекге эм керекли антиоксидант – ликопин - теплицалада ёсгенлеринде угъай, тышында къызаргъанларында барды. Бадыражанланы суулары тамырлада бла мыйыда басымны акъыртын тюшюртеди, аны гипертониялары бла глаукомалары (кёз ауруу) болгъанлагъа дарманлыгъы барды.

Сарымсах  да жюрекге игиди. Сарымсах башланы бичакъ бла туурап кюрешмегиз, андан эсе эзиучю бла эзигиз. Алай этиу алада алицинни чыгъарады, ол а тамырланы ишлеулерин кючлейди.

Имбирьни уа капсаицин деген ферменти гитче тамырчыкълада окъуна къанны барыуун игилендиреди, баш ауругъанда неда гипертониядан къыйналгъанда бууулууланы кетереди. Ол дагъыда къанны жукъартып, тромбла къурамазча себеплик этеди.ып алгъанды.