Жашау къазауатда жаш тёлю унутулупму къалгъанды?

Бу кюнледе Россейни ФСБ-сыны къуллукъчулары Къабарты-Малкъарда терактны тыйгъандыла. Право низамны сакълаучула, излеу-тинтиу жумушла бардырып, 16-жыллыкъ жаш адам Нальчикде полициячылагъа чабыуул хазырлагъанын ачыкълагъандыла.  Аны орамда къалай тутханларыны видеосун кёрген да болурсуз. 

Къайдан чыкъгъандыла?
«Ишекли Telegram мессенджерде Россейде ишине чекле салыннган террорист къауумну келечилери бла бардыргъан ушакъланы, мекямны сураты, чачдырыучу затны хазырларгъа юйретген жорукъла табылгъандыла», - деп айтылады Россейни ФСБ-сы басмалагъан билдириуде.

Россейни СК-сыны КъМР-де следствие управлениясы жаш адамгъа РФ-ни УК-сыны 30-чу статьясыны 1-чи кесегине, 205-чи статьясыны 1-чи кесегине эмда 205.5-чи статьясыны 2-чи кесегине  кёре терслеу материалла ачхандыла. Башхача айтханда, жаш адам теракт хазырлагъаны эмда террорист къауумгъа къатышханы ючюн жууап тутарыкъды.

Кюч ведомстволадан къыралны тюрлю-тюрлю регионларындан аманлыкъла, экстремизм бла байламлы бузукълукъла этерге хазырланнганла тохтатылгъандыла деген билдириулени, жарсыугъа, терк-терк окъуйбуз, бир жанындан, жамауат алагъа юйренчек да болгъанды. Алай бу харфла адамны жашауу, къадары бла байламлы болгъанларыны юсюнден сагъыш  этерге заманыбыз жокъду.

Алай ашыкъмай бир окъугъуз – 16-жыллыкъ жаш адам полициячыланы чачдырыргъа хазырланнганды. Къаллай  къоркъуулу сёзледиле. Алыкъа кеси да акъылбалыкъ болмагъан жашауну кёрмеген жаш башха адамланы ёлтюрюрге сюйгенди. Шёндюгю заманда адамны жашауу алай учуз нек болгъанды? Биреуню буйругъун этеме, кесими «жигитча» кёргюзтеме деп, бир тюрлю терслиги болмагъанны жанын алыргъа хазыр болгъанла къайдан чыгъадыла?

  Башха жанындан а, ол жаш адам кеси. Законлагъа тийишлиликде, Уголовный кодексни 205.5-чи статьясыны 2-чи кесегине  бузукълукъ этгенни эркинлиги он жылдан жыйырма жылгъа дери сыйырылыргъа боллукъду, дагъыда тазир да салынады (500 минг сом). Жууаплылыкъ 16 жылдан башланады. 

Биз хапарын айтхан жаш адам къаллай жууап тутарыгъын сюд тохташдырлыкъды. Алай сагъыш бир этигиз, бир кере да кёрмеген, танымагъан адамланы айтханларын этерге хазырланнган жаш энди  жашлыгъыны эм иги кезиуюн тутмакъда ётдюрлюкдю! Юйюрсюз, атасыз-анасыз, нёгерсиз. Окъурну, жашаугъа къууанырны, сюйген къыз бла юйюрню къурарны орунуна ол кюнлерин камерада бардырлыкъды. 

Асламы – 16-25-жыллыкъла
Былайда эсиме бир соруу келеди – шёндю информация кенг жайылгъан, хар соруугъа да жууапны бир такъыйкъаны ичинде табаргъа онг болгъан кезиуде жаш адамла террористлени ыргъакъларына нек тюшедиле, кеслерин алай женгил нек алдатадыла?

Тарихлеге кёре, экстремизм, терроризм бла байламлы аманлыкълагъа 16-25-жыллыкъ жаш адамла аслам къатышадыла. Экспертлени оюмларына кёре, бу жыл санда жаш адамланы психика айныулары бла байламлыды. Бир жанындан, аланы адет-къылыкъ, намыс жаны бла, жамауат жашауну жорукъларындан билимлери  алыкъа терен тюйюлдю. Аны ючюн а  ала неге да ийнанып къаладыла.

Дагъыда аланы оюмларын тюрлендирирге, айтханынга женгдирирге, ийнандырыргъа женгилди.   Террорист къауумланы тизгинлерин толтуруугъа жууаплыла уа иги психологладыла. Ала жаш адамны акъылына ариу сурат, видео бла сингнген тынч болгъанын бек иги биледиле, бютюнда социал сетьле кенг жайылгъан кезиуде.  

Омакъ къара кийимле кийип, сакъал ийип, къолунда сауутну да ойната, экрандан къараучугъа ышаргъан  къарыулу эр киши этген чакъырыулагъа къалай ийнанмай къалсын алыкъа акъылы, психикасы къатмагъан жаш адам. 
Жюрегинги къозгъарча макъамны салып,  Аллахутала буюргъанды, солуууму ахырына дери къазауат бардырлыкъма деген  роликле профессионал халда, киноча алдырылгъандыла. Быллай суратла динден, жашаудан билими болмагъан жаш адамны жюрегине терк жетеригин ала иги ангылайдыла. 

Жангызлыкъ кезиу
Кертисин айтханда, шёндюгю заманда психика жаны бла кемчиликле, жарсыула кенг жайылыпдыла. Психологладан бирлери адамны битеу жарсыулары сабийликден келеди, деген акъылны айтадыла. Ахыр заманда уа жаш адамланы арасында социал аномия кенг жайылыпды: хар неге да сансызлыкъ, законлагъа, жамауат жашаугъа сууукълукъ. 

Дагъыда шёндю жангызлыкъны заманыды дерге боллукъду. Адамла бир бирлерине къайгъырмайдыла, жууугъунгу, нёгеринги жюрегинде не зат къайнагъаны сейир тюйюлдю, бир бирибизге сууукъ болгъанбыз. Къайры эсе да ашыгъабыз, чабабыз, бир такъыйкъагъа да тохтаялмайбыз. Жамауат жууаплылыкъ, къайгъырыулукъ, юйюр тёреле унутулгъандыла.

Быллай болумда уа жаш адамгъа эс бургъан, аны оюмуна тынгылагъан, сейирлерин ал жанына салгъанланы тапхан къыйынды. Аны бла уа террористлени къауумларын толтургъанла хайырланмай къалмайдыла: ала кеслерини «сюймекликлерин» жаядыла.

Башында сагъыннган жаш аманлыкъны этерге  не сылтау бла унагъанын билмейме, аны ниетлерин, акъылын жууаплы адамла билирле. Бу статьяны башха умут бла жазып башлагъанма – сабий аманлыкъчыланы къолларына нек тюшгенин ангылар ючюн. Бир жанындан, башында айтханыбызча, жангызлыкъны сезгени ючюн. Аны жашауу, нёгерлери, юйюрю да телефон болгъанды. Анда, виртуальный дунияда, анга тынгылагъан, «къайгъыргъан» шуёхлары кёпдюле.   Алай ол нёгерни муратлары къаллайладыла? Неге юйретеди, къаллай ниетлени сингдиреди жаш адамны акъылына?

Хау, шёндюгю заманда атагъа, анагъа ишлерге керекди – сабийни кереклерин жалчытыр, аш-суу, кийимле, башхаладан иги телефонла, компьютерле алыргъа, келир заманда тийишли билим берирге… 

 Алай бу къазауатда сабий кеси унутулуп къалгъанды. Сиз а кюннге ненча заманны бёлесиз балагъызгъа, ол не зат сюйгенине тынгылаймысыз, аны айтханын эшитемисиз?  Бала юйюрде  сюймекликни сезсе, ол кезиуде заманын социал сетьледе зырафана ётдюрмез, аманлыкъчыланы къолларына да тюшмез эсе уа.  
Къуру лекцияла, семинарла, ушакъла бла аманлыкъчылагъа къажау тураллыкъ тюйюлбюз. Экстремизмни, терроризмни профилактикасы уллу эм жууаплы ишди, анга жамауат саулай къатышыргъа керекди.