Къаралмай къалгъан кинону багъасы

Къауум адам   бирге изеу къурап, Акъ-Суудан таула таба чыгъып, Хумаланда бичен этерге келгенли ыйыкъ бола болур. Ала чалып бошар-бошамаз а кюн бузулады: сакъ жауунла башланадыла, тёгерекни да къалын туман басады. Бирсиле  эки жашны къошда къалауурлукъгъа къоюп, кеслери уа:  «Кюн тохташса, келирбиз»,- деп, юйлерине кетедиле.

Жемталачы Хамбийге отуз жыл чакълы бола болур. Ол мазаллы жашды, кеси да чамчы. Мурат а Хасанияданды, андан бир он жылгъа гитчеди.

Не этсин адам бу болумда, заманын не бла оздурсун?.. Айхай, ол кезиуледе (токъсанынчы жылланы ахырыды) шёндюча смартфон деген болса уа, олтурур эдиле экиси да, кёзлерин аладан айырмай.

Хамбий кеси бла къошха бир гитче телевизор алып келген эди, машинаны аккумуляторундан ишлеген. Ол чёксе уа, машинасы тёгерекни тауушха алдырып, аны токдан къандыра эди.

Кюнлени биринде шуёхла уруш-тюйюш киногъа къарай туруп, аны бир сейирлик жеринде телевизорну кёзю мутхуз болуп башлайды. Анга тирелип тургъан жашланы ичлерине къоркъуу киреди. Экиси да бирча: «Ёчюлюп къалмагъы эди…»,- деп, телевизор таба жууугъуракъ олтурадыла. Алай кёп да бармай, аны кёзю,  бир-эки кере жилтиреп, жабылады.

Жашла, секирип, аккумуляторну машинагъа, тюз окъ атылгъанлай, жетдиредиле. Алай ол да,  ачыугъа этген кибик, «гурр-гурр» деп, от алмай къалады.

«Ай, таланнган, энди уа не этейик?» - деп, экиси да ох-тух этип сюеледиле. Ызы бла,  бир бирлерини сагъышларын эшитгенча, сёз да айтмай, къошну огъары жанына къарайдыла. Алайда уа, лыппырланы ортасында, къошчуладан бирини акъсылдым «Москвичи» тура. Бурун заманланы эсгертмеси кибик,  жанларын да тот басып, кеси да асыры эскиден,  Сталинни заманындан  къалгъан  болур эди.

Жашла аны таба чабадыла. Аккумуляторну ичине салып, харип машинаны тарт-соз этип кюрешедиле, алай ол да менгиреу кибик бителипди. Нек от ала болмаз деп къарасала уа – бензини жокъ. Къуру ол угъай, аны къуйгъан оруну окъуна жокъ.

«Алан, муну иеси бери къалай жетгенди?» -деп, экиси да тамашагъа къаладыла.

- Кел, чат таба  тюртейик да,  ким биледи, бу мыллыкга жан кирир эсе уа, - дейди Мурат.

- Айтхан къыйынды ансы… Болсун! - деп ышарады Хамбий.

Жашла машинаны тёгерегинде чабышып, олсагъат бир шеша бензин мажарадыла да, аны резин быргъы бла тюзюнлей моторгъа жибередиле. Арлакъда сюелген тёрт-беш ийнек  ышныр этгенлерин къоюп, «была не къазауат эте болурла» дегенча алагъа кёзлерин къакъмай къарайдыла.

Хамбий «Москвичге» олтурады, терезесинден къолун къаратып, бензин шешаны бийигирек тутады. Машина тайып кетсе,  ичинден чартлап чыгъар ючюн, эшигин да кенг ачып, къолун  булгъайды:  «Башладыкъ!».

Мурат,  ары-бери тюрте  кетип, чархларында кырдык ёсюп башлагъан машинаны жеринден тепдиреди. «О-ха-хай, хайт де!» - деп къычырады ёрге-ёрге секирип баргъан «Москвични» ызындан.

Ол а бир-эки кере  «чючгюрюп», от алмай,  арлакъда тохтайды.

Жашла аны энтта да  тебиретирге келишедиле. Алай ол,  онгсуз  саусузча, ачы жётел этип, тунчугъады.

Мурат, талакъ солуу эте, Хамбий да аны кёллендире, менгиреу машина бла бирге экиси да къошдан узакъ кетедиле.

Ингир аласы болады. Кино деген  кишини эсинде жокъду. Жашла,  бир бирлерине чамлана, жарлы «Москвичге» да билген аманларын айта, аны андан ары тюртедиле.

- Алан, бу мыллыкны иеси: «Ол бери нек тюшгенди?» - деп сорса,  биз анга не  айтырыкъбыз? - дейди Хамбий.

- Кеси аллына учуп кетгенди дербиз. Этеригибизни этгенбиз. Артха жол жокъду. Бол, хайда, - деп, Мурат машинаны андан ары тюртеди.

Чатны тюбюне жете-жетмез, «бу экеулен манга тынчлыкъ берлик тюйюлдюле» дегенча  машина гюрюлдеп, от алады.

Жашла аны аллында сюелип, шешадан кёзлерин алмай къарайдыла. Бензин жарым сагъатха  жетеди. Ызы бла шуёхла,  аккумуляторну тешип, къошха жыйышадыла.

Ала къараргъа термилген кино эртте окъуна бошалгъанды. Аллай къыяма бла табылгъан ток да хазна кёпге жетмеди.

Кюн ачылгъаны бла бирси чалгъычыла да жетедиле.

«Э-хе-хей, аланла, къошугъузгъа да игилик! Къалайсыз, эрикмей турамысыз?» - деп, кюле-ойнай, кеслери да аз-маз «жылынып» келедиле.

Нёгерле,  ышара-ышара,  къысха жууапла бередиле, кёзлери уа «Москвични» иесинде.

Ол да, къолларын кенг жайып, ёпкелерин таза хауадан толтуруп, тёгерек-башха къарай: «Табийгъат… Аламат!» - дей, къарамы  къошну баш жанында дуппургъа тиреледи.

- Аланла, соргъанны айыбы жокъду,  мени машинам а къайдады? – дейди ауазы да тюшюп.

Кёлюне бек жетмез эсе уа, къайгъысыз бол дегенча жашла: «Хе-хе. Тёш энишге атханбыз», - дейдиле.

Аллайгъа уа ким ийнанады.

- Айтыгъыз тюзюн. Урлатхан болурсуз? Огъесе сатыпмы жибергенсиз? – деп, къысады ол биреу.

- Алан, ийнанмай эсенг, кел,- деп, Хамбий,  аны да алып,  къошдан чыгъады. Башхала да  ызларындан тебирейдиле.

Дуппурда сюелип, Хамбий чат тюбюне къолу бла кёргюзтеди. «Мен мындама» дегенча  «Москвични» тот этген акъсылдым эшиги узакъда мутхуз жылтырайды.

Иеси билген аманларын аямайды, алай машинаны уа сюйсенг-сюймесенг да чыгъарыргъа керекди да.

Чалгъычыла барысы  да ары тюшюп, эки «УАЗ» машина бла тартып не бек кюрешген эселе да, аны жеринден  тепдиралмадыла.

Ингир алада:  «Аланла, не къазауат этесиз?» - деп, уллу машина бла  бир жаш да келеди болушлукъгъа.

Неллай бир бензин кюйген болур эди алайда,  къаллай  къыйын салыннган болур эди – билген Аллахды.  Хайт деген ондан артыкъ эр киши, сау  жарым кюнню  терлегенлери  бара, юч машинаны да къыйнап,  харип «Москвични» чыгъардыла. Ол а  – къаралмай къалгъан кинону багъасы.

Иги кесек заман озгъандан сора, ол кюнню эсге тюшюре, анда болгъан жашладан бири Муратха: «Билемисе, биз ол «Москвични» тёш башына чыгъаргъанда, аллай бир нек къыйналгъан эдик? Аны тюбю асыры чиригенден, иеси,  къанжалын жамап кюрешмей, юсюне къалын бетон къуюп къойгъан эди да, ма аны ючюн!» - деп, сейирге къалдыргъан эди.