Биринчи Пётр патчахны бегими

XVIII  ёмюрню аллы Россейде уллу тюрлениулени жыллары болгъандыла. Пётр I патчах жангы аскерни бла флотну къурагъандан тышында,  къыралыны инсанларын тюрлендирирге кюрешгенди – аланы билимли, къуллукъ этерге жараулу, къыралны аллында жууаплы адамла болурларына итиннгенди. Ол чыгъаргъан бегимледен биринде акъсюек тукъумланы окъургъа сюймеген уланларына юйдегили болургъа эркинлик берилмей эди.

Патчах аллай бегимге 1714 жылда 20 январьда къол салгъанды.

Алай бла, Пётр I акъсюеклени сабийлери билим алыргъа керекдиле деген жорукъну тохташдыргъанды. Ол заманда орус тилге «недоросль» – «Акъылбалыкъ болмагъан» деген сёз киргенди. Патчахны бегиминде: «акъылбалыкъ болмагъанла, окъуй, жаза, санай билмегенле къатын алыргъа эркин тюйюлдюле», – деп айтыла эди. Акъсюеклени сабийлери окъуп бошап, биринчи сынауладан ёталмасала, андан ары окъургъа керек болгъандыла.

Бу бегимни патчах къыралны кючлер ючюн чыгъаргъанды. Пётр I билимли къуллукъчуланы – офицерлени, инженерлени, жер-жерледе къыралны атындан оноу тутханланы кёп этерге итиннгенди. Билим алгъан адамны кесини эркинлиги угъай, къыралны аллында борчуду, деп санагъанды.

Жангы жорукъгъа акъсюеклени асламысы ыразы тюйюл эдиле. Алай болса да, Пётр I къыралны Европадача жолгъа чыгъарыргъа итиннгенди, аллай къаты жорукъланы кийирмей, Россейни айныгъан къыралланы даражасына чыгъаралмазлыгъын ангылай эди.

Заман оза баргъанда, бу бегим кючюн тас этгенди. Алай, ол къыралны келир къадарына къайгъыргъан адам билимли, низамлы болургъа кереклисин кёргюзтген юлгюча къалгъанды.