«Окъуу, билим адамгъа кёп жолну ачадыла»

Улбашланы Хусей былтыр школну бошап, уллу жашаудан бюгюнлюкде умутлу болгъан жаш тёлюбюзденди. Ол Нальчикни 32-чи номерли мектебинде химия-биология классда билим алгъанды. Бир къырал сынауланы бийик баллагъа берип, алтын майдалгъа кертиси бла тийишли болгъанын да ачыкълагъанды.

Андан сора да,  ол алты жылындан башлап ингилиз тилге терен юйрениу бла кюрешгенлей келеди. Бу дерс бла байламлы чертирча жетишимлери да кёпдюле. Сёз ючюн, 8-чи классда болгъанында, Окъуучуланы битеуроссей дерс олимпиадаларында ингилиз тилден регион даражада биринчи жерге чыкъгъан эди. Ызы бла ахыр, къырал кезиуюне къатышып,  анда тёртюнчю болгъанды.

Биз а бюгюн аны бла окъуугъа кёз къарамыны, муратларыны юслеринден ушакъ этгенбиз.

- Хусей, эм алгъа, алгъышлайбыз мектепни алай иги бошагъанынг бла. Къаллайладыла аны бла байламлы сезимлеринг, сакълагъанмыса аллай эсеплени?

- Сакъламагъанма деп айталлыкъ тюйюлме, нек дегенде биринчи классдан да «бешлеге» окъугъанма. Манга окъуу тынч берилгенди, артыкъ къыйналмагъанма.

Анам да школда иги окъугъанды, ол да алтын майдалгъа тийишли болгъанды. Жашауумда мен эм акъыллы, билимли адамгъа санагъаным а – ол  ыннамды, Атабийланы Фатимат. Аны айтханым, гитчелигимде да  анга кёп соргъанма, ол жууап тапмагъан затны уа кёрмегенме. Аны жомакълары, таурухлары да сейир эдиле. Анабыз больницада болгъанында, мени, гитче эгешчигими да къалай жапсаргъаны эсимдеди, бизге къарагъаны да.

Баям, мектепде алай иги окъугъанымда да ыннамы къыйыны барды. Нек дегенде  биринчи классдан да иги окъугъанлыкгъа, сегизинчиде болгъанымда, башха школгъа да кёчюп, нёгерле бла тышына да асламыракъ тартдыра башлайма. Ол заманда анамы анасы къатында олтуртуп, ариу сёлешеди. Шуёхну-тенгни жюрютюуню, аны бла бирге окъууну-билимни магъанасын да ангылатады. Аны себепли, устазладан тышында да, юйде сабийге тутхучлукъ этген, анга тюз жол юйретген адамла болсала,ол, айхай да, ахшыды.

- Сынаулагъа уа къачан эмда къалай хазырланып тебиреген эдинг?

- Математиканы профильли тюрлюсюн бергенме. Ол биринчи сынауум болгъан эди да, жашырмайма, бир кесек къоркъгъан да этгенме. Абызырап къалырма деп къоркъа эдим, ансы дерсни билмей угъай. Анга онунчу-онбиринчи класслада терен халда хазырланып тургъанма.

Бир тасхамы айтайым, бирси дерслени бир кере къарагъанымлай, эшитгенимлей окъуна билип, ангылап къояма, орус тилден а алай тюйюлдю. Анда сорууларым кёп къаладыла, аны ючюн а ЕГЭ-ге да хазырлана туруп, бирсиледен эсе, андан бегирек къыйналгъанма. Дерследен тышында, репетитор Жанна Апажевагъа да жюрюгенме юйренирге. Сау болсун кёп затха тюшюндюргени ючюн.

Обществоведение дерс а манга сейир да, тынч да кёрюннгенди хар заманда. Андан мектепде устазым да ыннам Фатимат Хамангериевна болгъанды, репетиторлукъну да кеси этгенди.

Балланы юсюнден айтсагъ а, орус тилден аллай бир алырма деп сакъламагъанма. Нек дегенде жазгъан да ариу этмейме, хатым адам иги тюшюнюрча тюйюлдю. Алай эсе да,математикадан бла орус тилден эсеплерими кече сагъат ючде билип, тынчайып, жукъларгъа кетип къалгъанма.

Обществоведениядан а алай эталмагъанма, нек дегенде андан кёбюрек баллны сакълагъанма, бу жол жукълагъан да эсимде жокъ эди (кюледи). Айхай да, быллай кезиуледе да юйюрюнгю жанындан ангылау бек керекди. Аланы барысына да ыразыма,  бютюнда бег а – атама. Сынаула болгъан кюнледе ол кёлюмю кётюргенлей, кесими билимиме ышанырча, кёллендиргенлей тургъанды.

- Мектепни энди бошарыкъ жашлагъа бла къызлагъа  ЕГЭ-леге хазырланыу бла байламлы эсгертирге сюйген затынг а бармыды?

- Сынаулагъа заманны тас этмей хазырланыргъа керекди. Телефонну къолдан кетергенликге, бир кере тышына чыкъмай къалгъанлыкъгъа, хата боллукъ тюйюлдю. Андан эсе,  жорукъланы бир кесек артыгъыракъ къайтарса, окъуса хайырлы боллукъду.

Окъуучу билимге къалай кёл салгъанына кёре,  аны кесини жашаууна къалай эс бургъаны, къайгъыргъаны ачыкъланнган сунама. Санга окъууму огъесе спортму иги бериле эсе, къолунгдан келгенича  хунеринги айнытсанг, ол заманда жетишимли да боллукъса.

- Сынауланы ЕГЭ халда болгъанларына эмда ала берген амалланы барлыкъларына къалай къарайса?

- Бир къырал сынаула – ала, сабийлени билим даражаларын ачыкълагъанларындан сора да, сёз ючюн, элде,  шахарда ёсгенлеге къайда сюйсе да окъуугъа кирирге онг бередиле. Аны бек ахшы амалгъа санайма.

Эм алгъа къалай болгъанын эсибизге тюшюрейик, школланы бошагъанла эки кере къайтарып бергендиле экзаменлени, шёндю уа алай тюйюлдю. Эм алгъа устазла, юйде да сабийни ЕГЭ-ле бла къоркъутургъа керек тюйюлдюле. Хау, окъуу, билим адамгъа кёп жолну ачадыла, алай эсе да, биринчиден а, аны саулугъуна эс бурургъа тийишлиди.

Алай эсе да, сабийни жашауу  кеси аллына саркъгъаныча бара берсин деп бошлап, анга кёз-къулакъ болмай къояргъа жарамайды. Жаш адам кёп затны ангыламайды, анга тюз жолну кёргюзте, хар нени магъанасын ангылата да билирге керекди.  Сёз ючюн,  башланнган класслада анам тюшюндюрмесе, артда атам спортха юйретмесе, ызы бла уа ыннам ангылатмаса, окъууда аллай жетишимле да болдурмаз эдим.

- Эндиге дери уа Москвада болгъанмы эдинг?

- Озгъан жылда барып, университетлеге къарап, кёрюп, шагъырейленип къайтханма, атабыз элтген эди. Айтханымча, МГУ-ну ол заманда да бек жаратып келгенме, аны деменгилилигин да.

Адамны бийик билими – ол жашаугъа ачыкъ жолну береди, башын кечиндирирге, жетишимли болургъа да. Аны себепли жаланда диплом алып къоймай, кертиси бла да терен билимли, окъуулу да адам болургъа сюеме. Бош заманымда спортну да къоярыкъ тюйюлме. Тутушуудан бла боксдан жараулагъа жюрюп тургъанма да, аланы андан ары бардырлыкъ  болурма.