Жаны сау болсун ансы…

Хапар

Бир абыннган минг сюрюнюр дегенлери керти болур. Аны тюз да сибиртки жонгурчханы элтгенча, тюз да жел салам чачханча этген эди къадар. Къадаргъа уа не мадар, бир кёз он кёз кёргенни кёрген, бир къулакъ он къулакъ эшитгенни эшитген заманлада? Кючлю эди аны тилеген къуллукъчу. Къызны тынгылаууна бюсюремей: «Бир къагъыт жазгъаным бла жоярма къарындашларынгы, угъай десенг», – деген эди ол ачыкъдан. Ол жойгъанланы уа биле эди Замхарий.

Тамам ол кезиуде ангылагъанды ол шуёху, жауу да болмагъанын, нек дегенде ала экиси да бир бетли болуп къалгъан эдиле. Заман алай эди. Ол къалай эсе да жюреги бла ангылагъан эди, бир кишиге да къол узатырча болмагъанын, алай къоркъа эди тёгерек аны тилегенден. нёгерлеринден да. Бу жакълар деп, къол узатсанг да, къайдан билгин ким къалай этеригин: бири зат салыр, жюрегинге ийнаныу къайтырча, бирси уа – тюкюрюр. Табийгъат кёз бла къарап кёрюрге онг бермеген затла бардыла жашауда, сёз ючюн, бет, айып, къоркъакълыкъ дегенча.

Замхарийни баш иеси аллай къуллукъда ишлейди деп, сукъланнганла да бар эдиле, алай ала къайдан билсинле, ол юйюнде не тюрлю жашау къургъанын. Хапары уа чыгъа эди…

Бирде баш орамдан келтирген эди бир жашчыкъ аны башлыгъын. Ол анга къайдан чыкъгъанын сурагъанында уа, ол Замхарийге:

– Билмейме, мен къопханда, бизде тура эди орта юйде. Мен а тюз кёргенимлей таныгъанма бу Манафны болгъанын, – дегенде, ол сабий кертиликге дау эталмай:

– Ай иги жаш, ай эсли жаш! – деп махтап къойгъан эди Замхарий.

Башлыкъ экинчи кере анда табылгъанда уа, уллу хахай болду. Замхарийлада угъай, ол эсли жашчыкъны юйюнде. Аны къошдан эннген атасы кёрген эди бу жол биреуню башлыгъын тапчанда:

– Бу уа неди? – деп, юйюндегисини кёзлерине жютю къарагъанында, ол:

– Адам излей айлана эдиле властьла эрттенли, аладан бири унутуп кетген болур, – дегенди. – Неда бир затхамы ишекли боласа, э киши? Аллах сакъласын! Алай сунсанг а, бир кюн да жашарыкъ тюйюлме бу юйде!

Баям, ол тынч табылгъан жууап, кетерме деген къоркъутуу да къууандырмагъандыла Хабасны. Эсине уа кёп затны салгъандыла. Энди аладан барысы да алайды деп айтхан къыйынды, болсада ишеклик урлугъу уа тюшген эди аны жюрегине. Да тюшмей а – тамата къуллукъчуну болушлукъчусу, чапчы-барчысы болуп айланнган жаш келген эди кёп бармай башлыкъны алыргъа.

Андан сора Хабас  таугъа кетгенинде бир да тынчаймагъанды. Ол анда малла кюте, тау башына къоннган булутланы санай тургъанчу, юйюнде не бола тургъаны кёз аллына тюрлю-тюрлю адам чыдамаз сыфатла алып келе эди. Сора Хабас, жашил тау бетде, къойчу таягъына да таянып, кете эди ауур сагъышларына. Не этсин, бу малла ичиндеми бугъуп турсун ол къайгъыдан огъесе, жюрегинден ишекликни кетерирча, ол кеси да ангыламагъан, ийнанырыгъы келмеген тюйюмчекни тешергеми керекди? Алай а алыкъа ол кертисин билмей эди…

Бир кече, тюшюне ёлгенлери келип, ол кесине жер тапмай уянды. Сейир эди ол тюш: атасы бла анасы тынгылап, босагъадан атларгъа унамай сюеле эдиле.

– Нечик иги болду келгенигиз!

Ала жукъ айтмадыла.

– Киригиз юйге! Нек сюелесиз босагъада?

– Къандан аякъ басар жер болмагъан жерге кирип, абидезибизни къалай бузайыкъ, жашым? – деген эди къара жыйрыгъын тешип, акъ кийимле кийип тургъан Жумарукъ.

Тёгерекге къарап, юйню тизгининде чурум тапмай, Хабас:

– Кёзюнге кёрюнеди, анам, – деген эди.

– Кёрюнмейди, балам. Сен да турма анда, чыкъ бери!

Андан ары тюшюнде не болгъанын эсгералмайды къойчу. Кече ортасында юйюне ашыкъгъаны неден болгъанын а биледи – быллай тюшле келтирген тынчлыкъсыз сагъышларындан къачаргъа керек эди ол.

Айта эди, къайтара эди ким эсе да аны къулагъына: «Адам къайдан келеди, къайры барады – аны Аллахдан сора киши билмейди. Кезиу келсе, ол заманда ангылайды эр киши бу дуниягъа нек келгенин, эр киши болуп нек туугъанын да…»

Эрттен аны юйюне келтирген къыйынлыкъны кеси кёзлери бла кёргенле, анга ийнанмагъанла да бар эдиле.

Хабас юйюнде тюбеген хал аны къойчу бичагъына узалтхан эди.

– Бисмилляхий, – деп тартхан эди ол боюнун жарты кийиннген эл къуллукъчуну.

Тиширыугъа тияллыкъ да болмаз эди, ол кеси атмаса кесин аны бичагъына.

Къычырыкълагъа уяннган сабий жашчыкъ сюеле эди отоу къарангысында. Къоншу къарт жашчыкъны къучагъына жыйып, экинчи кюн жашы бла ашыргъан эди къошха.

Ёлгенле да жерлерин табып, къойчу да къайтмазча сибирлик болуп тохташханда, тилеген эди къоншуларындан къаратон Замхарий, жашчыкъны манга келтиригиз деп.

Ёсдюрюрге жууукъ-ахлудан сабий излемей, аны алгъанына сейир этгенле, кёзбау сёз айтханла да чыкъгъандыла элден. Алай а Замхарий кёзбаулукъну дарий кишенлерине тюшгенледен, эл сёзюнден къоркъгъанладан да тюйюл эди. Гитче элчикни сёзю неди, жангызлыкъны ауурлугъуну къатында? Тынгылап турсала да, жангыз тюйюл эдиле ала бир бирни къатында. Отха патеген къуяргъа кюрешгенле да болгъандыла, ол къанлы тангны эсге тюшюре, алай Жумарукъ да, аны жашы да аладан къайда акъыллы эдиле.

Артда уа Ахмадия аскерге кетди. Андан сора уруш башланды. Сора къалай эсе да юзюлюп къалды байламлыкъ. Андан хапар жокъ эди. Сакълап турду Замхарий, тилек этип турду Аллахдан, аны жангыз баласын къутхарсын деп бу дуния къазауатлада. Элге къара къагъытла келе тебирегенде уа, тынчлыгъы кетип, ол жюрегине тюшген отну къызыл тиллеринде жана башладыла алгъыннгы ахшы умутлары.

Кёчгюнчюлюк жолунда уа ала бютюнда бек кюч алдыла. «Энди биз бир бирни къайда табарыкъбыз? Жашчыкъ къайтып келсе, анга ким тюберикди?» – деп, талай эдиле Замхарийни къыйын сагъышла, ахыр оюмла. Темир жол станцияда чыгъаргъан эдиле солдатла аны ёлюгюн. Жашы бла андан къайсы къабырлы болду, къайсы обасыз къалды – аны билген киши да жокъду, Уллу Аллахдан сора.

Ёлгенле нени да кёредиле, деп ийнана эди Замхарий. Да, сейирмиди тюкден да женгил болгъан жанны хауада учуп айланнганы? Энди ол жашын табарыкъды, ол не узакъ, не къаты къазауатлада болса да. Сора, мёлеги болуп, айланырыкъды жанында, учарыкъды башында, аны дуния сынауладан сакълар ючюн. Жаны сау болсун ансы…

Башлыгъын тас этиучю, аны къарындашларын бирем-бирем чёплеген къуллукъчуну уа эртте унутханды ол. Анстан жашаууна кирген болжаллы къонагъы эди ол Замхарийни.