Тиширыуну таркъаймаз насыбы

Беш эмда андан да аслам сабийни тийишли ёсдюргенлери ючюн «Ана махтаулукъну майдалы» бла озуп бара тургъан жылда КъМР-ни Башчысы Казбек Коков жыйырмадан аслам тиширыуну саугъалагъанды. Аладан бириди Акушуланы Асият да. Ол алты сабийни анасыды, юйюр а Тёбен Чегемде жашайды.

Айхай да, ол неда бу сылтау бла   адамларыбызны атлары сагъынылса, алагъа саугъала берилселе, къууанабыз, кёлюбюз кётюрюледи. Асиятны сабийлери да къууаннгандыла бу жумушха. «Билемисиз, ол кюн ала манга аллай ариу алгъышла этгендиле. Кертиди, хар кимге да ёз анасы кимден да ахшы, ариу да кёрюнеди. Алай  эсе да,  аллай бир кюн эмда аллай бир сёз ючюн окъуна бу дунияда жашаргъа болады», – дейди ол бизни бла ушагъында.

Асият, аны баш иеси Рашит да бир элде – Тёбен Чегемде – ёсгендиле. Ала бир юйюрлю болгъанлы бери уа,  энди аз къалып,  35 жыл толады. Бири бирини акъылына тюшюнюп, арада хурмет да болса, къайсы юйюр да жетеди насыпха. Алай эсе уа, Акушулары да насыплыдыла, бирсилеге юлгю болурча юйюр да ёсдюредиле.

Ала кеслери да уллу юйюрледендиле. Аллай юйюрде ёсген эмда юйреннген сабий а, баям, ол къыйматлагъа энчи кёзден да къарайды. Рашитледе сегиз сабий болгъанды. Аналары дуниясын эртте алышхан эсе да, эгечле-къарындашла бир бирге жылыулукъда, сюймекликде эмда хурметде ёсгендиле. Не кезиуде да экисини къаршы адамлары,  бири башхасыны къатына терк табылып, бир бирлерине таянчакълыкъ да этедиле.

Асият, элде мектепни бошагъандан сора, Нальчикде быстыр тигиучюге окъугъанды. Бир ауукъ заманны шахарда усталыгъына кёре ишлеп да тургъанды. Хунери сабийлерин ёсдюрюрге, юй тутаргъа себеплик этген эсе да, юйюр къурагъандан сора бу жаны бла урунмагъанды. Алай эсе да, элни школунда тазалыкъгъа къарап, талай жылны ишлегенди, жамауатдан ыспас да тапханды. Ана кеси уа бютюнда ыразы эди анда ишлегенине, нек дегенде сабийлери кюн узуну кёз аллында болгъанлары анга неден да багъалы эди.

Мектепде окъугъанында уа, ол кёлденжазманы жазаргъа сюйгенди. Филология жаны бла билим алыргъа нек бармай къалгъанына  уа бюгюнлюкде да кеси кесине сейир этеди. Болсада китап окъууну, гитчелигинден къылыгъыча, бюгюн да къоймайды. Аны адабиятха сюймеклиги уа сабийлеге бёлляуланы, жомакъланы айтыргъа, назмучукъланы окъургъа да себеплик этгенди. Жомакъланы уа асламысында кеси да къурагъанды. Аланы эм алгъа малкъарча, ызы бла уа орусча айтып тургъанды. Алай бла ол амал жашла, къызла да ёз тиллерин иги билирлерине себеплик да болгъанды.

Андан сора да, юйюрню анасы сабийле бла сёз оюн къурагъаны сейирди. Ол а аланы мыйылары ишлерча ахшы амалды. Дагъыда Акушулада бирге жыйылып, газетибизни, журналларыбызны окъуу тёре барды. Аны бла бирге уа суратлау литератураны да.

– Сабийлеге бир узун сёзню берип, андан ким кёбюрек жангысын къурар деп да эришдиргенме. Шауаланы Хасанны «Ит жыйын» романын аланы барысын да жыйып окъугъаныбыз, жашауда тюбеген болумланы сюзгенибиз дайым да эсимдеди. Юйюрде быллай чакъла уа эгеч-къарындашны, аналаны бла балаланы араларында да шуёхлукъ, тенглик сезимни кючлейди, – дейди ушакъ нёгерим андан ары.

Айхай да, хар неге да юйретиуню мурдору юйюр болгъаны белгилиди. Асият бла Рашит ёсдюрген сабийле да,  ата-аналарын къууандыра, мектепни да иги бошагъандыла. Бюгюнлюкде ишлегенлери, билим алгъанлары, юйленнгенлери да бардыла.

Тунгуч къызлары Фатимат бюгюнлюкде  ариулукъну индустриясында ишлейди. Аны бу жанына хунерини энчилигин тиширыула биледиле. Ол энди кеси да анады, Асанланы келинлериди, къызчыкъ бла жашчыкъ ёсдюреди.

Феруза уа, Москвада экономика жаны бла билим алып, анда «Россейни темир жолларында» иги кесекни ишлегенди. Бюгюнлюкде  ол да Черкесланы  тукъумда эки жашчыкъны ёсдюреди.

Жашладан тамата уа Исламды. Ол къурулуш, юрист жаны бла да окъугъанды. Къолу неге да устады. Аскерде къуллукъ этген кезиуюнде  ата-анасына андан ыспас къагъыт келгенинде, кёлю кётюрюлгенин Асият жашырмайды. «Ата-анагъа ала ёсдюрген сабийге эс буруп, аны хунери, кесин жюрютюую ючюн да ыспас, алгъыш сёзле айтсала, ол да аланы къууандырады, салгъан къыйынлары ючюн, ёсдюргенлери ючюн да ышаныулукъну кючлейди», – дейди анасы уа.

Алгъаракълада Ислам, Скадовскда больницаны тапландырыугъа да барып, ол ишге да тири къатышханды. Шахарны администрациясындан да келгенди Акушулагъа ыразылыкъ къагъыт.

Ачемез а Москвада  Бауман атлы техникумну радиоаппаратура бла байламлы бёлюмюн бошагъанды. Бюгюнлюкде къыралыбызны ара шахарында Тюз приборланы илму-излем институтунда техник-технолог болуп ишлейди. Жууукъ заманда усталыгъына тийишлиликде билимин ёсдюрюр мураты да барды.

Аслан да, элде мектепни тогъузунчу классын къызыл аттестат бла бошап, къарындашы Ачемез окъугъан техникумда билим ала турады. Юйюрню кичиси Руслан а алыкъа онунчу классха барады. Ол эм жаратхан зат а футболду, элде бу жаны бла юйретген секциягъа жюрюйдю.

Асият сабийлеге китап саугъа этерге къачан да сюеди. Аны ол ышаны алагъа окъууну-билимни магъанасын толусунлай ангыларгъа себеплик болгъаны уа баямды. Белгилегенибизча, жашла, къызла да энди жашауда хар бири бирер ыз бла таукел барадыла. Окъугъан, ишлеген жерлеринде бет жарыкълыдыла.

Тамата тёлюлерибиз юйюрде сабийлени, жаланда сёз бла угъай, ёз юлгюлеринде юйрете, тюшюндюре келгендиле неге да. Ишге, ашха окъуна къалай узалгъанларына дери да. Сабийле иш юсюнде чыныгъа, аны эбин билгендиле, тасхалы амалларын бирден  бирге ётдюре, сакълагъан  да этгендиле.

Акушуланы Рашитни бла Асиятны юйюрлеринде ёсгенле да, аланы  биргелерине бичен чалып, дырын да жыядыла, малгъа, бахчагъа къалай къараргъа, сютню къалай жарашдырыргъа кереклисин да биледиле.  «Тамата адам бир зат бла кюрешсе, ишлесе, сиз бош турмагъыз. Къолугъуздан келгенича болушлукъ беригиз. Кесигизге нени жоралай эсегиз да, башхалагъа да аны этигиз», – деп юйретедиле аланы уа.

Юйде ата бла ана бир акъыллы болсала, бир бирге билеклик эте, юйюрню алай ёсдюрселе айхай да, аллай жерде сабийле да насыплыдыла. Ол насыпны уа юйюрге къошулгъан туудукъла бютюнда керелейдиле. Бюгюнлюкде Акушулары уа, белгилегенибизча, тёрт туудукъгъа къууана, алагъа дагъыда къошулур деген ахшы умутлагъа да бёлене жашайдыла.

Айхай да, къызладан туугъанла къонакъгъа келселе – ол бютюнда  къууанчды. Аппалары бла ынналары аланы мектепде, садикде жетишимлери ючюн да кёлленедиле. Камилла уа, школдан сора да, «Насып» атлы миллет тепсеу ансамбльге жюрюйдю эмда хунери бла ышандырады.

Асият а сёз оюнун энди туудукъчукълары бла да ойнайды. «Мен алагъа жаланда бош ынна болуп къалмай, шуёх болургъа да излейме. Арада жылыу сезим кючленсе. Ала бла ойнагъаным да асламысында аны ючюндю», – дейди.

Айхай да, жашауну излемлери ёзерге, адамланы да ёз жорукъларына бойсундура, ол алай  бара-барады. Аны ючюн а юйюр дайым да бирге жыйылып, ишлемей, окъумай да туралмагъаны белгилиди.

Алай эсе да, ала къайда болсала да, Жангы жылны байрамына, ол кезиудеги солуу кюнледе элге, ата-аналарына келирге ашыгъадыла, бир бирлерин да тансыкълай эркелетедиле. Ол а мында ахшы тёреге айланнганды. Аналары этген чегем бёреклени бла хычинлени уа юйден узакъда тургъан жашла бютюн тансыкълайдыла. Аллай чакъла тутадыла юйюрню, бютюнда ана  болгъан тиширыуну насыбын таркъайтмай да.

Ол кеси уа, ушагъыбызны андан ары бардыра, келе тургъан жангы жылда дуниягъа мамырлыкъ, адамлагъа жюрек тынчлыкъ тилейди. Юйюрлеге саулукълу сабийле къошулуп, миллетибиз кёбейе барырын тежейди.