Къуругъан-Журт

Герпегежден Къашхатау таба бара, тёрт къычырым баргъанлай, уллу жолгъа жетебиз. Алайгъа Юч Къолла дейдиле. Алайдан къыбыла таба къарасанг, черек сууну кёребиз. Аны ары жаны уллу ёзенди. Ол тийреге Къудохурт дейдиле. Алай аны бурун аты уа Къуругъан-Журтду.

Аны онг жанында гитче суучукъ келеди. Шёндю анга да Къудохурт дейдиле. Алай аны бурун аты Шхранды. Аны шёндю кёпле да биле болмазла. Айтыла турмаса, билген да къайдан этгин.

Къудохуртну (Къуругъан-Журтну) юсюнден  эшитген хапарымы айтайым. Аны Аттасауланы Хажибекир айтханды. Ол Бабугентде жашайды. Анга токъсан жети жыл болгъанды. Ол былай эсгереди:

– Гитче заманымда атамы атасыны къарындашы Жамболатдан эшитгенме. Ол жаш заманында,  онтогъузунчу ёмюрню орталарында, бир нёгери  бла Тау-Артына,  Эбзеге, барып болгъанды, сатыу-алыу жумушлары бла. Ары малла элтип, андан бери уа  къумач, башха затла да келтиргендиле.

Онтогъузунчу ёмюрню экинчи жарымында была биягъы ары тебирейдиле. Къауум тууарны да сюрюп,Эбзеге ауадыла. Анда бир элде малларын сатадыла, керек затларын аладыла. Кече да бир юйде къаладыла.Ушхууурдан сора алагъа бир жаш адам келип, къонакъбай бла хапар айтады. Ол кетгенден сора бу былагъа: «Къоншубузда бир абадан тиширыу барды, сизни хапарыгъызны эшитип, кесине чакъырады. Анга барып келейик»,- дейди.

Была ары барадыла. Анда уа айыры бешикде бир къарт къатынчыкъ бёленип. Аякълары, сабийдеча, къысылып, къоллары уа – ийилип. Къонакъла бла тауча сёлешди. Малкъардан болгъанларына къууанды.

«Мен а  Къуругъан-Журтданма. Алайланы билемисиз?» - деп сорду. «Билебиз», - дегенден сора, андан хапар сорду. Айтдыла жашла: «Уллу кенг ёзенде – сабанла, чегетлери уа – къалын агъач», - деп.

Ол заманда, кёз жашлары да бара, къатынчыкъ хапар айтды. «Кёп къыйынлыкъла сынагъан туугъан элим. Ненча кере чачылып, ненча кере къуралдынг. Уруш бир чача, ауруу кире да,  эл жокъ бола, къауум кезиуден жангыдан къурала. Аны ючюн айтылгъан эди анга Къуругъан-Журт деп. Эм биринчи аты уа Уллу-Журт болгъанды. 

Ол ёзен саулай да эл эди. Анда туугъанма, сабийлигим, жашлыгъым да анда ётгендиле. Мен билген заманда ол тийреледе бир деп бир терек жокъ эди. Бар эселе да, адамла къырып бошагъан эдиле. Бир кезиуде кёп бёрю жайылгъан эди. Элден тышына мал чыгъып арталлыда онг жокъ эди. Олсагъатлай бёрю аш болгъанды. 

Адамла, жыйылып, агъачха от саладыла, тереклени кеседиле. Жаныуарланы да къырып  кюрешедиле. Болсада ала элге уллу къыйынлыкъ сынатадыла.   Адамлагъа окъуна чаба тебирегендиле. Къабырланы къазып, ёлюклени чыгъара эдиле. Адамла не этерге билмейдиле. Сора акъсакъалла  оноулашып, ёлген болса, аны къабырын уллу ташла бла къалап, тардан гыйы ташла келтирип, башын аны бла жабып болгъандыла. 

Ахыр кере ауруу киргенде, эл жангыдан чачылгъан эди. Биз да бери келдик. Сора Къуругъан Журт чачылгъанлай къалгъан кёреме да», - деп, ол адам бек жарсыды. Анга жюз жылдан иги да атлагъан  эди.

– Жамболат Эбзеден къайтхандан сора Огъары Малкъарны Къоспарты элинде уллу ныгъышда ол хапарны айта тургъанды. Мен да сабий заманымда  эшитгенме аны, - дейди Хажибекир.

Ол Жамболат айтханнга кеси да шагъат болгъанды. Сексенинчи жыллада Къашхатауда эл мюлк техника управленияда бёлюмню  таматасы эди. Къудохурт тийресинде жер сюргенде, башында айтханымча, къабыргъалары таш бла къаланып, башларына уллу гыйыла салынып тургъан къабырланы ачхан эди.

Шёндю уа алайгъа жангы жашау келгенди. Къудохурт тюзю саулай да терек бахча болгъанды. Аланы салгъанланы ол тийрени бурун заманларындан хапарлары да жокъ. Къабырларын окъуна терек бахчала жапхандыла. Аты да тюрлендирилгенди.