«Сабийлерин заманында келтирген анала сюйген эсеплерине жетедиле»

Кайталаны Мариана, Нальчикде Сабий реабилитация араны педиатры болуп бир ненча жылдан бери ишлей, жашчыкъланы бла къызчыкъланы ата-аналарындан ыразылыкъ табады. Биз да аны бла бардыргъан ишини, ала кимлеге, къалай  къарагъанларыны юсюнден ушакъ этгенбиз.

– Мариана Исмаиловна, Сабий реабилитация араны ишини юсюнден толуракъ айтсагъыз эди?

– Биз мында кеч сёлешген, неврология эмда ортопедия жаны бла жарсыулары болгъан, ДЦП, башха диагнозлары бла да сабийлени саулукъларын реабилитациялаугъа эс бурабыз. Ала бизге эм алгъа келген кезиулеринде саулукъларын педиатр, невролог, ортопед, физический эмда реабилитациялы медицинаны врачы (ФРМ) тинтедиле. Ала къарагъандан сора уа, сабийчиклеге массаж, физиотерапевтли процедурала этиледиле, саулукъландыргъан физкультура бла да кюрешдиредиле. Андан сора да, логопедни эмда психологну эсгертиулери да боладыла, эрготерапевтибиз да барды. Ол затла мында барысы да комплекс халда этиледиле да, ала сабийлени саулукъларына кеслерини хайырларын да бередиле.

– Бир жолгъа ненча сабийге къарарча онг барды эмда ала мында къаллай бир заманны турадыла?

– Эм алгъа бизни реабилитация араны барлыгъын алай кёпле билмегенлерин да эсгертирик эдим. Кёп заманны ичинде ол Сабий юй даражада ишлеп тургъанды, энди быллай арагъа бурулгъанлы уа юч жылдан атлагъанды.

Багъыу а онеки ишчи кюннге созулады, солуу кюнле саналмайдыла. Сабийни халына тийишлиликде андан асламыракъ болургъа да тюшеди. Ызы бла уа ала юч айдан къайтып келип, багъыуну андан ары бардырыргъа керек боладыла. Ол а (багъыу) сабийге 18 жыл толгъунчу дери бардырылады мында.

Билемисиз, заманында жюрюмегенле неда кеч сёлешип тебирегенчикле бизге бир кере келгенлей окъуна, аны айтханым, багъыу курсну этгенден сора, сёлешип, жюрюп да башлагъанчыкъла боладыла. Айхай да, ала диагнозлары бек къыйын болмагъанладыла.

Бирсиледе, диагнозлары къыйынлада уа, багъыу амалла кеслерини себепликлерин юч-беш курсдан сора кёргюзте башлайдыла. Бирде уа биз къууанырча шартла болуп да къаладыла. Сёз ючюн, бир жол алтыайлыкъ къагъанакъны келтиредиле да, аны ДЦП-сы болур деген ишеклик бар эди да, ол жюрюр деп ышанырча тюйюл эди. Къызчыгъ а жыл бла эки айчыгъында, болушлукъсуз, кеси аллына жюрюп кетгенди. Анга бек сейир этгенбиз. Ол бюгюнлюкде, андан сора да, ашагъан, кийиннген да кеси этеди. Алай алыкъа башха жарсыулары бардыла да, арагъа келгенлей, багъыуну андан ары бардыргъанлай турадыла.

Бир жолгъа мында 45 адамгъа къараргъа онг барды. Багъыу кеси да хакъсызды, кюннге юч кере жылы аш да бериледи, тюшге дери ауузланыр амал да барды. Тышына чыгъып ойнагъан жер да тапды, тизгинлиди, араны тийреси да айбатландырылгъанды.

Эсгерте кетейик, сабийлени аналары да биргелерине турурча онг барды, аш-суу бла ала да жалчытылынадыла. Гитчелени къууандырыргъа кёпле, ол санда волонтёрла, башхала да, келип, концертле да кёргюзтедиле, оюнла да къурайдыла. Медицина жаны бла оборудованиябыз да жетишимлиди, кёпдю. Жюрюрге юйретирча, къолланы-аякъланы да айнытырча тренажёрла да асламдыла. Сабийле бла уа энчи инструкторла ишлейдиле, хар неге да тюшюндюредиле.

– Айхай да, медицинаны къайсы ызы да тынч тюйюлдю, сизнича бёлюмледе уруннган – бютюнда. Экинчи кюнде да ишге келирча къарыу къайдан табасыз?

–  Кертиди, бизни ишибиз тынч тюйюлдю. Бютюнда ауругъан сабийчиклени кёрсенг, жюрегинг инжиледи. Алай эсе да, юйге барсам, экинчи кюн ишге келирге ашыгъама, ол мен къарагъанчыкъны саулугъунда ахшы жанына бир тюрлениу окъуна болгъан болурму деп, аны кёрюрге. Башхача айтханда, этген амалларынгы себебин кёрсенг, бютюнда кёлленип ишлеригинг келеди.

Андан сора да, сабийлени сюйген этеме, ала да мени сюйгенлерин а жюрегим бла сеземе. Алагъа, усталыгъынга сюймеклигинг болмаса уа, мында ишлеген да тынч боллукъ тюйюлдю. Медицинаны гитчелигимден да жаратханма. Жанхотияда мектепни бошап, КъМКъУ-да окъугъанма. Интернатураны, ординатураны да ётгенме.

Къайсы усталыкъдача, биз да хунерибизни айнытханлай, ёсдюргенлей турабыз. Республикадан тышына да барабыз. Сёз ючюн, кёп болмай логопедлерибиз бла психологларыбыз Москвада билимлерин ёсдюрюп къайтхандыла. Энчи кесими юсюмден айтсам а, энди ФРМ-ны врачы болурча окъуп, аккредитацияны да ётгенме, ол жаны бла билимим терен болса сюйгенме, жангы амаллагъа да тюшюннгенме. Къыралда быллай арала бла байламлыкъда ишлейбиз, аладан да сынамгъа юйреннгенлей турабыз.

– Аналагъа не затны эсгертирге сюерик эдигиз?

– Заманны тас этмезге! Нек дегенде бизге сабийлерин заманында келтирген анала кёрюрге сюйген эсеплерине да жеталлыкъдыла. Аны айтханым, сёз ючюн, сёлешалмагъанчыкъланы бери жюрютюп башласала, ала тауушчукъла чыгъарып, тилленип, сёлешип да къаладыла.

Андан сора уа, сабийлеге телефонланы бермегиз деп тилерик эдим. Нек дегенде мында багъыуну бардырып, сёлешип да башлап, юйге солургъа кетип, артда кезиулю курсларына келселе, сабийни айнымагъанын,  мында салыннган къыйынны къыйматы чыкъмай, балачыкъны саулугъу ол алгъа болгъан халына къайтып къалгъанына кёп кере шагъат болабыз. Неде болур аны сылтауу деп излесек, анала уа сабийлеге 3-4 сагъатны ичинде телефонланы бергенлей, ол халда жубатханлай тургъанларын айтадыла. Жарсыугъа, ол саулукъгъа заран салгъанын а биз кесибиз ишибиз бла байламлы бютюнда ачыкъ шартла бла кёрюп турабыз. Алай бла уа, заман тас болуп, багъыуну жангыдан башлайбыз.

Андан сора да, юйюрге сабий къошулуп, анга неврологну неда педиатрны жанындан не аз да ишеклик болгъан эсе саулугъуна, аны, созуп турмай, келип къаратыргъа, реабилитацияны да ётерге керекдиле. Ол а къыйын тюйюлдю, эм алгъа кеслерини педиатрларындан направление бла келирге тийишлиди. Сора мында къарап, алагъа къачан эмда не анализле бла келирге боллугъун ангылатабыз. Белгилегенибизча, багъыу не къадар заманында башланса, аны эсеплери да аллай бир къууандырлыкъдыла.

– Биз билгенликден, кесигиз да юйюр ёсдюресиз, аланы уа къалай юйретесиз?

–  Сиз да сыйлы болугъуз, юйде юч сабий ёседи. Алыкъа гитчечикледиле, алай эсе да, асыры эркинликни бермейме. Телефонну юсюнден айтханбыз да, аны да ахырысы бла бермейме, ол оюн болмагъанын ангылатама.

Сабийлеге мыйылары бла сагъыш этерча, бармакъчыкълары бла басарча, аллай оюнланы алама. Андан сора да, пластилинле, сурат ишлерча абериле. Барысы да саулукълары бла ёсюп, окъууда, ишде да жетишимлери бла халкъыбызгъа жарагъан инсанла болурла деген ышаныулукъдабыз.