Ахшы жарау болгъан тепсеу

Ариу, женгил тепсер ючюн, инсанны чархы къарыулу, гиртчи болургъа керекди, деген оюмгъа келесе, бир-бир тепсеулеге къарай. Балет да аланы санындады. Нальчикде бу ариу искусствогъа юйретген Роксана Ардашаева айтханнга кёре, балет адамны саулугъун, ол санда психология жаны бла да кючлейди, сабийлеге, абаданлагъа да хайырлыды.

Роксана кесини да гитчелигинден бери да чыгъармачылыкъгъа сейири болгъанды, искусствогъа бла спортха тартыннганды. Жарсыугъа, сабийлигинде быллай тепсеулеге юйретген жерлеге жюрюрге онгу болмагъанды – атасы бла анасы классикалы хореографиягъа юйретген ара къаллай бир излеген эселе да, табалмагъандыла. Аны ючюн,  кесиндеча, жюреклери бла искусствону быллай ариу тюрлюсюн жаратхан адамлагъа болушур муратда ол школ да ачханды. Ары келирге сюйгенлени саны аз тюйюлдю, араларында абаданла, гитчеле да бардыла, аланы жыл санларына кёре юлешинип, юйретиуле алай бардырыладыла. Бери уллайгъан адамла да келаллыкъдыла, аланы багъыу растяжкагъа юйретирикдиле.

- Балет ариу болгъанындан тышында, адамны тёзюмлю болургъа юйретеди, чархын саулай да кючлейди, - дейди ушакъ нёгерибиз. - Бир жарым жылны юйреннгенден сора, балагъыз гуппур болмагъанлай, аркъасын тюзетип олтургъанын, сюелгенин, ариу къымылдагъанын эслериксиз, ол эстетика жаны бла айнырыкъды, координациясы игиленирикди. Юйретиуге 4 жыллары толгъан эм андан абадан сабийлени алабыз. Бу жыл санда ала устаз айтханны ангылайдыла, этерге кюрешедиле. Тёртжыллыкъ сабийни чархы мында керекли упражненияланы эталырча айныпды. Балагъыз балетде жетишимли болурун сюе эсегиз, кечге къалмагъыз. Алай ата-аналагъа айтыргъа сюеме, сабийигиз кеси неге тартыннганына да къарагъыз, келтиригиз, жарау этип кёрсюн. Тепсеуню жаратып къалса, игиди, сайлауну ол кеси этерге тийишлиди. Бираз заманны кюрешип, артда башха затха бёлюнсе, жарсымагъыз. Балетге къоратхан заманы бошуна кетерик тюйюлдю, ол башха тепсеулеге, неда спортха юйреннгенде тынгылы мурдор боллукъду.   

Кёп ата-анала жашларын балетге келтирселе, ол тышырыу маталлы болур, деп къоркъадыла. Алай ол ашыгъышлы оюмду. Классикалы тепсеу инсанны спорт эм эстетика жаны бла айнытады. Балет бла профессионал халда кюрешген жашла чырайлыдыла, къарыулудула. Ала спортну башха тюрлюлери бла – жюзюу, теннис, атлетика – кюрешген гёжефлеча ёседиле. Мында да къыстау жарау, ауур упражненияла, конкуренция бардыла. Секириулени бла тёп-тёгерегине айланыуну техникалары окъуна къалай къыйындыла! Алай бла сабийни сейири бар эсе, Роксана аланы тыймазгъа чакъырады. Ала артда жашауларында спортха кёчселе да, мында юйреннгенлери жангыз хайыр келтирликди, андан тышында уа жангы шуёхла да табарыкъдыла.

Абаданлагъа уа балетни саулукъларын игилендиргенден сора да, психология жаны бла себеплиги барды. Кёп адамланы тюненелери бюгюннге ушайдыла, хар кюнлери бирча ётеди. Аллай кезиуледе психологла жашауларын толусунлай болмаса да, аз-маз тюрлениуле этерге уа чакъырадыла. Бир жангы зат бла кюрешиу инсанны кёлюн иги да кётюраллыкъды, къуруда мугурайып тургъандан сакъларыкъды, сёз ючюн, сурат ишлеу, тепсеу, спорт бла кюрешиу. Балетни ахшы жанлары уа аз тюйюлдюле. Биреуге чабыу жолчукъда жарау этиу эригиулю кёрюнюрге боллукъду, башхагъа уа тренажёрлада кюрешиу къыйынды. Тепсеуле уа зауукълудула, ала санланы чыныкъдырыргъа, жарыкъ кёллю болургъа да болушурукъдула. Аланы дагъыда бир ахшы жанлары – балет бла бир сагъат кюрешгенде, адамны чархындан 500 ккал кетеди, залда аллай бир ауурлукъну кетерир ючюн а, тамам эки сагъатны жарау этерге керекди. Сора, ол тынгылы кардио жарауду. Упражненияла ариу, субай да этилирча уа, программагъа санланы создуруу упражненияла да киредиле. Ала сингирледе, мышцалада да аурууланы багъаргъа, саулугъугъузну игилендирирге ахшы себеплик этерикдиле. Школгъа жюрюгенле балеринала болмасала да, балетге тёрели халда заман тапханла сокъуранырыкъ тюйюлдюле. Кёл салып кюрешгенни уа ол къууандырлыкъды: инсан аркъасын, боюнун тюз тутаргъа юйренирикди, жюрюгенде ариу кёрюнюрюкдю. Тренажерла бла кюрешгенде адамны шаугютлери иги да ёсерге боладыла, тиширыугъа аллай мазаллылыкъ артыкъ бек ушамайды. Мында уа бу кемчилик жокъду, деп юйретеди теренер. Алай бла балет бираз арыгъыракъ болургъа излеген, алай субайлыкъларын сакъларгъа эм ёсдюрюрге сюйгенлеге жарарыкъды.

- Балет бла кюрешир ючюн, аны, бек алгъа, жаратыргъа керекди, - деп чертеди Роксана. - Ол кёлюгюзню жарытмай эсе, жараудан хайыр аллыкъ тюйюлсюз. Арыкъ болургъа болушханын айтхан эдим. Алай адам 10-15 килограммгъа эм андан кёпге азайыргъа излеп, залгъа жангыз аны ючюн келе эсе, бу эсеплеге хазна жетер. Балет санланы чыныкъдырады, белгилегенимча, субайлыкъ къошады. Адамны жиклери ауруй эселе, станокга сюелиу хата келтирирге боллукъду, быллай болумлада стретчинг неда  йога хайырлыдыла. Саулукъну сакълаугъа тепсеу хайырлы, зауукълу да себепди, ол адамны керексиз, ауур сагъышларын да селейте, жангы къууумлагъа кёллендиреди, депрессияны, ачыуланып, мудах болуп турууну, арыгъаныгъызны кетереди. Мында мышцаланы битеу къауумлары ишлейдиле, жюрек-тамыр система, иммунитет кючленеди, инсанны чархы саулайда жашыракъ, тири болады. Тепсегенде адамны мыйысы да иги ишлеп башлайды, кёп затны эсинде туталады. Сора, дагъыда бир ахшы шарт – тепсеу бла кюрешген адам кеси- кесине ийнанып, кеси кючюне, ариулугъуна ышанып башлайды.

Хар жердеча, мында да жорукъла уллу магъананы тутадыла. Упражненияланы кезиуюнде санла ачытыргъа боладыла, алай аланы тюз этсегиз, хычыуун окъуна кёрюнюрюкдю. Былайда тюз солууну техникасы да болушурукъду: терен, акъырын солургъа керекди. Растяжканы халат бла этсегиз а, нерваланы къысдырыргъа боллукъсуз, ол кесин терк эм къаты ачытханы бла билдирликди – быллай кезиуде упражненияны тохтатыргъа керекди. Абаданлача болмай, сабийлеге, сюеклери алыкъа толу къатмагъанларыны хайырындан, санланы создуруу тынч бериледи. Гитче жыл сан гимнастика бла кюреширге эм иги заманды. Ол аланы аркъа сюеклери, жиклери тюз ёсерлерине, нерва системалары чыныгъырына себеплик этерикди. Сабий къыйналып жукълай эсе, анда да болушурукъду. Тренер белгилегенича, интернетде растяжкагъа юйретген кёп роликле бардыла. Алай аланы ал кезиуде болса да, хата чыкъмазча, тренер кёре этсегиз игиди.

Роксананы мураты республикада балетни айнытыргъады, аны ючюн къарыуун аямазлыгъын да айтады.