Эм бийик тауларыбыз къайсыладыла

Тауланы кюнюне

11 декабрь Тауланы кюнюне саналады. Бизни республикабыз битеу дуниягъа кесини тау тёппелери бла белгилиди. Алай адамларыбыз окъуна Минги  таудан сора башха тауланы атларын толусунлай айтыргъа къыйналадыла. Аны себепли, келигиз, бу байрам бла байламлы бизни республикада бийиклиги 5 минг метрден атлагъан тауланы юслеринден къысха хапар билдирейик:

1. Минги тау – Россейни бла Европаны эм бийик жери. Саулай да жерни башы жетиге бёлюнеди, эм аланы хар бирини бийик тау тёппелерини тизмеси къуралгъанды. Аланы ичине Минги тау да Европаны эм бийик таууча киргенди. Аны чыранларындан саркъгъан суула Шимал Кавказны эм уллу къобанларына тёгюледиле: Къобан, Балыкъ эм Басхан череклеге. Минги таугъа жыл сайын кёпден-кёп турист келедиле: бирлери «Европаны эм бийик тауун кёрюрге», башхалары аны тёппелерине ёрлерге неда къышда лыжалада учаргъа. Минги тауну кюнчыгъыш бла кюнбатыш тёппелери барды. Бирини бийикликлиги 5621 метр чакълыды, бирсини уа -5642.

2. Дыхтау – бийиклиги 5205 метр болгъан тау. Ол Россейде тауланы бийиклиги бла экинчи жердеди. Аны башына биринчи кере 1888 жылда миннгендиле. Бюгюнлюкде анга миннген асыры къыйын болгъандан, аз альпинист кесине базынады. Тауну бийиклигинден сора да мында бек сакъ болургъа эм башха чырмауларын унутмазгъа керекди. Алай кесине базыннган альпинистле Черек районнга жол салыргъа таукелленедиле.

3. Шхара деген тауну бийиклиги 5193 метрди. Бу тау бийиклигинден сора да, кесини ариулугъу бла сау дуниягъа атын айтдырырчады. Аны тау бетлеринден чыранланы жарыкълары сау Кавказгъа жайыладыла. Шхараны къыбыла жанында ЮНЕСКО-ны Битеудуния хазнасына кирген Ушгули деген эл орналады. Бу тауну да Черек райондан къарап кёрюрге боллукъду. Алай сакъ болугъуз, къыралны чеги ол таудан 50 метрден жууукъдады, ол себепден, тыш къыралгъа аууп кетерге боллукъсуз.

4. Къоштантау деген тауну бийиклиги 5152 метрди. Ол кесини ариулугъу бла кёп альпинистлени алдап, кесине алып къойгъан тауладан бириди. Бюгюнлюкде аны тёппесине минерге кёп маршрут барды, аланы къыйынлыкълары 4Б-дан башлап 6А дери категориялары барды.

5. Пушкинни тёппеси деген тауну бийиклиги 5100 метрди. Бу таугъа ат 1938 жылда Россейни айтхылы назмучуларындан бирини ёлген кюнюнден 100 жыл озгъанына жораланып аталгъанды. Ол Кавказ тауланы арасында орналады, Дыхтауну бир кесегиди. Кеси да Боровиков атлы тау тёппени бла Кюнчыгъыш Дыхтауну арасында орналады. Къаячыла, ойнап, бу тау тёппеге эм бийик жандарм дейле. Ол тёгерегинде болгъан тикледен бийигирек кёрюнеди.

6. Жангытау деген тауну бийиклиги 5085 метрди. Ол Бызынгыны 12 километрлик къая тиклерине киреди. Жангытау «Россейни Къар къапланы» деген сыйлы белгини алыр ючюн ёрлерге керекли 10 тау тикледен бириди.

7. Мижирги тау (Мижерген) дегенни бийиклиги 5025 метрди. Хапаргъа кёре, бу тау тёппеге биринчи ёрлеген таулу сюрюучю жаш Атталаны Мажирни аты берилгенди. Бызынгылы жаш тауну тёппесине XIX ёмюрню орталарында ёрлегенди.