Ата журтну сыйы неден да бийикди

Тыш къыраллада жашагъан таулула ата-бабаларыны жерлерин тансыкълайдыла. Жууукълары бла танышып, жыл сайын бизни республикагъа келедиле. Биз Стамбулда жашагъан Гемуланы Юсуф бла танышханбыз. Ол къарт аталарыны жери – эски эл Думаланы, жууукъларын кёрюрге жыл сайын жолоучулукъгъа чыгъады. 

Таулу халкъ кёчгюнчюлюкге дери жашагъан элле сагъынылсала, аланы излеген адамла чыкъсала, бир такъыйкъагъа ала къурумагъанча, алада жашауну тылпыуу болгъанча кёрюнеди. Ол эллерибиз бир дуниялада жангыдан къуралсала, оюлгъан ташлары жангыдан къабыргъаларына салынсала, Азияда къалгъан иелери юйлерине къайтханча боллукъ эди.

Ачыкъ айтайым,  Юсуфну жолоучулугъу жюрегими чанчдыргъанды, мени бу адамгъа ыразылыгъым чексизди, нек дегенде, Гемуланы жашыны юлгюсю ачыкъ кёргюзтеди: тойгъан жерден эсе туугъан жер татлыды. Ата журтунгу сен кёрмеген эсенг да, ол кесине тартханлай турады. Не букъдурур кереклиси барды, бизни республикада халкъны асламысы жууукълукъну, къан къаршылыкъны багъалай эселе да, бир бирлери бла сёлешмегенле, мюлк ючюн сёз болуп, тил тутханла да аз тюйюлдюле. Гемуланы жашы уа бир къыралдан башха къыралгъа келгенде жерими, адамларымы кёреме деп. Чынтты таулу! Кёчгюнчюлюкню сынагъан абаданладан кёп кере эшитгенме: «Адам жарлылыкъдан сора жокъду дунияда жарлылыкъ» - деп.  Аппаларынг-ынналарынг, атанг-ананг, эгечлеринг-къарындашларынг, жууукъла-ахлула барысы да – ол къаллай чексиз байлыкъды. Гему улу да халкъын, тукъумун излей келгенди Яникойгъа.

«Мен социальный сетьледе бетле бардырама, «Синергия» университетде окъутама, психологма, реклама да салыучума, - дейди Гемуланы-Созайланы Жансурат. – Бир кюн ким эсе да ингилиз харфла бла малкъар тилде: «Салам алейкум, эгечим», - деп жазады. Ол Юсуф эди». «Мени адамларыма, жериме, кесими ёз тилиме тансыкълыгъым жюрегимде не заманда да болгъанды, - дейди Юсуф. – Интернет а ол тансыкълыкъны къандырыргъа болушады. Малкъар тилге кеси аллыма, интернетде болгъан материаллагъа кёре юйренеме. Жансуратны, башха жууукъларыбызны да социальный сетьлени хайырындан тапханма. Хау, атам бла анам болгъандыла мында Сирияда уруш баргъан кезиуде, санаторийде эки ай туруп кетген эдиле, андан сора уа, байламлыкъ юзюлген эди. Аллахха шукур, биягъы бир бирни тапдыкъ».

Юсуфну аппасы Кавказдан Сириягъа кёчгенди, анда таулу юйюр Дамаскны къатында жашап тургъанды. Гемуланы Алий 1981 жылда Сирияда болгъанында, анда жууукълары болгъанны билгенди, ала бла танышханды. Ызы бла сириячыла бизни республикагъа келгендиле. Сирияда уруш башланнганда, Юсуфну юйюрю Тюркге кёчгенди. Ол  университетде да окъугъанды, бусагъатда машиналаны ремонт этип, сатады. Юй бийчеси Лина бла къызчыкъларын ёсдюредиле – Риццаны.

Былайда энчи чертирге керекди: Юсуф кеси аллына, Интернет бла хайырланып, малкъар тилге юйрене турады. Юйлеринде арап тилде сёлешедиле, андан сора да,  жаш тюрк эм ингилиз тиллени биледи. Бери, Ата журтуна, къайтырыкъмыды?!  Аны юсюнден сагъыш этгенин да  ачыкъ айтады. Алай Юсуф бир юйюрню атасыды, сабийине къайда иги боллукъду, билим алыргъа, иш излерге къайда тынчыракъды – аны юсюнден сагъыш этерге борчлуду. Мында Стамбулдача ишин бардыраллыкъмыды? Дагъыда бир соруу: анда тенглери бла айырылыргъа хазырмыды? Къарт атасы бери келалырмы? Бир къыралдан башха къыралгъа кёчген алай тынч тюйюлдю. Соруула кёпдюле. Алай Юсуфну таулу къаны, таулу жаны ата-бабаларыны жерине тартханы уа баямды. Мен Юсуфну бери келгенин хаж къылгъанча кёреме, бек сууап иш этгенди.

«Сёзсюз, Гемулары Тюркден бери кёчюп келселе, биз бек къууанырыкъбыз, - дейди Гемуланы-Созайланы Жансурат. – Биринчи кере Сириядан келгенлеринде, манга тёрт жыл бола эди. Артда альбомлада аланы суратларына къарап, къаллай ариу адамла болгъанларына сейир этип тургъанма. Уруш заманда мында санаторийде тургъанларында, тукъумубуз болушлукъ да этген эди. Таматаларыбыз айтып тургъандыла, сириячыла къабырларыбызгъа баргъанларында, «биз муслийманлабыз да, христиан къабырлада нек асырагъансыз ёлгенлени», - деп, тохтап къалгъан эдиле. Сылтау а не болгъанды? Сын ташлада суратла. Сора бизникиле ангылатхандыла ислам дин энди кюч ала келгенин, билимсизликден этилгенин ол иш».

Къалай кюйсюздю жашау, къалай чачады халкъны! Ата-бабаланы къабырлары бир къыралда, туудукъла уа башха къыралда.

«Ата журт бал кибикди, Ата журт жаннетди, - дейди Юсуф. – Мен Думаланы алай эрттеден бери кёрюрге сюе эдим! Къаллай тап жерде орналыпды кюнлю Думала. Гемуланы жашагъан журтларын кёргеним, билгеним жюрегиме асыу болгъанды. Думала бла тюбешиу, къабырларыбызны къайда болгъанларын билгеним, жууукъларым бла бирге жашагъан кюнлерим манга чексиз, уллу насып эдиле. Атам Батруддин бери келип юйге къайтханындан сора: «Анда бизни сакълап тургъан жууукъларыбыз бардыла», - деген эди. Ол мени эсимде къалгъанды. Мында кёпле бла тюбешгенди атам, алагъа «огъурлу, халал адамладыла»,  деучюдю. Юйюрюмю къадарын бир Аллах биледи, алай жолум бери келтирсе, къууанырыкъма. Энди мен ата-бабаларымы жерлерин, Ата журтуму, тукъум къабырларыбызны, жууукъларымы таныйма. Ол насыпды. Къарачай, малкъар тенглерим бла Тюркде фонд къурагъанбыз, биз къарачай-малкъар маданиятны, тилибизни жаш тёлюге, сабийлеге билдирирге сюебиз. Къайда жашаса да таулу, таулулай къалыргъа керекди».