Ала бизни жюрегибиздедиле

Къыйын кюнлерибизни юслеринден айтыргъа онгубуз болгъаны жамауатыбызны кючюню бир шагъатыды. Отузунчу ноябрьде Огъары Малкъарда  Сауту элни эм Сауту къабырланы тийрелеринде  салыннган эсгертмени бла межгитни къатына адамла жыйылгъан эдиле. Халкъыбызны тарыхы унутулмагъанына, хар адамыбыз бизге багъалы болгъанына шагъатлыкъ этерге, азап чегип ёлгенлеге зикир окъургъа.

Огъары малкъарлыла бу азап кюнлени жыл сайын эсгередиле: зикир окъуйдула. Байсыланы Тамерлан азанны къычыргъанлай, дууа тутхан эдиле жыйылгъанла. Черек районну администрациясыны башчысы Къулбайланы Алан, аны кенгешчиси Байсыланы Харун, районну алгъыннгы таматасы Темиржанланы Махти, КъМР-ни муслийманларыны идарасыны башчысыны орунбасары Мисирланы Хызыр  ёлгенлени эсгерип, тилекле этгендиле. Бир жыл да къалмайды былайгъа халкъ жыйылмай: ол бизни миллетибиз адамларына сакъ болгъанын, багъалагъанын кёргюзтеди. Жыл сайын зикир окъулгъан тёре уа, жаннетли болсун, Байсыланы Мухадинден башланнганды. Ол биринчи саутучу болгъанды мал союп, юлешип, зикир окъутхан. Бюгюн ол ызны жаш адамларыбыз бардырадыла.

Баям, кёп окъуучуларыбыз сорургъа болурла, былай ачыкъ къалай айтылады бу къужур ишни юсюнден, деп. Черек ауузунда болгъан къыйынлыкъны ауазы бууулмаз ючюн кёпле кюрешгендиле. Аланы кишиликлери, билимлери ючюн биз бюгюн Саутуда, Глашлада, Чегет элледе болгъан зарауат ишлени юслеринден  ачыкъ  айталабыз, жазалабыз. Ма аллай кючлю, сёзлери ётген таулуланы хайырларындан 1992 жылда КъМР-ни Баш Советини Президиуму Черек ауузунда болгъан ишлени тинтир ючюн, комиссия къурагъан эди. Комиссияны ишине кёре КъМР-ни Баш Советини Президиуму бегим этгенди. Анда зорлукъгъа тийишли багъа берилгенди. Дагъыда бек магъаналы иш: комиссияны ишине кёре «Черекская трагедия» деген китап басмаланнганды. Биз бюгюн токъсанынчы жыллада бу комиссияда ишлегенлеге  жюрек ыразылыгъыбызны билдирирге борчлубуз. Ала тинтген, басмалагъан архив материалладан не заты къалгъан болур бу кюннге? «Черекская трагедия» китапда басмаланнган  документле уа ёмюрледе сакъланырыкъдыла.

Бу къыйынлыкъны сынагъан Мамайланы  Тапийни эсгериулеринден:

-  Атам, Байсыланы Махаметгерий, Саутудан сора беш ёлюк салгъанды къара жерге. Манга жети жыл бола эди. Къырылыу башланнганда, атабызны анасы Гузеланы Къубулгъа барабыз. Ушкокла атхан тауушла, къычырыкъла... Башха юйге кетебиз. Анда да алай. Ол къазауатда мен  анамы жаулукъ тюбюнде къалгъан эдим. Анам тыншчыкъ суу тиледи. Бералмадым. Анамы сау сунуп, юч кюн бла юч кече аны къучакълап тургъанма. Жаулукъ тюбюнден чыгъып, бир башха жерге барама. Анда уа Мисирланы Исмайыл: «Бараллыкъ Дурметге барсын», - дейди. «Аппа, къойма мени мында», -деп жиляйма. Исмайыл мени тонуна чулгъап, бир солумай, Дурметге чыгъаргъанды. Азыкъ ашаялмай эдим: ауузумда къан уюп, ийис этген эди. Атамы къарындашлары Байсыланы Жикирия бла Окъуп башымдан осколкала чыгъаргъан эдиле. Сюекни чюй этип, Окъуп къулакъ жанымдан бир темир  сыныкъны чыгъаргъаны эсимдеди. Алтмыш адамдан жаланда мен сау къалгъанма.

… Сауту ёмюрде да унутулмаз,  дегендиле бу къыйынлыкъны сынагъанла. Алай кёчгюнчюлюкде Сауту сагъынылмагъанды. Аллах бу бушууугъузну унутдурмасын,  деген сёз бош жюрюмейди. 

Бу тема алыкъа тынгылы тинтилмегенди. Алай бюгюнлюкге да бек уллу иш этилгенди. Бек магъаналысы: къырал комиссияны ишиди. Энди Малкъарны кёгю жабылгъан кюнлерибиз болмасынла.