Сейир къадарлы Мустафа

Ахыры. Аллы 26 ноябрьде басмаланнганды.

Мустафаны къадарында сейир затла да бола тургъандыла. Юлгюге, 1970 жылда Ленинни 100-жыллыгъына аталып 150-ге жууукъ адам Шимал Осетия-Аланияда таугъа ёрлерге атланадыла, аланы санында уа Мустафа да.

- Биз, жетеулен болуп, бир кесек алгъаракъ барабыз, - дейди ол. - Нёгериме къарасам, аякъларында кошкалары (бузда барырча чурукълагъа жабышдырылгъан жютю темир керекле) жокъ. Былай барыргъа жарарыкъ тюйюлдю деп, аны артха къайтарама. Жумушубузну тамамлап, тикге атланабыз. Жюрегимде уа тынчлыкъ  жокъ. Къар юзюлмезми, деген сагъыш келеди. Хауада бир тюрлю таууш эшитиледи, башына къарасам, курт юзюлюп келе турады. Нёгерими ашыкъдырама да, бир гитче жухчукъ бар эди да, анга жетип, аны тюбюнде бугъунургъа кюрешебиз. Къар бизге дери да жетип басады, къысдырып, тепдирмей къояды. Башымы бираз ёрге этерге кюрешеме, аз жарыкъчыкъ кёрюнеди. Аз-маз къолларымы тепдирип, нёгерими буз ууатыучусун табама. Аны акъырын-акъырын башында ол жарыкъ келген тешикге жетдиреме да, тепдирирге кюрешеме. Тюбюнде уа бинокль бла къарай тура эдиле, биз зат тепгенин кёрюп, келип, бизни чыгъарадыла. Нёгерими аякъларында экишер бармакълары, къулагъыны кесеги бузлагъан эдиле, ёпкелери да ауругъандыла. Менде уа, бузлап, къолларымдан тери кетген эди. Аны хатасындан Европаны чемпионатына къатышалмай къалгъанма. Саулугъуму тюзетгенден сора дунияны чемпионатында экинчи болгъанма. Бу болум бла байламлы адамны жашауунда бошдан бир зат да болмагъаны белгилейди Мустафа. Тутушханда асламысында чабыуул этерге сюйгенди. Алай бир кере авариягъа тюшюп, бутун сындырады. Андан сора къорууланыугъа да эс буруп тебирейди эм къырал даражалы эришиуде партерде да хорлайды. Андан дунияны чемпионатына жибередиле. Анда 1:1 эсеп бола тургъанлай, судьяланы оноулары бла биринчи жерни къаршчы спортчу Геннадий Погореловха бергендиле. Бу эришиуден сора спортну халкъла аралы устасы деген атны алгъан эди. 

Андан сора уа бир кёзюне чып тюшюп, жангы кёз салгъандыла. Маллагъа къарай тургъанынлай, эшик урулуп келип, кёзюне тиеди. Операция этдирирге Краснодаргъа баргъанында,  врач Сергей Сахнов аны таныйды. «Сен осетинлимисе, таныяламыса мени», - деп тохтайды. Таулу болгъанын айтады. Ол а Осетияда окъугъан, спорт бла кюрешген заманымда эришиуде Анаха улу бла тутушхан эди. Ма алай танып, болушхан эди анга къаршчы болгъан гёжефге. Адамлыкъ шартланы юслеринден айтханда, Мустафа кеси зарлыкъ не болгъанын билмегенин, таржюреклени ангылаялмагъанын билдиреди. 

Эллерибизде спортну айнытыуну юсюнден айта, ол билгенине  башхалагъа да юйретирге керекме, деп алай акъыл этген эди. Сохталары Занкишиланы Къубадий (жаннетли болсун), Темиржанланы Махти, Тюменланы Мурадин, Аттоланы Борис да бу жумушну тамамларгъа къыйын салгъандыла. Къубадий, Нальчикге Жемталадан жашланы келтирип, аланы юйретип тургъанбыз, дейди. Темиржанланы Махтини болушлугъу бла Къашхатауда бал Жемталада секция ачылгъанды, алада да спортну усталарын хазырлагъандыла. Спортчулары бла Мустафа, айхай да, ёхтемленеди - аладан бири да терс жолгъа турмагъандыла, туугъан жерибизге къуллукъ этгендиле.

Ушагъыбызда Мустафа дзюдо, спортну башха тюрлюлериндеча, жорукъланы дайым тюрлендирип тургъанларыны юсюнден да оюмун билдиргенди: «Ала  барысы да тюздюле деп айталмайма. Дзюдону алып къарагъанда, адамны сыртынамы, жанынамы, имбашларынданмы жыгъаса, очкола башха-башха болургъа керекдиле. Алгъа алай эди, нек дегенде аланы хар бирине бирча приёмда хайырланылмайдыла, бирча кюч къоратылмайды. Биринчи жорукъла эм тапла эдиле. Дзюдода бек кёп приём бар эди, ол а сермешни сейир эте эди. Бусагъатда уа замечанияла бла окъуна къытдырыргъа неда хорларгъа боллукъду, ол а тюз тюйюлдю. Спорт атланы уа алгъа заманлада алгъан къыйыныракъ эди».  

Спортчуну жашауунда тренерни магъанасыны юсюнден айта, ол бу бек жууаплы иш болгъанын, сабийни саулугъу, жашаууну барлыгъы тренер аны къалай юйретгеннге кёре къуралгъанын чертеди: «Жарсыугъа, бир-бирле, ашыгъып, уллу жетишимле жетдиребиз деп, сабийлени саулукъларына заран саладыла. Экинчи, жаш адамны жашаугъа къарамы, ангылауу да тренер къалай юйретгенине кёре къуралады. Сабийле ата-аналарындан эсе анга бегирек тынгылайдыла. Ол а уллу жууаплылыкъды. Тренер аны сезерге борчлуду. Сора, бизни жаш тёлюге тышындан юлгю излерге керек тюйюлдю, кесибизни миллетде кёп айтхылыкъ адамла бардыла - Социализм урунууну биринчи Жигити Келеметланы Шохайып, урушну Жигити Байсолтанланы Алим эм башхала. Илмуда, маданиятда, спортда, къайда да халкъыбызны жетишимлери уллудула, ёхтемленирча адамларыбыз кёпдюле, алагъа къарайыкъ, эсде тутайыкъ, сабийлерибизни да алача болургъа юйретейик».