Къачыу

Аммам дуниядан кетгенли къауум жыл болады. Ахшы, огъурлу адам эди. Бизни, туудукъларын,  бек сюе эди. «Къатайым, сенден алгъа ёлейим, сени ёсюп насыплы болуп кёрейим», -демей сёлешмегенди. Мен  аны бир заманда унутмам, бир заманда да.

Ырахатлы адам, жаннет чырагъы болсун. Арбазда узун шинтикге олтуруп, урчугъун да бура тургъаны кёз аллымдан бир да кетмейди.

Биз  аны бла бирге олтуруп, кёп хапар айтыучу эдик. Ол мени адетлерибизге, жашауда уллу, гитче да кесин къалай жюрютюрге керек болгъанын юйретгенди. Уллугъа, гитчеге да хурмет этерге, абадан адамгъа къобуп жер берирге,  ариу айтыргъа, тизгинли болургъа, уллу сёлешмезге, анга кёре дагъыда кёп башха затла айтыучу эди. Аны хар сёзю да бюгюнча эсимде турадыла. Айтадыла, дуниядан кетген ахшы гюняхсыз адамланы жанлары  кёкге чыгъып, жулдузлагъа къошуладыла деп. Ай жарыкъ кече арбазгъа чыгъып, жулдузлагъа къарайма. Аммачыгъым къайсысы болур деп, излейме. Сора кёп жулдузланы ичинде эм ариуун сайлап, анда тохтайма.

Сора анга бираз къарап: «Аммачыгъым, сени унутмагъанма. Сыфатынг, хар сёзюнг да кёз аллымдадыла. Мен сени бек сюеме, бек-бек. Ким биледи, къачан эсе да бир заманлада, бир башха дуниялада амма бла бала болуп жолугъурбуз. Жылы тобукъларынга башымы салып, сени хапарларынга тынгыларма», - деп, жулдуз бла хапарлашып, юйге кирирме.

Эсимдеди, бир жол мектепде аппаларыгъыздан, аммаларыгъыздан кёчгюнчюлюкде  болгъан кезиулеринден хапар соруп, жазып келигиз деп, юйге иш бередиле.

Мен да келеме кесими жанымдан да татлы кёрген аммачыгъыма хапар сорургъа. Аппам ол кезиуде юйде жокъ эди. Болсада ол артыкъ хапар айтыргъа сюйюучю эди, артыгъыракъда сюргюнде болгъан жылларыны юсюнден.

Амма уа, шинтигинде олтуруп, урчугъун бура тура. Урчукъ да ёрге, энишге секире, тёгерек-тёгерек бурула, амманы аллында тепсей.

Къатына барып, боюнундан къучакълап: «Аммачыгъым, урчукъну бир жанына сал. Манга кёчгюнчюлюкню юсюнден кесинг бла байламлы бир хапар айт», - дедим.

Амма, кёзюме къарап:

- Санга ненча жыл болады, - деп сорду.

- Аммачыгъым, унутупму къойгъанса? Алгъаракъда туугъан кюнюм бла алгъышлап, саугъа да берген эдинг да. Манга онбир жыл толгъанды - деп, мен аны къаты къучакъладым.

- Унутмагъанма, жаным, унутмагъанма, мени кёз жарыгъым, дугъум кёз къарылгъашчыгъым. Сени жыл санынгда кёчюрюлгенме мен туугъан элимден, бир бек узакъ жерлеге, - деп, хапарын алай башлады.

Мен да андан эшитгеними, сюйген аммамы кёчгюнчюлюкде кеси сынагъан бир хапарын айтайым.

Ол атасы-анасы, къарындашы, гитче эгешчиги бла Къазахстанны ара шахары Алма-Атагъа тюшеди. Атасы Ибрагим анда къурулушда ишлейди. Анасы Уркъуят жюн затла эшип, базарда сатады. Къызла да аналарына, къолларындан келгенча, болушуп кюрешедиле. Сатыулары барса, анга аш, кийм да аладыла.

Кюнлени биринде быланы бир жууукъ адамлары келип: «Элге барайыкъ. Колхозда ишлейик. Мал къыйырында турсакъ, ачдан ёлмек», - деп, Шимал Къазахстаннга кёчюреди. Район арадан да бир бек узакъ жер. Юйлери уа колхоз къошлагъа ушайдыла. Кеси да сууукъ жер.  Алагъа анда бек къыйналыргъа тюшдю. Ата-ана фермагъа киредиле. Элде мектеп болмагъаныны хатасындан къызланы да фермагъа ишге саладыла. Аммагъа онбир жыл бола эди, аны гитче эгечи Лизагъа уа жаланда тогъуз жыл.

Сабий къызла ийнек саууп тебиредиле. Уллула бла тенг ишлейдиле. Танг жарыгъынчы ишге чыгъадыла. Къаппа-къарангыда, аталарына, аналарына таяна, юйге жыйышадыла.

Къызла уа окъургъа сюедиле. Артха, Алма-Атагъа, къайтыргъа таукел боладыла. Аталарыны эгечлери анда къалгъан эди. Анга барыргъа дейдиле.

Жол азыкъ да хазырлайдыла да, кюнлени биринде эгечле Алма-Атагъа жол саладыла. Элден а къалай кетерге билмейдиле. Тышына жибермейдиле.

- Тамбла ийнеклени саугъандан сора, адамла бираз тынчайырла. Ол кезиуде кишиге да кёрюнмей, эл аягъына келирбиз. Сора уллу жолгъа чыгъып, адамлагъа сора барып турсакъ, Алма-Атагъа жолну юйретирле, – дейди  эгечлени таматасы Нюржан.

– Сен къалай айтсанг да, алай этейик. Былайдан бир къутулайыкъ ансы, - деп, эгечи айтханнга ыразылыгъын билдиреди Лиза да.

Къызла айтханларыча этедиле. Экинчи кюн, ийнеклени саууп, тюплерин тазалап, адамла бираз солуюкъ деген кезиуде, была къачадыла. Бугъуна-бугъуна эл аягъына жетедиле. Сора бираздан уллу жолгъа чыгъадыла.

Бир кесек баргъанлай, башларындан кюн къыздырып тебирейди. Къызчыкъла жол жанында олтуруп, суу да ичип, бир кесек солугъандан сора, жангыдан жолгъа атландыла.

Кюн а къыздырадан-къыздыра барады. Ауанасында бугъарча уа тёгерекде бир деп бир терек, чырпы окъуна жокъду. Тюппе-тюз жер, мал кютген жерле, биченликле, къыйырлары кёрюнмеген сабанла.

Экиндиге жууукъ бола, элден иги кесек узакъ кетгендиле. Жолну да алыкъа къыйыры кёрюнмейди. Дагъыда бираз баргъанлай, узакъда бир арбаны кёредиле. Ол жууугъуракъ келгенде, къызла бир жанына къачып бугъадыла.

Алай арбачы аланы эслейди. «Къайтыгъыз, анда къаскъыр барды», - деп кюрешеди. Болсада къызла аны айтханын эшитмейдиле. Жолдан кенгнге къачадыла. Эгечлени гитчелери таматасына сорады: «Ол киши къаскъыр, къаскъыр дей эди. Ол а не затды?»  – деп.

- Къазахлыланы тиллери келишгенликге, бир-бир сёзлерин ангылагъан къыйынды. Баям,  къайтыгъыз дей болур, - деп,тамата эгеч жюрюшюн тохтатмай барады.

Аллы. Ахыры 18 ноябрьде басмаланырыкъды.