Алан патчахны кешенесин жангыртхандыла

Аланла Кавказда биринчи ёмюрледен бери белгилидиле. Ала алгъа  ёзенде жашагъандыла, онбиринчи ёмюрледе уа тау этекледе бла тау тарлада басыннгандыла. Ол кезиуледе жашагъан Византия бла къысха  байламлыкъ жюрютген  Дургулел деген алан патчахны ташдан кешенеси  бюгюнлюкде Ставропольну музей-заповеднигинде сакъланады. Тарых экспонатны маданият байлыкъча саулай дуниягъа уллу магъанасы барды.

 - Кешенени  биринчи 1860 жылда Тёбен Архызны тийресинде эртте аланла жашагъан Кяфыр шахарны къатында аскер  картограф тапханды. Ол   аны къабыргъаларында суратланы  да жазгъанды. Болсада 1904 жылда тинтиу иш бла кюрешген Евгений  Фелицын биринчи болуп  аланы суратха тюшюргенди.

1957 жылда кешене жокъ болуп къалмазча,  Ставропольгъа келтиргендиле. Ансыз, баям, къадары жарсыулу болургъа ушай эди. Тогъуз плитадан къуралгъан эм ауурлугъу да 18 тоннагъа жетген маданият хазнаны кёчюрюрге уллу къыйын салыргъа тюшгенди.  Биринчи арбалагъа жюклеп,  тракторла бла тартхандыла, ызы бла ауур жюк ташыгъан машинала бла   музейге келтиргендиле. Алай бла ол табийгъат болум тозуратмазча, адам къолу да заран жетдирмезча сакъланнганды,- дейди краевед музейни таматасы Николай Охонько.

Алимле кешенени къабыргъаларында суратланы  магъанасын ачыкълар муратда 170 жылдан артыкъ кюрешедиле. Ол санда   Николай Анатольевич да жашауун анга атагъанды дерге боллукъду. Алим айтханнга кёре,  кешенени ал жанында ай балта бла сюелген Дургулелди. Аны жанында   чагъыр аякъны узатхан епископ эм  къошундан чагъыр къуйгъан да  Византияны  хыйлачылыгъын, ууаландырыргъа боллугъун ачыкълайды.  Аллында чаба тургъан ит а сатмазлыкъ,    керти нёгерликни ачыкълайды.

Къабыргъада къычы  бла тёгерек тешик  Сыйлы Троицаны белгисиди. Аны ичине тюрлю-тюрлю ашарыкъла  эм башха саугъала да салгъандыла. Андан сора да,  башха къабыргъада    патчах  динозавргъа ушагъан сейирлик жаныуар бла сермешеди. Ол тарыхда  сагъыныла туруучу  жилян къуйрукълу эм хораз башлы макъады (Василиск).  Башха жанында  да патчахны ууда болгъан кезиую  кёргюзтюледи. 

-  Президентни фонду маданият башламчылыкълагъа бёлген ахчаны хайыры бла быйыл  кешенени  жангыртырча комплекс халда уллу иш бардырылгъанды.  Ташланы тозурагъан жерлерин жамаргъа, энчи препаратла бла тазаларгъа,  кючлерге да тюшгенди. Баям, кешенеге кёп къыйынлыкъ сынаргъа тюшгенди. Аны   юсюнден жалыны, адам салгъан жаралары эм табийгъатны кюйсюзлюгю да шагъатлыкъ этедиле. Болсада кешенени энчилиги аны тёрт къабыргъасында  суратла  ишленнгенлериди.  Аланы  жангыртыргъа онг табылгъаны тарых эм маданият жаны бла да болмагъанча магъаналыды. Ол шарт  мындан арысында да  аны суратларын игирек  тинтирге, ёсе келген тёлюлеге да  ариулугъун  кёрюрча   онг береди,- деп къошханды Николай Охонько.