Жётел бир тийсе, андан къутулгъан къыйынды

Быйылны  кюзю Нальчикде башхаладан энчи эди: сууугъуракъ, жауунлары да кёбюрек. Кертиди, артда кюн, сокъуранып, ачылды. Булутлу сентябрьни бла октябрьни ызларындан кюнлю, къургъакъ ноябрь келди. Болсада гриппден къыйналгъанла аз тюйюлдюле, аланы кёбюсю тохтаусуз жётел этгенлерине тарыгъадыла. Ол сагъайтыргъа керекмиди, сора кеси да къоркъуулу болуп къачан тебирейди? Гриппден сакъланыр амалла бармыдыла? Бу соруулагъа бюгюннгю ушакъ нёгерибиз,  врач Къойчуланы Шамиль жууапла бергенди.

-Шамиль,  адам,  гриппден сау болгъандан сора да, жётели кетмей кёп заманны турады. Игимиди  жётел этген? Ол саныбыз, чархыбыз ауруугъа къажау кюреш этгенинми кёргюзтеди  огъесе не затны белгисиди?

- Сёзсюз, дарманла керекдиле, ала аурууну хорларгъа болушадыла. Алай саныбыз–чархыбыз кеси да сау болур жолла излейди. Жётел - адамны чархыны къорууланыу амалларындан бириди. Ол ёпкелени, хауа жолланы вирусладан, ауруула къозгъагъан тыш затладан тазалайды. Аны ючюн жётел бир тюрлю проблема болгъанын кёргюзтген шартды. Бакъгъанда да, аны бир кесек селейтирча этерге, дарманланы уа жётелни сылтауларын кетерир ючюн ичерге керекди.

- Хатасызды дерге боллукъмуду?

-Башында айтханымча, ол сизни ауругъаныгъызны шартыды. Баш жорукъ былайды: сабийигизге къайда эсе да инфекция жугъуп, не этерге билмей тура эсегиз, эм игиси врачха барсагъызды.

- Докторгъа  жетерге онг жокъ эсе уа? Хатасыз жётелни шартлары бармыдыла?

-Хау, бардыла.  Биринчи шарты: эти къызгъанлыкъгъа (38 градусха дери), сабийни санлары къарыусуз этмейдиле, мыккыл тюйюлдю, ол тириди.Экинчи шарт: ёпке солуу этмейди. Ючюнчю шарт: жётели тутхан халда тюйюлдю. Бу юч шарт да бар эселе, ышанларына кёре багъыгъыз, бурунун чайкъатыгъыз. Сынамлы ата-анала биледиле - быллай кезиуледе балагъа кёбюрек жылы суу ичирирге, тышына иймезге керекди. Бир-эки кюнден сабий жётел этгенде,  хыппирик кетип башларыкъды, алай эсе уа, ол инфекцияны хорлайды, ууну чыгъарады.

- Белгилисича, юйде  багъылыудан бир–бирде уллу палах да чыгъып къалады. Грипп бизге бош зат кёрюннгенликге, ызындан башха ауруула да тизилирге боладыла. Не затха эс бурургъа керекди?

- Бир-бирледе, сиз нени да тюз этгенликге, саусуз сау болмайды. Ол кезиуде врачны болушлугъу изленирге боллукъду. Не зат сагъайтыргъа керекди? Этген мадарлагъа къарамай, саусузну халыны амандан аман бола баргъаны – ол осал шартды. Жётел кючленсе, приступ халда башланса, интоксикацияны кёргюзтген шартла кёп болсала  врач керекди! Сабий къаты ауруса, ашаргъа унамайды, къусарыгъы келеди, санлары къарыусуз этедиле, башы ауруйду, жётел этгенде, къыйналып солуйду – созмай, докторгъа жетигиз. Бир - бирде атала – анала антибиотикле бла хайырланып башлайдыла. Эсигизге салама: ол терсди. Жаланда доктор айтхан дарманланы, жаланда ол айтхан мардада ичерге керекди.

-Былай да болуучуду - сабийни санлары къарыусуз этмейдиле, халы да аман тюйюлдю, алай жётели уа ОРВИ-ден сора ыйыкъдан кёпню кетмей турады.

- Ол заманда да врачха бармай къалмагъыз. Специалист, анга къарап, не этерге кереклисин айтырыкъды: халына къарарыкъды, амбулаторияда неда больницада багъаргъа буюрлукъду эм жангы дарманланы жазарыкъды. Докторны айтханына ышаныгъыз, сабийигизни саулугъуну юсюнден соруула берирге уялмагъыз.

Эсигизде болсун: жётел кёпге созулса, анга бактерияы инфекция да къошулуучуду. Ол а пневмониягъа, къулакъ ауруугъа, конъюктивитни къыйын тюрлюсюн къозгъаргъа, ол угъай, менингитге окъуна бурулургъа боллукъду.

-Бусагъатда жётелни бакъгъан дарманланы тизмеси бек уллуду: аптекалада тюрлю-тюрлю атлары бла, бирлерин а окъугъан окъуна къыйынды, препаратла асламдыла.

- Аны ючюн сабий шёндю ичген сиропда бла сиз анга жарым сагъат алгъа берген таблеткагъызда, атлары башха эселе да, бакъгъан веществолары бир болургъа боллукъдула. Ол а аны ёлчемин мардадан оздурлукъду. Аллай затлагъа эс бурургъа керекди. Врач айтханны этген терк сау боллукъду.