Жарашдырыучу судьяланы ишлери къалай къуралгъанын тинтгендиле

КъМР-ни Парламентини президиумуну кезиулю жыйылыууну повесткасы бай болгъанды. Депутатла республикалы эм федерал законланы проектлерине къарагъандыла,  «правительстволу сагъатда» уа «КъМР-де жарашдырыучу судьяланы юсюнден» республикалы закон къалай толтурулгъанын сюзгендиле. Бу соруу Жамауат къоркъуусузлукъ эм коррупциягъа къажау комитетни башламчылыгъы бла тинтилгенди.

Жарашдырыучу судьяланы ишлерин къурау жаны бла службаны башчысы Муртазланы Борис докладында ведомство республиканы толтуруучу власть органыны бир бёлюмю болгъанын, ол регионда сюд жалынчакъсыз эм кертилик бла ишлерин жалчытханын белгилегенди.

Служба бюджетни файдаларын бирге тийишдиреди, ол а жарашдырыучу  судьяла салгъан тазирлеге кёре къуралады. 2024 жылда 40,9 миллион сомгъа жетгенди аны ёлчеми. Быйылны тогъуз айыны ичинде уа 23,8 миллион сом тюшгенди. Ол былтырны бу кезиую бла тенглешдиргенде, 12,4 процентге кёпдю.

Былтыр республиканы бюджетине административ тазирледен, къырал тёлеуледен 168 миллион сом тюшгенди, быйылны тогъуз айыны ичинде уа – 125 миллион сом (алгъын жылны бу кезиую бла тенглешдиргенде, 9 процентге аслам).

Сёз сюд участкаланы ырысхы-техника бла жалчытыуну юсюнден да баргъанды. Муртазланы Борис айтханыча, былтыр Службаны кереклерине республикалы бюджетден 295,6 миллион сом бёлюннгенди, быйыл а – 333 миллион сом.

Республикада жарашдырыучу судьяланы 50 сюд участкасы барды. Аланы жыйылыуларын бардырырча битеу керекле бла жалчытылыннган 20 отоу ишлейди, сюд участкалада архивле да сакъланадыла. 2018-2024 жылда республиканы тёрт районунда 11 сюд участка жангы мекямлагъа кёчюрюлгендиле. Бюгюнлюкде Урван эм Май районлада ол жаны бла мадарла этиледиле.

Сюд участкалада документлени электрон амал бла хазырлау жумушла да толтуруладыла. «Правосудие» къырал система бла чырмаусуз хайырланырча онгла къуралгъандыла. Аны хайырындан а документлени сюдлеге электрон амал бла ашырыргъа, Сюд приставланы федерал службасы, башха ведомствола бла   электрон байламлыкъла къураргъа онг болгъанды. 

Быйыл январьдан октябрьге дери кезиуде сюд участкала 50 минг электрон документ хазырлагъандыла. Муртазланы Борисни айтханына кёре, документлени къагъытда басмаламай, 5 миллион сомну аяргъа онг болгъанды.

Службаны аллында болгъан борчланы юслеринден айта, шёндюгю технологияланы сингдириу, къырал граждан къуллукъда ишлерге сюйгенлени билимлерине багъа бериуню игилендириу, кадрланы юйретиу жаны бла жумушланы белгилегенди докладчы. 

 КъМР-ни Жарашдырыучу судьяларыны аппаратында 150 адам ишлейди, аладан 50-си жарашдырыучу судьяланы болушлукъчулары, сюдню секретарьлары, участканы специалистлеридиле.

Муртазланы Борис жылдан-жылгъа жарашдырыучу судьяла бла аппарат толтургъан жумушла кёбейип баргъанларын белгилегенди. Былтыр бир айны ичинде орта эсеп бла хар судья да 552 ишни тинтгенди, 2023 жылда уа – 430.

Ахырында докладчы сюд участкаланы кёбейтиу сорууну сюзерге кереклисин чертгенди. Ахыр кере аланы саны 2015 жылда кёбейтилген эди. Ол кезиуде бир судья айны ичинде орта эсеп бла 200 ишни сюзгенди. Андан бери республиканы халкъыны саны 40 минг адамгъа ёсгенине эс бургъанды ол.

 Жамауат къоркъуусузлукъ эм коррупциягъа къажау комитетни башчысы Михаил Кривко сюд участкаланы ырысхы-техника базалары игилендириу жаны бла мадарла этилгенлерин айтып,  алагъа энчи мекямла ишлетиу соруу алыкъа тамамланмагъанын белгилегенди. Ол Службагъа КъМР-де сюд участкаланы бла жарашдырыучу судьяланы санын кёбейтиу жаны бла федерал законну проектин хазырларгъа башламчылыкъ да этгенди. 

 Депутатла, докладны сюзюп, жууаплы органлагъа тийишли эсгертиулени къабыл кёргендиле.

 ***

Президиумну андан ары жыйылыуунда депутатла «КъМР-де праволу актланы юсюнден» законну 34-5-чи статьясына бла Законнга приложениягъа тюзетиуле кийириуню юсюнден», «КъМР-де гитче  эм орталыкъ бизнесни айнытыуну юсюнден» республикалы законнга,   «КъМР-де акъылбалыкъ болмагъанланы ишлери жаны бла комиссияланы, аланы эркинликлерин сакълауну эмда жер-жерли самоуправление органланы акъылбалыкъ болмагъанланы ишлери эм аланы эркинликлерин сакълау жаны бла комиссияланы ишлерин къурау жаны бла бир-бир къырал жууаплылыкъла бериуню юсюнден» республикалы законну 2-чи статьясына тюзетиулеге къаралгъанды.

Законопроектле сейирлери болгъан органланы къарауларына берилгендиле.

 Парламентарийле «Потребительлени эркинликлерин сакълауну юсюнден» федерал законну 12-чи статьясына тюзетиуле кийириуню юсюнден» № 1011620-8 номерли федерал законопроектге этилген эсгертиулени тинтгендиле. Битеу оюмла эсге алынып, анга тутхучлукъ этерге оноу чыгъарылгъанды.

 Президиумда Налог, Арбитраж процессуал, Жер кодекслеге тюзетиуле кийириу жаны бла федерал законланы проектлери да тинтилгендиле.

«Тюрлю-тюрлю соруула» бёлюмде Парламент тамамлагъан контроль-аналитика жумушла сюзюлгендиле. Жамауат къоркъуусузлукъ эм коррупциягъа къажау комитетни башчысы Михаил Кривко «комитетни сагъатында» КъМР-де миграция жаны бла къырал политиканы соруулары сюзюлгенден сора чыгъарылгъан эсгертиуле къалай толтурулгъанларын билдиргенди.

 Урунуу, социал политика, саулукъ сакълау эм ветеранланы ишлери жаны бла комитетни башчысы Хусейн Кажаров президиумну жыйылыуунда регионда биринчи медико-санитар болушлукъ бериу системаны айнытыу жаны бла соруула сюзюлгенден сора этилген эсгертиуле къалай толтурулгъанларын айтханды. 

 Депутатла дагъыда билим бериуде бла промышленностьну айнытыуда жетишимлери ючюн республиканы инсанларын КъМР-ни Парламентини Сыйлы грамотасы бла саугъаларгъа оноу этгендиле.

КъМР-ни Парламентини пресс-службасыны материалларына кёре Тикаланы Фатима хазырлагъанды.