Кете билмеген къонакъ

Хажомар орта бойлу, жыл саны да эки жыйырмадан атлагъан, чачы энди кюмюш бет ала башлагъан,  къалын мыйыкълары бла  базыгъыракъ адамды. Адамла къатында кесин жюрютгенине къарасанг а, бош элли адам угъай, тюз да патчах сунарса.

Ол  къошулмагъан  той  тойгъа да ушамайды. Ортагъа чыгъып, аякъларын да ууакъ алып, тюз тепсеуде барып тебиресе, жерни басханнга угъай, хауа кеси элтгеннге  ушайды. Не уа Хажомар  «Асланбийге»  чыгъып аякъ бюгюп тебиресе, аны женгиллигине  хайт деген жашла окъуна  сукъланадыла.

Ол къууанчха  барыргъа бек сюеди. Къараторуна да минип,  той боллукъ  юйге жете башласа,  адамла аллына келип, бирлери атын алырла, башхалары узакъдан окъуна  тансыкъларла. Аны дагъыда  бир  ахшы   иши барды. Ол да неди дегенде,  кеси жюрюген атына къарагъаны.  Бир жары тебирерден алгъа, орамгъа чыгъарып, тазалап, сымарлап тебиресе, ныгъышда олтургъан къартла окъуна келирле алайгъа.

Ат иесини аллына келсе уа,  ол ашыкъмай иерин салып, айылларын къаты къысдырып, къанжыгъасына жамычысын байлап, сол аягъын ёзенгиге  жетдиргенлей, бир секирип,  сыртына минер.  Жюгенни артхаракъ тартып, табанлары бла быгъынына жетдирсе,  къаратор ёрге шиш туруп, бир такъыйкъа  сюелип, алгъа секирип, алайдан будуман  болуп кетер. Сенгирчке хансдан хансха секире жайын ётдюргенлей, бу да тойдан тойгъа  бара къышха  жетгенди.  Сууукъла  башлансала  уа,  къонакъгъа жюрюйдю. Киминде  ыйыкъ, башхасында эки ыйыкъ неда андан да кёп турур.

 Биргесине атын да элтип болгъанды. «Атым гебен бичен ашагъынчы, къонакъдан кетмейме»,- деп тургъанды.  Бир къыш Хажомар биреуге келеди да, ол анга  бет жарыкълы тюбейди. Сыйлайды. Алай айтады: «Сен айып этме, быйыл хазна бичен ишлеялмагъанма. Къонакъбайлыкъ  эталлыкъ тюйюлме»,-дейди. Андан кетеди. Экинчисине барады. Ол да  биченим  кесими малларыма да хазна жетсин деп,  аны кечиндирирге  унамайды. Ючюнчю, тёртюнчю юйде да алай этедиле.

Бу адам иши болмай кезиулю юйден къурулай къайта, мудах, сагъышлы да болады,  адамлагъа ачыуланнган да этеди. Сора кеси кесине: «Была не бичен сылтау эте эселе да. Къыйынмыды аны ишлеген. Чалдынг, чалдынг, жыйдынг, гебен этдинг. Арбагъа жюклединг да, юйге келтирдинг. Сора къаллай бир керек  эсе да,  малынга бер да тур. Ай, экинчи жазгъа бир жетер эди. Жангыз кесим сау элге бичен ишлерме». Сора экиге айланнган къарындашы Хасым тюшдю эсине. Дунияда болмагъанча тынч, огъурлу адам. Анга да бир барып кёрейим деп, жолну анга салады. Ол а угъаймы дерик эди. «Биз тойсакъ, сен да тоярса, ач болсакъ – ач болурса»,- деп, юйде къояды.

Ыйыкъ заман озады. Аны уа кетер акъылы жокъ. Ол угъай да, бичен къайгъыгъа окъуна кирмегенди. Бир ингирде Хасымны юй бийчеси от жагъада  эт бише тургъан къазанны баш кирин ала,  Хажомар да терезе аллында олтуруп, эрттегили жырланы мурулдай турады. Тиширыу, эрини  юйден тышына чыкъгъан кезиуюн хайырланып: «Къонакъ, юйюнге тамбла сау барлыкъ, кюнню халы къалайды, жауарыкъ  болурму?»-деп сорады.

Хажомар а, мышмырын да бузмай: «Келин, жауса-жаумаса да, мен тамбла кетерик тюйюлме»,- дейди.  Бир кюн  а билмей тургъанлай тебиреп башлайды. Хасым бла байбийче аны ашыра чыгъадыла. Ким биледи, масхара этипми огъесе баш иесини аллында къайынына иги болгъанма депми кёргюзтюрге кюрешди, тиширыу къонакъгъа былай деди: «Да, нек ашыгъа эдинг аллай бир,  сары-къолан ийнек бузоуланыргъа керекди. Жангы  уууз да ашай кетер эдинг»,-деди.

Хажомар, анга  бурулуп: «Къачан?» -дейди. Аны эшитген тиширыуну  жюрегине мингле бла ийнеле чанчылгъанлай болду.  Сора, бираз эс жыйып, эки айдан, деди. Хасым а, жюрегинде аман акъылы болмай: «Къайры эки айгъа созаса. Мени санауума кёре, энди онбеш кюнден»,-дегенни айтды.

- Эл багъасы келиними кёлюне тиймейим. Жангы ууузну кёре кетейим,- деп, къонакъ  артха отоугъа кирип кетди.

Къалай,  болса да, ол кюн да жетди. Сары-къолан  ийнекни ууузундан юлюшюн ашады,  кетерге  уа ашыкъмады. Дагъыда эки-юч кюн озду. Келинни насыбына бир жаш адам келип, Хажомарны башха элге тойгъа чакъырды. Хасым атны иерин салды. Къонакъ, боза аякъны тауусуп, босагъадан атлап, атлауучладан тюшюп тебирегенде, абынып сюрюшдю. Сора, келиннге бурулуп: «Бу  ашыкъгъаныбыз бир къурумады.  Дунияны бизми элтирикбиз»,-деди.

Байбийче уа энтта да бир тапсыз сёз айтып,  ол  ызына къайтыр деп асыры къоркъгъандан: «Къарындашынгы хатасы, ол быланы тапсыз ишлегенди. Мен кесим да ненча кере тюшсем да,  анча бир абынама»,- деп, терк тюшюп, къабакъланы ачды.

-Аны уа керти айтасыз,  Хасымны къолу ёмюрде  бир затха жарашмагъанды,- деп, сау бол дерни орунуна,  дагъыда тырман этип, къараторгъа минип, букъу этдирип  кетди.