Мазхабланы мурдорун салгъан иймамланы билими ишеклик туудурмайды

Октябрьни аллында Нальчикде муслийман дунияда белгили алимле жыйылгъан эдиле. Республикагъа быллай билимли, даражалы къонакъла келгенлерине сукъланырча окъуна эди.

Сыйлы къонакъла

Ол санда шёндюгю кезиуде исламны тинтиу бла кюрешген алимлени арасында эм белгили шейх Мухаммад Аууама да келгенди – хадислени терен билген алим, кёп китапланы автору. Дагъыда 30-дан аслам илму китапны автору шейх Мухаммад Салих аль-Гурси, ислам правону доктору Муфтий Фирас Шахин, Мароккодан мухаддис (хадислени тинтиу бла кюрешген алим), ислам илмуланы доктору Саид ибн Мухаммад аль-Камали, ислам илмуланы доктору, Дар аль-Улюм Алимия вузну ректору Ануар Ахмад, Мухаммад файгъамбарны, Аллахны саламы анга болсун, туудукъларындан, хафизлени (Сыйлы Къуранны кёлден билгенлени) арасында эм бийик даражасы болгъан Халиль Мамун Ар-Рауи да бардыла.

Сыйлы алимле «Шёндюгю глобальный къоркъууланы кезиуюнде тёрели иннетни, динни, адеп-намысны сакълау» конференциягъа жыйылгъандыла. Аны бла бирге ала республиканы межгитлеринде, билим бериу учрежденияларында болуп, жаш адамла бла тюбешгендиле, ууазла айтхандыла, соруулагъа жууапла бергендиле. Битеу ушакъланы магъанасы: муслийманлагъа  исламда мазхабланы сакълау, шериатны мурдорунда къуралгъан праволу школланы терслеп, динде кеслери жол излегенле жангылгъанларын ачыкълауду.

Мазхабланы сакълау соруула нек магъаналыдыла? Ислам праволу школланы кетерирге керекди деген оюмла жамауатха къаллай къоркъуула саладыла? Статьябызда алагъа жууапла берирге, аны бла бирге уа сизни оюмугъузну да билирге сюебиз.

Къалай ангыларгъа?

Бек алгъа «мазхаб» деген сёзню ангылатыргъа сюебиз. Ол арап тилден келгенди, тюзюнлей кёчюргенде, «жол салыргъа, «барыргъа» деген магъананы тутады. Ислам динде мазхаб – ол шериат праволу школду.

Алай ахыр  кезиуде  мазхабла исламны мурдорундан, Аллахны келечиси  къойгъан билимден бир жанына кетгендиле деп терслейдиле. Быллай даулашла, сёзсюз, муслийманланы арасын кенг этерге боллукъдула. Аны бла бирге уа жамауат мамырлыкъгъа, тынчлыкъгъа къоркъуу саладыла.  

Мазхабла барысы да Сыйлы Къуранны мурдорунда къуралгъандыла. Экинчиден, Мухаммад файгъамбарны, Аллахны саламы анга болсун, хадислерине таянадыла. Ислам алимлени айтханларына кёре, мазхабланы араларында башхалыкъла бардыла, болсада ала ууакъдыла, динни бузмайдыла, аны жорукъларына чюйре келмейдиле.   

 Праволу школла, ала уа тёртдюле, белгили иймамланы атлары бла къуралгъандыла:   Абу Ханифа (ханафий), Малик ибн Анас (малики), Мухаммад ибн Идрис аш-Шафии (шафии) эм Ахмад ибн Ханбаль (ханбали).

Кимледиле бу иймамла? Мени къолума шейх Махмуд Ахмад аз-Зейн жазгъан «Мазхабланы къойгъан – жангылыугъа элтген кёпюр» деген китап тюшгенди. Аны КъМР-ни Муслийманларыны дин управлениясы 2013 жылда басмалагъанды.  

Шейх Махмуд Ахмад аз-Зейн китапда былай жазады: «Фихкде тёрт иймам – Абу Ханифа, Малик, аш-Шафии, Ахмад, Аллах алагъы ыразы болсун, ол ёмюрледе бек билимли алимле болгъандыла, исламны тинтгенлеге таматалыкъ этгендиле. Алагъа билим табиу-т-табиинледен келгенди (башхача айтханда, Мухаммад файгъамбарны, Аллахны саламы анга болсун, сахабаларындан сора ючюнчю тёлю)». 

Башхача айтханда, мазхабланы мурдорун салгъан иймамланы билими ишеклик туудурмайды. 

Къоркъуу недеди? 

Быйыл сентябрьде Нальчикде «Азимут» къонакъ юйде «Тёрели мазхабла - ышаннгылылыкъны мурдору»  темагъа регионла аралы дин форум болгъанды.

Анга Шимал Кавказны регионларындан муслийман къуллукъчула, жаш адамла да келген эдиле. Ушакъны баш магъанасы - Россейге къажау информация уруш бардырылгъан, радикал ниетле кенг жайылгъан кезиуде муслийман  жаш тёлюню жангылыудан сакълауду, аланы радикал ниетледен кери этиудю.  

- Ахыр он жылланы ичинде исламда тёрели праволу школланы кетерирге керекди деген къауумла Россейни муслийманларыны жашауларын тюрлендирирге кюрешедиле. Терен билими болмагъан жаш тёлю быллай болумда исламгъа келишмеген радикал ниетлеге ийнанып башларыкъларына къоркъуу уллуду, - деген эди анда КъМР-ни Муслийманларыны дин управлениясыны башчысыны биринчи орунбасары Алим Сижажев.

КъМР-ни къадийи Мисирланы Хызыр а мазхабла муслийман къыраллада ышаннгылылыкъ мурдору болгъанларын айтхан эди. Къадий мазхаб болмагъан жерде низамсызлыкъ, къатышлыкъ жайылгъанларын белгилегенди: хар ким да динни сюйгенича тутаргъа излерикди. «Бюгюнлюкде   окъургъа, билим алыргъа, динни тутаргъа битеу эркинликлерибиз  бардыла. Бизде болгъан онгла бир-бир ислам къыраллада да жокъдула. Аны ангылап, багъасын берирге, тынчлыкъны, ышаннгылылыкъны сакъларгъа борчлубуз»,-деп акъыл этеди  Мисирланы Хызыр.

Битеудуния къоркъууланы кезиую

КъМР-ни муфтийи Хазраталий Дзасежев башында сагъынылгъан «Шёндюгю глобальный къоркъууланы кезиуюнде тёрели иннетни, динни, адеп-намысны сакълау» конференцияда сёлеше, исламда мазхабла илмуну, ийманны, культураны, адеп-къылыкъны жыйышдыргъан юйрениуле болгъанларын айтхан эди. «Ала ёмюрлени ичинде, урушлагъа, къаугъалагъа, табийгъат болумлагъа да къарамай, муслийман жамауатха бирликни сакъларгъа онг бергендиле… Жамауатны чачылыудан сакъларгъа, сабийлеге, туудукълагъа динни тазалыкъда берирге сюе эсек, тамырлагъа, ислам тёрелеге, мазхабланы бай хазнасына къайтыргъа керекбиз», - дегенди.

Шейх Мухаммад Аууама уа, хар мазхабны мурдорун салгъан алимлени билимлерини теренликлерини юсюнден айта, ала жаланда бир сорууну ангылатыугъа китапла жоралагъанларын чертгенди. «Мазхаб керекмейди дегенле мурдорсуз, шагъатланы келтирмей сёлешедиле, ол а терсди», - дегенди шейх.

Иймам Абу Ханифа атлы Шимал-Кавказ ислам университетни тамата устазы, КъМР-ни муфтийини халкъла аралы байламлыкъла жаны бла кенгешчиси Аслан Гедгафов бизни бла ушакъда  айтханыча, Россейде ахыр 25-30 жылны ичинде  исламда мазхабланы, тёрели праволу школла юйретген билимни кетерирге керекди  деген оюмла сингдириледиле. Ол а жамауатны къауумлагъа чачханды.

- Хар ким да кесини акъылына, оюмуна кёре тутады динни, кеси билим излейди. Алай бу къауумланы терен амаллары жокъдула: биринчиден, тилни, ислам культураны билмейдиле, ислам юриспруденциядан ангыламайдыла. Орус тилде жазылгъан китапланы окъуп, алагъа кёре динни юсюнден оюмлайдыла. Чюйреликле, даулашла, келишмеулюкле да ма аны ючюн чыгъадыла - исламны мурдорундан тюз хапарлары болмагъаны ючюн,-дегенди бизге Аслан Гедгафов.

Ол айтханыча, быллай болум башха  къыраллада да барды, аны ючюн а исламда праволу школланы кючлеуге эс бурулуп башлагъанды, мазхабланы къайтарыуну юсюнден Сауд Аравияда да айтадыла. «Ахыр беш жылда анда хамбалий праволу школ къатыланнганды. Мазхабла ислам жайылгъан кезиуден бери муслийманланы бирикдирип келгендиле. Аны бизни республиканы жамауатына да ангылатыргъа керекди. Дин билимни кенгертир  мурат бла уа ислам университетде арап тилге юйретиу курсла ачылгъандыла, ол а динни мурдоруна къайтыргъа онг берликди», - дегенди ол.

Ахыргъы болумла

Бюгюнлюкде халкъла аралы террорист организацияла тёрели дин бла башларын жулуп, fманлыкъчы ишлерин аны мурдорунда къурагъанлары баямды. Ол угъай, муслийман жамауатны бирлигин чачаргъа умутла да тохтамайдыла – мазхабла бла байламлы соруула шёндюгю заманда ачыкъ этилгенлери да анга шагъатдыла. 

Динни ичинде окъуна бир бирни кийимине, толтургъан тёрелеге, къаллай аш-сууну сайлагъанына бюсюремей, даулашла, къаугъала башланадыла. Бу болумла бла уа экстремист, террорист ниетлени жайгъанла хайырланыргъа хазырдыла. Ала кеслерини муратларына жетер ючюн, динлени келечилерин бир бирге къозутуп, бу аманлыкъ ишлерин а динни тазалыгъын сакълау бла жулургъа кюрешедиле.

Быллай болумда ислам билимни, дин къуллукъчуланы магъаналары  ёседи. Мен акъыл этгенден а, мазхабны кетерип, исламда къуру Къуранны бла сюннетни толтурургъа керекди дегенле, сёзге, медицина илмуда бюгюннге дери этилген жангылычланы, тинтиулени унутуп, саулугъунга багъыуну амалларын кесинг излерге керексе деген хапарла бла тенгдиле. Сизни оюмугъуз а къалайды?