ЖЮРЕКНИ ЭМ ТАУЛАНЫ МАКЪАМЫ

(Байчеккуланы Абидинни эсгере)

Фахмулу адамны жашауу жыргъа ушайды – жарыкъ атламлары, къыйын жолу эм жарыкъ жетишимлери бла. Байчеккуланы Абидинни – композиторну, артистни – къадары да алай эди. Аны жашауу къарачай-малкъар эм къабарты малкъарны маданият тарыхыны жарыкъ бетлеринден бириди.

Байчеккуланы Абидин 1940-чы жылда, 1-чи январьда Эльбрус районну Кёнделен элинде туугъанды. Музыкагъа фахмусу гитчелигинден окъуна тамам эсленнгенди. Аны къобуз сокъгъанына тынгыларгъа, анасы Апуну юйюне жууукъ-тенг, къоншу-тийре да бек сюйюп жыйылгъандыла.

Адамгъа фахму берилсе, баям, ол кёп тюрлю жанына да кёллендиреди. Абидин да бек биринчиден Москвада Щукин атлы театр училищени Драма театрыны малкъар труппасыны артисти болады. Болсада, музыкагъа тартыныуу ёчюлмей, Бакугъа кетип, Азербайджанны халкъ консерваториясына кирип, аны жетишимли бошайды. Анда окъугъан жылларында композитор хаты, музыкада энчиликлери да дайым къураладыла, ол жумушакъ, миллет макъамланы мурдорунда, заманны излемине кёре, аламат чыгъармала къурайды.

Озгъан ёмюрню 60-чы жылларында радиода, телевиденияда, концертледе Байчеккуланы Абидинни Боташланы Иссаны «Сен ариугъа», Зумакъулланы Танзиляны «Сен мени къууанчымса», «Эрттен ахшы болсун», Къулийланы Къайсынны «Эрттен жулдузум», «Туугъан жерим – мени жырым» деген назмуларына макъам салады. Аланы белгили жырчыла кеслерини репертуарларына сюйюп къошадыла, жырла байрамлада, концерт сахналада да жырланадыла.

1973 жылда Абидин Германияны ара шахары Берлинде Совет культура арада ишлейди. Ол тыш къыраллы тынгылаучуланы миллет эм орус музыка бла шагъырей этеди. Анда алгъан сынауу аны фахмусун ёсдюрюуге онг береди. Ызы бла Ата журтуна къайтады, аны СССР-ни композиторларыны Союзуна аладыла. 1981 жылда «КъМАССР-ни искусстволарыны сыйлы къуллукъчусу» деген атны бередиле. 1985 жылда Байчеккуланы Абидин Республиканы литература эм искусство жаны бла саугъасыны лауреаты болады.

Байчеккуланы Абидин 1986 жылда дуниясын алышады. Къадар анга кёп ёмюр бермесе да, аны аты миллетни тарыхында унутулмазлыкъ ыз къойгъанды. Композиторну жырлары миллет маданият хазнабызны белгили кесегидиле. Ала тынгылаучуланы къууандыргъан, жарсытхан, кёллендирген да этедиле. Бюгюн да Абидинни жырлары эшитилгенлей, тынгылаучуланы къууандыргъанлай турадыла.