Ахча бла байламлы тюрлениуле

Бу айны биринчисинден башлап  Россейде энчи финансла жаны бла талай тюрлениу болгъанды. Аланы юсюнден fincult.info порталда жазгъандыла, биз да сизни шагъырейлендирирге сюебиз.

Хыйлачылагъа онг берилмезча

Банкоматдан ахча берирден алгъа энди хыйлачылыкъны белгилерин ачыкълап башларыкъдыла. Быллай аппаратдан ахчаны чыгъаргъынчы,  банкла хайырланыучу неда аны карточкасы хыйлачыланы къолларында болгъанларын тинтип билирге борчлудула. Финанс учреждение ишеклик туудургъан бир тюрлю шарт сезсе, аны юсюнден инсаннга мычымай билдирип, 48 сагъатны ичинде банкоматдан бир суткагъа жаланда 50 минг сомгъа дери тешерге жарарча этерикди.

Ишеклик дегенде, ол жаны бла кёп тюрлю ышанла болургъа боллукъдула. Сёз ючюн, адам ары дери ахчаны жаланда карточка бла тешип тургъан эсе, энди уа QR-код неда смартфонда виртуальный карта бла алыргъа кюреше эсе алай этгени анга саналады. Сора 200 минг сомдан артыкъ вкладын жабып неда башха банкдан кесини счётуна аллай бир ахча кёчюрюп огъесе кредит алып, аны бир сутканы ичинде тешерге кюрешсе.

Иш анга жетсе, банкоматдан ахчаны тешерге 48 сагъатха чек салынырыкъды. Бу заманны ичинде адам   хыйлачыла алдагъанларын ангыларгъа боллукъду. Неда аны счётлары бла карталары аманлыкъчыланы къолларына тюшген эселе  аланы жабаргъа (тыяргъа). Алай банк бошуна ишекли болуп, ахча уа ашыгъыш керек болгъан эсе, аны бёлюмюне паспорт бла барып, бир кюннге 50 минг сомгъа дери тешерге жарарыкъды.

Кредитни сагъыш этип алырча

Ёлчемлери 50 минг сомдан артыкъ болгъан кредитле неда займла бла байламлы «сууукъланыу кезиу» кийирилгенди. Ол айтхан а неди?

Банкла бла микрофинанс организацияла уллу ахчаны энди олсагъат бермей, эки кюннге болжалгъа саллыкъдыла. Бу заман адам сагъыш этерча неда ол хыйлачыланы (аманлыкъчыланы) алдаулары бла кредит неда ёнкюч алып къоймазча бериледи.

Ёлчеми 50-200 минг сом боллукъ кредитни ол болжалы тёрт сагъатды, андан уллу ёнкючню уа – эки сутка. Банк неда микрофинанс организация бу жорукъну сансыз этип адамгъа ахча берселе уа, аны андан къайтарыргъа эркинликлерин тас этерикдиле.

Бу кезиу 50 минг сомгъа жетмеген кредитлеге бла ёнкючлеге хайырланылмайды. Дагъыда целевой, окъууну багъасын тёлерге, мюлкню неда улоуну автосалонда сатып алыргъа, алгъаракъ берилген кредитлени бла ёнкючлени мардаларын ёсдюрмей къайтарыр болжалларын тюрлендирирге берилген ахчагъа да. Адам кеси товаргъа неда сервисге кредит излей эсе, сёз ючюн, тюкенде неда клиникада, аны болжалгъа салмай берликдиле. Бу кезиуледе хыйлачылыкъ болур деген къоркъуу бек азды: ёнкюч берилген ахча сатыучуну, вузну неда башха кредит бериучюню счётуна тюшеди.

Аманатчы къатышып бериллик кредитге да «сууукълукъ кезиу» боллукъ тюйюлдю. Дагъыда инсан кеси сайлагъан (ышаннгылы) адам къатында болуп, ыразылыгъын билдирсе, анга ахчаны банк болжалсыз берликди.

Ахча биреуге угъай, иесине жетерча

Микрофинанс организацияла (МФО) ахчаны биреуню документлери бла борчха алгъан хыйлачыладан къоруулау жаны бла жангы амалны сингдиргендиле. Биринчи сентябрьден башлап  быллай организацияла ахча кёчюрюллюк реквизитле инсанны аты бла болгъанларын тинтип билирге борчлудула.

Жангы низам адамланы жалгъан (неда башханы) къагъытлары бла ахчаны ёнкючге алгъан хыйлачыладан къорууларгъа болушурукъду. Аны берирден алгъа МФО ёнкюч алыучуну эмда счётну неда картаны иесини атларын, аталарыны атларын, тукъумларын заявкада кёргюзтюлген информациягъа келишгенлерин тинтирикдиле. Инсан бир жылны ичинде ол МФО-да эм азындан эки кере ёнкюч алгъан эсе, ахча да ол айтхан картагъа неда счётха жиберилген эсе, быллай тинтиу керек боллукъ тюйюлдю.

Быллай къоркъуудан толусунлай сакъланыр ючюн а,  кеси кесигизге кредит алыу жаны бла чек салыргъа боллукъсуз. Ол амал быйыл жаз башында чыкъгъанды, аны кёпден кёп адам хайырлана барады. Аны «Госуслуги» порталда неда МФЦ-да этерге боллукъду.

Керексиз затны багъасын къайтарыргъа жарайды

Жангы жорукълагъа кёре автосалонла, сотовый операторла, тюкенле, банкла эмда башха организацияла къагъытда неда электрон халда къошакъ товарлагъа бла жумушлагъа адамдан жазып ыразылыкъларын алыргъа керекдиле. Саудюгерчиле келишимде аллай ыразылыкъ белгини кеслери салыргъа эркин тюйюлдюле. Компания бу жорукъну эсге алмай бузукълукъ этсе, адам анга керек болмагъан товарланы неда жумушланы ары къайтарып, къоратхан ахчасын юч кюнню ичинде аллыкъды.

Хайырланыучуланы эркинликлерин къоруулауну юсюнден закон алгъын да къошакъ затланы (багъасын алып) алыучулагъа тагъаргъа къоймай эди. Алай ала уа къагъыт келишимледе неда кеслерини сайтларында алыучудан аллай затлагъа ыразылыгъыны юсюнден белгилени салып, адамла уа аланы кёбюсюнде эслемей къоя эдиле. Анга угъай деселе уа,  ахчаны къайтарыу заман кёпге созулургъа боллукъ эди. Энди уа ол къайда терк эмда тынч этиллик жумушду. Болсада сатыучу бу жорукъгъа, аны бла бирге уа сизни эркинлигигизге да бузукълукъ этсе,  Роспотребнадзорда тарыгъыгъыз.