20 сентябрьде Къабарты-Малкъарда Адыгланы (черкеслилени) кюню белгиленеди. Бу къырал байрам 2014 жылда КъМР-ни Башчысыны Указы бла тохташдырылгъанды эмда адыг халкъны бирикдириуге, Къабарты-Малкъарда жашагъан миллетлени араларында келишиулюкню сакълаугъа бурулупду.
Бу байрам кюнде уа халкъны тарыхында, айныуунда кеслерини атларын айтдыргъан адамланы сагъыныу ариу тёре болгъанды. Биз а бюгюннгю статьяда белгили художник Мухамед Киповну юсюнден жазаргъа сюебиз.
Аны сурат ишлеуге фахмусуна КъМР-де белгили устаз, кёп художникге маданиятха кенг жолла ачхан Андрей Ткаченко эс бурады. Живописьни мурдоруна юйрете, аны тёгерекдеги дунияны, табийгъатны ариулугъун кёргюзтгенди.
Алай бла жаш суратчы Москваны полиграфия институтуна киреди, анда анга профессор Гончаровну курсунда графикагъа юйренирге онг бериледи. Вуздан сора Къабарты-Малкъаргъа къайтып, «Нюр», «Нур» журналлада тамата художник болуп, сабийчиклени сейир, ариу суратлары бла къууандыргъанды.
Художник-монументалистча, Кипов Нальчикде, Тырныауузда бир-бир мекямланы чыгъармалары бла айбатландыргъанды. Сёзге, Нальчикни солуу паркында танцзалны жасагъан горельефни Кипов башха суратчы Тлупов бла бирге ишлегендиле.
Мухамед Киповну чыгъармачылыкъда ёсюую Хрущёвну заманында бир-бир эркинликле берилген кезиуге тюшгенди, ол озгъан ёмюрню 60-чы жылларында эркинликлеге итиннген тёлюню келечисиди.
Ол Россейни художниклерини союзуна киргенди, республикада аны регион бёлюмюне башчылыкъ этгенди. Кипов белгили графикди, живопись бла кюрешгенди. Ол, театрда ишлеп, спектакльлени жасагъанды. Сёзге, Борис Унижевни «Тыргатао», Мольерни «Мещанин во дворянстве», Мустай Каримни «Ночь лунного затмения», Антон Чеховну «Иванов» спектакльлерине декорация хазырлагъанды.
Ахыр жыллада ол Максим Горький атлы Орус драма театрда тамата художник болгъанды. Мухамед Кипов «Россейни маданиятыны сыйлы къуллукъчусу» ат бла белгиленнгенди. Мухамед Киповну чыгъармалары 50-ден аслам тюрлю-тюрлю даражалы кёрмючледе кёргюзтюлгендиле.
Аны таныгъанла ол къабарты болгъаны бла ёхтемленнгенин, алай миллетчи соруулагъа эс бурмагъанын айтадыла. Ол жашауун толусунлай искусствогъа жоралагъанды, Египетни, Грецияны, Римни ёмюрлени теренинде къуралгъан, битедуния искусствону хазнасына кирген чыгъармаларына сейири уллу болгъанды, муслийман, христиан культураны сюйгенди.
Киповну къол ызы энчи болгъанды, аны башхаланы арасында айыргъан женгил эди. Шота Руставелини «Витязь в тигровой шкуре» поэмасын Гуртуланы Салих бла Юрий Тхагазитов малкъар эм къабарты тиллеге кёчюрюп, ала басмадан чыкъгъанлары, бизни халкъланы маданиятында, адабиятында да магъаналы иш болгъанды. Аланы уа Киповну графикасы бютюнда бай, сейир этгенди. Суратла живописьни классикасына киргендиле.
Дагъыда художник Заур Бгажноков бла бирге «Камбот и Ляца» поэмагъа суратла, 70-чи жылланы ахырында уа «Смерть песни» графика серияны ишлейди.
Аны таныгъанла айтханларыча, Кипов карандашны «патчахы» болгъанды. Къолуна бир къагъыт журун тюшсе, бир кесекден ол сейир суратха айланнганды. Киповну нёгери, режиссёр, журналист Аркадий Кайданов аны сурат ишлегенини юсюнден былай эсгереди: «Карандашны алып, фихтовальщикге ушаш, къолун алгъа атханды, грифель ууакъ-ууакъ чачыла. Эринлерин къысып, мангылайына тюшген чачын артха ата, кёзлерин илишаннга атхан уучугъа ушаш жумады. Тёгерегинде хауа аны кючюнден жилтинлеча жанады. Суратын ишлеп тауусханлай, бети биягъы жумушайды, ышарады. Суратны уа аны ишлегенин кёрген адамгъа саугъагъа берип къойгъанды...»
Италиялы художник эм скульптор Модильян. «Ызлыкъ – жанымы баргъаныды», – дегенди. Бу сёзле Мухамед Киповну ич дуниясына, чыгъармасына да келишедиле. Ол къолу бла угъай, жюреги бла ишлейди суратларын, дейдиле аны таныгъанла.
Сёзге, Киповну 75-жыллыкъ юбилейине аталгъан кёрмючде 300-ден аслам графикасы кёргюзтюлген эди. Автопортретлери уа 40-дан да кёп эдиле.
Нёгерлерини Мухамед Киповну ариу сёзле бла эсгередиле, аны лакъырда эте билгенин, сёзню устасы болгъанын айтадыла. Ол шуёхлукъну багъасын билгенди, адамны жанына тиеме деп, бек сакъ болгъанды. Билмей, биреуню жанына тийсе, уллуду-гитчеди деп къарамай, андан кечгинлик алгъынчы тынчлыкъ тапмагъанды.
Художниклеге уа кесини уллу юйюрюне, жууукъларынача къарагъанды. Ол суратчы нёгерлерини мастерскойларына къонакъгъа келип, ала бла сёлеширге, чыгъармаларына къараргъа сюйгенди, керек болса, сёз бла болушургъа угъай демегенди.
«Ол жангызлыкъны ахыр да кётюралмагъанды, хар заманда да ушакъ нёгер керек эди. Артистге ушаш тёгерегине къараучуланы жыяргъа, алагъа дунияны ариулугъуну, хар кюн да ачхан сейир затланы юслеринден айтыргъа излегенди. Бюгюн сагъыш эте, Мухамед ичинден жангызлыкъны сынагъан сунама», – деп эсгереди нёгерин Аркадий Кайданов.
Мухамед Кипов дуниясын эртте алышханды – анга 60 жыл да толгъунчу. Алай аны аты китаплада, живописьде, графикада, шахарларыбызны мекямларында къалып, шёндюгю эм келир тёлюлени да ариулукъгъа, аламатлыкъгъа юйретедиле.
Художникни 75-жыллыгъына аталып, жашагъан юйюнде эсгериу къанга ачылгъан эди. Анга аталгъан жыйылыуда маданият министр Мухадин Кумахов «...Мухамед Киповха сурат ишлерге фахму керти да Аллахдан берилгенди...» – деген эди.
Бюгюнлюкде уа аны атын туугъан эли Тёбен Къуркъужинде художестволу школ жюрютеди. Аны сохталары къыралда белгили художестволу вузлагъа киредиле, аланы чыгъармалары даражалы кёрмючледе кёргюзтюледиле. Ол Мухамед Киповха сыйлы эсгертмеди дерге боллукъду.
