Душманны кюйсюзлюгю – адамланы къадарларында

1965 жыл 1 майда журналист Д. Ибрагимов Уллу Ата журт урушну ветераны Уянланы Мазан бла ушакъ этген эди. Аны бла окъуучуларыбызны шагъырей этерге сюебиз.

- Андан бери 20 жыл озду, алай адам улу ол урушну эсинде алыкъа кёп жылланы сакълар, - деп башлагъанды сёзюн Уян улу. Териден тигилген уллу хуржунну ичинде ашыкъмай бир зат излей, замандан бетлери саргъалгъан дефтерни чыгъарды.

Аны узата, хапарын андан ары бардырды: «Мында мен къуллукъ этген расчётну тизмеси жазылыпды, мен 120-миллиметрли миномёт батареяны командири болгъанма. Аскерчилерибиз, бири къалмай, жигитле, батырла. Ма, юлгюге Николай Резников, жерлешибизди. Сермешде жаралы болуп, госпитальгъа тюшгенди, андан ары къадарын билмейме, бир да тюбешмедик. Къоркъа билмеген, душманны ууатыр ючюн жанны-къанын аямагъан. Бу а мени суратым, ол 1945 жылда демобилизацияны аллында алыннганды…»

Суратдан старшинаны погонлары бла аскерчи фуражкадан эр киши къарайды. Ёшюнюнде уа саугъалары: Къызыл Жулдузну ордени, «Ётгюрлюгю ючюн», «Кавказны къоруулагъаны ючюн», «Варшаваны азатлагъаны ючюн», «Берлинни алгъаны ючюн» эмда «Германияны хорлагъаны ючюн» майдалла.

Мазан болгъан полк Приморский аскерни къауумуна киргенди, Кавказдан Эльбагъа дери жетгенди. Керченский жарым айрыкамда, бирси жанына ётер ючюн, къанлы сермешле баргъандыла. Уян улу Севастопольну къоруулаугъа къатышханды, Сапун тауда, Херсонесни тийресинде аскерлени биринчи тизгининде болгъанды.

- Полякланы жеринде фашизмни кюйсюзлюгюне толу тюшюннгенме, анда кёргеним эсимден бир заманда да кетмез. Чабыуулда эдик, бизни бёлюм Люблин шахардан узакъ болмай орналгъанды. Немислиле да аяусуз къорууланадыла. Майданекни тийресинде концлагерь къуралгъанын, аны тутмакълары бизни ашыгъып сакълагъанларын да билебиз. Насып болуп, душманны къорууланыуундан ётебиз, ёлюм ызларындан болгъан адамланы да азат этебиз. Алай кёпле анда жан бергендиле, концлагерьге киргенибизде, аллыбызда, кюйдюрюлген адамланы сюеклери тёбе-тёбе къуюлуп, - дейди ол.

Анга шагъатлыкъгъа фронт газетден статьяны да кёргюзтдю: «Немислиле жан-жанындан къуршоулагъан Европаны жер-жерлеринден Майданекге жюзле бла саналгъан эшалонла адамланы ёлюмге ташыйдыла. Мында жер башын кюйдюрюлген адамладан къалгъан къум жапханды, аз да терсликлери болмагъан сабийлени бла къартланы, тиширыуланы, аналаны, къарындашланы бла эгечлени кёз жашлары бла сугъарылгъанды. «Ёлюмню фабрикасында» бир кереге 40 мингнге жууукъ инсанны сыйындыргъандыла. Мында, крематорийни печьлеринде, гитлерчиле 600 мингни кюйдюргендиле».

- Биз 820 минг сабий, тиширыу эм эр киши чурукъ санагъанбыз, аланы иелери чексиз азаплыкъ чегип, уллу къыйынлыкъ сынай, жан бергендиле, - деп эсгереди фронтчу. – Ары дери да фашизм не болгъанын ангылай эдик, алай аны огъурсузлугъун кеси кёзлерибиз бла кёргенде, нацистлеге бютюн чамланнганбыз, аланы ууатыргъа бютюн уллу кюч бла атланнганбыз.

Былайда Мазан ушагъын тохтатып, талай заманны терезеге къарап турду, аны ауур сагъышла бийлегенлери баям эди. Сора хапарын бошай: «Душманны кёрюп болмауну сезими бусагъатда да жюреклерибиздеди. Биз сюйген жангызда бирди – мамыр жашаргъа, журтубузну тамбласы ючюн урунургъа. Биз сынагъанны сабийле, туудукъла кёрмесинле».