«Юй ишлеуде жашырынлыкъла»

Жашау журт сюерге сюйген адам эм биринчиден аны тыш сыфатын, къалайда къаллай отоулары боллугъун, уллулугъун эмда башха энчиликлерин ойлайды. Алгъын заманлада аны ишин хар ким да асламысында кеси этип болгъанды, энди уа ол жумушну проектле жарашдырыучула тындырадыла. Аладан бири Кючмезланы Арсенди. Ол бу усталыкъгъа келгенли онбеш жыл чакълы бола кетеди. Жаш юйню конструкцияларын, архитектура сыфатларын да жарашдыра биледи. Аны тыш ариулугъу, мурдоруну, къабыргъаларыны кючлюлюгю, жер участкагъа къалай келишгени – бу затланы барын да этерге къолундан келеди аны.

Ушакъ нёгерибиз Герпегежде туугъанды, сабий кезиуюню асламысы да анда ётгенди. Школну уа юйюрлери бла Хасаниягъа кёчгенден сора анда тауусханды. Ызы бла Къабарты-Малкъар къырал университетде инженер-техника факультетни айырмалы окъуп бошагъанды.

Анда окъуй тургъан кезиуюнде окъуна къурулуш организацияда ишлеп башлагъан эди. Жашау журтланы проектлерин, конструкцияларын, архитектура жаны бла сыфатларын жарашдырыу бла кюрешип тургъанды. Ала уа асламысында аз къатлы неда иели юйле эдиле.

Айтханына кёре, къайсы ишдеча, мында да ал кезиуде анга аз-маз къыйыныракъ эди. Нек дегенде, билиминг болгъанлыкъгъа, сынамынг а жокъду да. Алай аз-аздан, тамата коллегаларына да сора, кеси да тюшюне, бу усталыкъгъа биринчи атламланы ма алай этгенди.

Ишини энчиликлерини юсюнден айтханда, ол жаланда жашау журтланы проектлерин жарашдырады. «Юйню ненча къатлы боллугъун, фатарланы эмда отоуланы санын заказчыгъа къалай керек эсе да жарашдырама, планировканы талай тюрлюлерин кёргюзтеме. Ол адам биринде тохташханы бла конструкцияларын тергейме.

Мен бери инженер-проектировщик болуп келген эдим, архитектурагъа уа артда тартыннганма. Аны кесин да бек жаратама. Ма сен кёрген юйле, дуниягъа белгили болгъан деменгили къалала – ала бары да архитекторланы сагъышларына, къарамларына кёре ишленнгендиле. Ол сейир ишди, аны бла бирге жууаплы да», - дейди жаш.

Къайсы ишде да эм башы, мен оюм этгеннге кёре – билимди. Сенде уа аны магъанасы къаллайды деп соргъанымда, Арсен былай айтханды: «Къуру мында угъай, къайсы усталыкъда да ол баш жерни алады. Бизни университет ол жаны бла борчун тынгылы толтургъанды дерге сюеме. Окъуйма дегеннге анда бар онгла берилгендиле, преподавательле билгенлерин, сынамларын къызгъанмагъандыла. Дагъыда конкурсла, конференцияла, башха тюрлю жумушла да аслам бола тургъандыла. Бары да - сени кёллендирирге, тирилтирге деп.

Мен алай сунама: сен тюз кюн сайын болмаса да, жангы затлагъа терк-терк юйрене турургъа борчлуса. Ансыз жарамайды. Инженерия, проектирование жаны бла адам улу хар нени да алгъадан окъуна къурагъанды, чыгъаргъанды. Бу жаны бла информация айтып-айтмазча кёпдю – ал да хайырлан.

Архитектурада уа алай тюйюлдю. Ол дайым тюрлене, айный баргъан затды. Хау, бардыла анда да тохташхан амалла, сыфатла, алай жангы оюмла, сагъышла, къарамла да чыкъгъанлай турадыла. Мен бизни кесибизде, тыш къыраллада да белгили архитекторланы бла дизайнерлени бир къауумуну ишлерине эс бурама. Аланы социал сетьледе бёлюмлерине къарайма. Ишимде хайырлы боллукъ амал кёрсем, эсге алама.

Билимни, жангы затлагъа юйрениуню магъанасы энтта да неге керек болгъанын айтайым. Бизни республикада менича аллай иш бла кёпле кюрешедиле. Аны юсюне къуру университет угъай, колледжле да жыл сайын жангы специалистлени чыгъарадыла. Ол бары арабызда конкуренция къурайды дейим. Игимиди ол? Хау, бек да игиди. Нек дегенде тынчайып къалмазгъа, айныргъа кёллендиреди. Ишинги иги биле эсенг, юйню проектин санга ышаннган адамла да табыллыкъдыла. Мен а аны да эсде тутуп, хар жангы проектим аны аллындагъындан не азгъа да игирек болургъа керекди деп, кесиме аллай борч салама», - деп белгилегенди ол.

Арсен ишлеген кезиуде адамланы юй къаллай болургъа кереклисине къарамлары да тюрленнген болур. Не десенг да, жашау бир жеринде турмайды да. «Жашау къалай тюрлене бара эсе да, мында да алайды. Шёндюгю дунияда информация тапхан женгилди, ары-бери барыргъа да артыкъ къыйын болмагъаны себепли адамла кёргенлерине, эшитгенлерине кёре сайларгъа кюрешедиле юйню да. Алай биринчиден а, хар не да адамны къолайлыгъына кёре болады. Кесинг сюйгенча аллай уллу юй ишлерге онгунг жокъ эсе, аны проектин этерге да керек болмаз», - дегенди ушакъ нёгерибиз.

Бирле тыш къыраллада болсала, алада жангы затла кёредиле, жюреклери тартыннган абери эслеселе, ма аллай сюебиз да дейдиле. Арсен айтханнга кёре анга бир адам келип, Канадада ма бу юйню кёргенме деп, аны суратын кёргюзтеди: «Юй а къаллай десенг, бизде мен алай ишленип бир да кёрмегенме. Кеси кенг, отоулары эркин, архитектурасы да башха. Аны кесинг сюйгенингча аз-маз тюрлендирейикми деп соргъанымда, «угъай, тюз ма анда болгъаныча эт», дейди. Проектин жарашдырып, къолуна тутдурама. Кёп да созмай, ол аны ишлегенини юсюнден эшитген эдим.

Энтта да бир затны белгилерге сюе эдим. Манга келгенлени асламысы, башхаладача болмагъан, ма аллай юй сюеме, дейдиле. Алай ишине жетсе уа, къалай эсе да, базыналмайдыла. «Хай-тек» стильге тартыннган адам къоншула неда жууукъла уа не зат айтырла деп, арсарлы болуп тебирейди. Аны хатасындан а жюреги сюйген угъай, башхаладача аллай юй ишлейди. Ким биледи, ма аны ючюн да болур бизде юйлени кёбюсю бир бирлерине ушашлы болгъанлары».

Ушакъ нёгерибиз айтханнга кёре, архитектураны эрттеден бери тохташхан тюрлюлери барды. Ол кеси саулай аз-аздан тюрлене, айный барады. Арсеннге уа башхасы жокъду, адам къаллай юй сюе эсе да, айтханына кёре, аны суратын, ызы бла проектин да этип береди. «Алай тыш сыфаты бирсиледе болмагъанча аллай жашау журтланы уа бютюнда сюйюп этеме. Бош заманым болса, адам да излемегенликге, аллай энчи проектле къурайма, манга жумушлары бла келгенлеге да кёргюзтеме. Ким биледи, кеси да сунмай туруп, бирини жюреги аладан бирине тартынып къалса да», - деп къошханды жаш.

Архитекторну сагъышларына бла оюмларына чеклениу жокъду. Хау, аны этгенде жерни тюзлюгюн, кюн къайсы жанындан тийгенин, башха затланы да эсге алыргъа тюшеди. Сора дагъыда къоншуну хунасына неда юйюню къабыргъасына къолунгу узатып жетерча алай эсе, отоуну башындан тюбюне дери баргъан терезе орнатыргъа да керек болмаз. Ма аллай ууакъ энчиликлени да эсге алыргъа тюшеди.

Арт жыллада тюрлениулеге къайтып айтсакъ а, сейирлик проектлери болгъан юйле, кёп болмасала да, ишленип тебирегендиле. Ол да эсленеди. Юйлени башларын энди аз башхаракъ жабадыла, терезелери, тыш къабыргъалары жасаланнганы да башхаракъ бола барады. Шёндю материалла, амалла да кёпдюле. Къолунгдан келсин ансы, ал да эт.