Хант къангабызда ашларыбызны магъаналары

Таулула сютден кёп ашарыкъла хазырлагъандыла. Ол санда жау, бишлакъ, айран. Аланы да кёп тюрлюлери болады. Сёз ючюн, жууурт айран, гыбыт айран, айран бишлакъ, къош бишлакъ эм башхала.

Дагъыда къош къаймакъ деп барды. Бу хапарыбызда аны юсюнден айтайыкъ. Ол, сыйлы  ашарыкъладан бири болгъандан сора да, аны бир жашырын магъанасы барды. Аны юсюнден артдаракъ айтырбыз.

Жарашдырылгъаныны юсюнден айтханда, тиширыула  аны юйде да этип болгъандыла,  алай асламысында эр кишиле къошда этгендиле. Къош къаймакъ деп да аны ючюн аталгъанды.

Айран этерге  сютню къайнатып, отдан алып, сууутургъа салгъан заманда, башында,  чапыракъча,  къалынлыкъда аны башы къатады. Сора аны айыры агъачха неда жаркъагъа чулгъагъандыла. От жагъа тийресинде тутхандыла.

Алай эте, агъачны юсюнде килограмм чакълы, бирде уа андан азыракъ, кёбюрек  да болгъанды. Анда-мында юсюне туз да  себе тургъандыла. От жагъадан узакъ болмай тургъаны ючюн,  агъач отну жалыны да кире, анга энчи татыу бергенди. Аны бир къапхан ол татыуну унутмайды,  дейдиле.

Башында айтханыбызча,  таулула аны бек сыйлы ашарыкъларындан бирине санагъандыла. Хурметли къонакъланы да сыйлагъандыла.

Жайлыкъгъа чыкъгъан малчыла уа, элде ныгъышдагъы акъсакъаллагъа деп, къаймакъны уллуракъ этип жиберип болгъандыла. Аны къошдан элге келген малчыдан жибергендиле. Ол да алгъа акъсакъаллагъа къайтып, саугъаларын берип, юйюне андан сора баргъанды.

 Ныгъыш таматасы уа сыйлы ашарыкъны къолгъа алгъандан сора, аны келтиргеннге, жарашдырып жибергенлеге ариу алгъышла айтханды, тилекле этгенди. Элине, журтуна, сау дуниягъа да тынчлыкъ-ырахатлыкъ, мамырлыкъ тежегенди.

Андан сора жанында олтургъан нёгерлеринден бирине берип юлешдиргенди. Ол иш да тынч тюйюл эди ‒ ныгъышдагъылагъа хар бирине да юлюш жетдирирге керек болгъанды.

Ары уа къартланы биргелерине сабийле да келгендиле. Ала уа ныгъышны бир жанында ашыкъ ойнагъандыла неда жыгъышхандыла. Бирде уа жашыракъ адамла талкълы бла тери да ийлегендиле.

Алайды да, аланы барысына да къош къаймакъдан, жарты къабын болса да, юлюш жетерге керек эди. Андан сора да,  ауруп, ол кюн ныгъышха чыгъалмай къалгъан нёгерлерине да.

Башында да сагъындыкъ бу ашарыкъны жашырын ишде да хайырланнгандыла деп. Ол да неди дегенде, жаш адам жаратхан къызына акъылын билдирир эм аны оюмун да билир ючюн, сюймекликни белгисинча, аны жиберип болгъанды. Асламысында кеси иги таныгъан, къызгъа да жууукъ жетген, экиге-ючге айланнган къарындашындан.

  Къыз жашха бюсюресе, аны бла юйюр къураргъа ыразы болса, ол да келечиден бир белги жибергенди. Сёз ючюн, къол жаулукъ, жюн чындайла дегенча,  былай бир ууакъ-тюек зат. Башха мураты болгъан къыз а къош къаймакъны алмагъанды. Аны бла башха акъылы болгъанын билдиргенди.

Бу аламат ашарыкъны юсюнден хапар айтхан акъсакъал, сабий заманын эсине тюшюрюп, былай деген эди: «Урушну аллында  жыллада биз элли жашладан бири экиге айланнган эгечиме менден аллай саугъа жиберген эди. Манга ол заманда он жыл бола эди. Жашчыкъла бла ойнай тургъан жеримде бир жанына чакъырып, къолума бир чулгъамны берип, кимге не айтып, къалай берлигими да ангылатып жибереди. Мен а жолда бара, ойнап тургъаныма да ач болур эдим, чулгъамны ачып, башындан бираз ашайма. Къалгъанын  къызгъа берирге уялып, бир жанына быргъап къояма. Жашха уа бергенме, ол манга бир зат да айтмагъанды, деп къояма. Ол жылны кюз арты эди. Ташыуул да бошалып, малла да элге жыйышдырылып, тойланы да башланнган кезиую.

Ол кюзде кёп жаш адам юйдегили да болгъан эди. Къыш да озду, жаз да кетди. Жаш юйюр къурамады. Къыз да эрге бармады. Элде   жашны анда-мында бир кёрсем, мудах кёзлери бла, бир зат сорургъа излегенча къараучу эди. Мен да, ол хапарны башлагъынчы алайдан терк кетип тургъанма.

Жайда уа уллу уруш башланды. Жаш къазауатха кетди да, андан къайтмады. Бираздан а кёчгюнчюлюк башланды. Биз Къыргъызгъа тюшдюк. Эгечим а Къазахстан жанына. Бир  кезиуге арада байламлыкъ тас болду. Аллахны ахшылыгъындан, андан да къутулуп, элибизге, журтубузгъа къайтдыкъ.

Мен да юйдегили болгъанма. Сабий-балий да бар. Биз элге къайтханлы да къауум жыл озду. Бир жол элде той болады  ‒ бир жууугъуму къызы эрге барады. Киеу жёнгерле башха элден келедиле. Аланы биргелерине келген тиширыулада эгечими танып къояма. Бийик ариу адам, ол къадар тиширыуланы араларында барындан да айырмалы эди. Жаулугъуну къыйырларындан къарагъан кюмюш бетли  чачы тиширыуну ариулугъуна андан да бек айбатлыкъ къоша эди.

Бардым  къатына. Саламлашдым.  Тёзалмадым да, къош къаймакъны хапарын, аны ким жибергенин да айтдым.

 Аны эшитгенде, эгечим мудах болду. Бек мудах. Кёзлерин къаты къысып, бираз сюелди да: «Ай, хомух а, къаймагъын ашагъан эсенг да, таякъчыгъын окъуна келтирсенг эди уа манга. Къаллай бир сакълагъан эдим мен аны белгисин. Ненча кечени жукъусуз ётдюрген эдим. Бирде жиляй, кёз жашларымы тыялмай, бирде уа ахтына, терен солуй. Андан бир хапар сакълай. Сора аны жюрегинде да мен кёре эдим. Ма, быллай бир тойда таншыхан эдик, къолтукълашып абезехге баргъан кезиуде.

Тепсей,  тёгерекге баргъан кезиуде къол аязы бла бармагъымдан къысхан эди. Мен да анга ыразылыгъымы билдире, къолуму артха тартып алмадым. «Сенден ариу жан болурму жер башында»,-деп, бир-эки лакъырда да этген эди. Аллах берген насыбым бу болур деп, мен да аны бек жаратдым. Андан сора мен андан белги сакълап турдум. Ахырында уа манга бюсюреген болмаз, сёзюмю неда санымы жаратмай, кёлю къалгъан болур деп къойдум. Сылтауну башы уа сен кёре эдим»,- деп, манга кёлкъалдысын билдирди.

Сора бир жанына бурулду да: «Сезе эдим аны жюрегинде да мен эдим. Биле эдим ол да  сюйгенин»,-деп, бир жанына бурулуп  кетди. Ызына бурулуп, мени таба къарагъан да этмеди.

Айтханыма чогъож да болдум. Эски жарасы ачылгъан бийик ариу тиширыу кетип бара гитчеден-гитче болуп баргъанча кёрюндю.

Мен да бирси жанына бурулуп, тойдан чыгъып кетдим.