Тиширыуну къадары

 Махийланы Асият, Таппасханланы Мухадинни къызы, устазлыкъгъа жашаууну элли жылын жоралагъанды. Бюгюнлюкде ол солуудады. Устазлыкъны сайларча да аны жашауунда юлгюсю болгъанды.

- Атамы къарындашы, Таппасханланы Магомет устаз болуп Гирхожанда ишлеп тургъан хапарын айтыучу эдиле. Уллу Ата журт уруш башланнганда ары атланнганды да, хапарсыз, белгисиз жокъ болгъанланы санында жазылгъанды. Атам аны юсюнден къуруда айтып туруучу эди. Ол да къалгъан болур эди сабий эсимде, ким биледи, къаным да тартхан болур. Мен а андан сора кеч, 1950 жылда, туугъанма. Сабийлигимден да, устазны бек сыйлы кёре эдим, анга жетген болмагъан суна эдим, - дейди сынамлы устаз.

Биринчи дерсин ёз школунда Быллымда берирден алгъа бек къоркъгъан эди. Ол орус адабиятны дерси болгъанды. Дерсине таматалары Ахматланы Ахмат Муссаевич барады. Жаш устазны абызырагъанын кёрген акъыллы устаз дерсден сора аны тюнгюлтмей, ариу айтады, махтайды. Жаланда асыры уллу сёлешгенин чурумча белгилеген эди. Асият Мухадиновна уа, шош айтса, сабийле ангыламай къаллыкъ сунуп, къоркъгъандан уллу къычырып, андан сёлеше эди.

Мария Емельяновна Горячева деп министрни орунбасары болгъанды билим бериуде ол жыллада. Ол бир жол Быллымны школуна келеди. Ханапи Пакович деп бир аламат устазлары дерс бере эди да, устазла барысы да ары жыйыладыла. Дерс бошалгъандан сора, сюзюу башланады. Жаратхан, жаратмагъан жерлерин да белгилей, кеси: «Мен а бу дерсни ма былай берлик эдим», - дейди да, туруп, жангыдан дерс береди. Мени жигитим ол кюн кёрген дерсин ёмюрде да унуталмагъанын айтады. Жашаууну баш методикасына аны дерсин салгъанды, дерслерин анга кёре бергенди. Ненча кере кеси аллына, къонакъланы, комиссияны аллында да дерсле берген эсе да, бир адам дерсин жаратмай чыкъмагъанды, чурум тапмагъандыла. Мария Емельяновнаны аты эсинде ёмюрлеге къалгъанын эсгереди.

Биринчи кеси элинде, Быллымны орта школунда, башлагъанды урунуу жолун. Андан сора Тырныауузну 2-чи, 3-чю номерли школларында да ишлегенди. Пенсиягъа уа интернатда ишлей тургъанда чыкъгъанды. Адам урунуу жолунда не кёп иш алышса да, ненча тамата бла тюбешип айырылса да, къайсы элледе бла шахарлада жашаса да, тутхан ишине бла сайлагъан усталыгъына кертичилей къалыргъа керекди. Мени жигитим устазлыкъ ишине бюгюн да жюреги бла бериледи. «Заман тюрленнгенди, сабийле алгъынча тюйюлдюле-деп айтадыла. Мен ишлемегенли да он жылгъа жууукъ заман бола келеди, алай сабийлени барысын да жюрегим бла сюеме, устазлагъа уа уллу хурмет этеме», - дейди сынамлы устаз.

Кесин бек насыплыгъа санайды ол. Биргесине ишлегенледен дайым хурмет кёргенди. Ол заманда адамла бирини жетишимине башхасы къууана биле эдиле, ариу сёз табып, аны кёллендире, ийнакълай да. Зауукълу жыллада устазлыкъ этгенди Асият, совет программа бла, ол низамда.

Шёндю билим берген кёп тюрлю программала бардыла. Бизни заманда устазны жетишимлилиги окъуучуну билимине кёре бола эди, багъаны алай биче эдиле бизге. Бусагъатда уа хар зат да башха болгъанды. Устаз программаны, аны къояйыкъ да, китапланы авторларын окъуна сайлап окъутады.

Бусагъатда бир дерсде да сабий эсин жыяргъа окъуна заман табалмайды. Дерсни хар такъыйкъасы да энчи белгиленипди. Ол бир жаны бла иги да болур, алай сабийлени билим алыу амаллары, саулукъларыны энчиликлери да бирча болмайдыла. Хар сабий берген темангы бир кибик ангылаялмайды. Ол заманда уа, ангылаялмагъанланы эслери дерсден айырылады. Адам ангылаялмагъан затына эсин, сюйсе да, бёлалмайды. Ма алай бла бир кюн, эки кюн озады, ючюнчю кюнню эсеби уа, сабий теманы ангылаялмай, билмей къалады. Билим бериуде хар тема бир бири бла байламлы болгъаны себепли, экинчи темадан да къурулай къалады сабий, нек дегенде, аллындагъын ангыламагъан эди. Алай бла дерсге аны сейири тауусулады, - деп жарсыйды Асият Мухадиновна.

Ушагъыбызны чегинде бир хычыуун затны эсгерейим деп, ышара башлайды жигитим: «Бирде дерсде «В» харфны ётебиз. Теманы иги ангылатхандан сора, сабийлени кеслери юлгюле келтирирлерин тилейме. Ол кюн а мени бла бирге ишлеген устаз ишге келлик тюйюл эди да, аны дерслерин да мен экинчи сменде берлик эдим. Ашхана да жокъ эди школда. Мен жолда тюкенден вафлиле сатып алып, аланы да столуму къыйырына салып, унутуп къояма. Бир заманда сабийле «В» харфха сёзле излеп, айтып башлайдыла. Бир аламат окъуучум Чыпчыкъланы Руслан а кесин артыкъ окъуу бла къыйнамаучу эди, къолун, къазауат этип, башхалагъа ал бермей, кётюреди. Мен да, сейирге къалып, сабийни тирилигине къууана, сорама. Ол а ёрге къобады да: «В» харфха сёз «вафли», Асият Мухадиновна, жараймыды мен сизни вафлилеригизни ашайым?» - деп сорады. Манга алай хычыуун кёрюнеди ол, татлыланы да берип, аны аланы тышында ашап келирге ашыргъан эдим. Андан бери вафли кёрсем, ол замандагъы Русланчыгъым кёз аллыма келеди да, жюрегиме бир халаллыкъ, жылыу жайылады».

 Асият Мухадиновна башланнган класслада ишлегени себепли, ол окъутуп чыгъаргъан сабийлени, 5-чи классха кёчгенлеринде, устазла алыргъа бек сюе эдиле. Къыйыныны багъасын билселе, бергенин алсала – устазгъа андан сора не керекди?! Ол окъутхан сабийлерини араларында жарашыулукъ сезимни къурап, алай бла бир бирлерине байлаучу эди, тюз эгешчикле бла къарындашчыкъла кибик.

Махийланы Башир бла 55 жыл мындан алгъа юйюр къурагъан эдиле ала. Хар ким да къадарына жолугъа болур. Юйюр башчы жашаудан замансыз кетгенди. Эки къыз бла эки жаш ёсдюргендиле ала. Баш иеси бла бирге 29 жыл жашагъандыла, халына, къылыгъына да бек ыразы болгъанды хурметли устаз.

Башха сабийлени мудах этмез ючюн, кесин къолгъа алып, ала ючюн жашаргъа кюрешеди Асият. Абадан жашы Расул, къызла Аминат бла Халимат барысы да бийик билимле алып, башларын орнатып, буйрукъларына кёре жашайдыла. Онбир туудукъгъа ынналыкъ этеди, ол да бир уллу насыпды.