Ийманыбызны кючлерге, бизни Жаратханнга къуллукъ этерге, ариу, жандауурлукъ ишле толтурургъа борчлубуз

Ораза  байрам

Муслийманла исламда эки уллу байрамладан бирин - Оразаны белгилерге хазырланадыла.  Рамазан айда сау кюнню кеслерин ашдан, суудан, аман ишледен, къылыкъладан тыйып, Аллахха табынып, тилекле этип, дууала тутуп, жандауурлукъ ишле толтуруп тургъанла къаллай саугъагъа тийишлидиле. Аны юсюнден белгили ислам къуллукъчу Ахматланы Назир хажи бла ушакъ этгенбиз. 

- Назир хажи,   Рамазан айда  ораза  тутуп, Аллахны ыразылыгъын табаргъа итиннген адамны къаллай саугъа сакълайды?

-   Мухаммат файгъамбар (Аллахны саламы анга болсун) ораза тутханны эки къууанчы болур, дегенди. Бири – бу дунияда, экинчиси уа Аллахха  ахыратда тюбеген   заманында. Аны къалай ангыларгъа боллукъду.   Ингирде аууз ачханда   оразабызны тутуп,  ашхамгъа сау-саламат жеталгъаныбызгъа ыразыбыз. Экинчиден а,   муслийман бу дунияда салгъан къыйынлары ючюн Аллахутала тапдыргъан хакъларын кёргенде  къууаннган этерикди.

Адам хар ишни да,  сёз ючюн, намазны, садакъаны кеси ючюн этеди. Оразаны уа   Аллах ючюн тутады да,  аны саугъаларын, ёлчемин да ол кеси этерикди, аланы къаллайла болгъанларын адам улу биллик да тюйюлдю, деп айтылады Къуранда. Бу айны сууаплылыгъыны юсюнден кёп   айтыргъа боллукъду, алай бир затны сагъынып къояйым.     Жаннетге кирген заманда, ораза тутханланы кеслерини энчи эшиклери боллукъду. Аллахутала барыбызгъа да аладан  кирирге, Жаннет бла саугъаланыргъа насып этсин.

- Бу кезиуде тюрлю-тюрлю сылтаула бла бир ненча кюнню ораза туталмай къалгъанла аланы къалай тёлерге керекдиле, аны энчи жорукълары бармыдыла?

- Бирде орамда тютюн тарта тургъан къарындашыбызны кёрюрге тюшеди.   Ол а аурукъсунуп къалгъанма деп,  башын жулургъа сылтаула табып къояды. Алай тютюн ичгенни ауругъаннга санаргъа боллукъмуду?

Бу затланы айтханым, кесин муслийманнга санап, ораза анга борч болгъанын билип, саулугъу да жетип тургъан адам аны тутмаса, файгъамбарыбыз айтханыча, ол артда сау жашауунда да оразасын къоймаса да, Рамазан айны борчун къайтаралмаз.  

Аллах кечмезлик жокъду, ширкден башханы (Аллахдан   башха затха табыныу).  Алимлени айтханларына кёре, адам терс болгъанын ангылап,  тобагъа къайтып, бу сыйлы айда тутмай къойгъан кюнлерин тёлерге десе, кяфарасын (фидия)  чыгъарады. Аны ёлчемин   республиканы Муслийманларыны дин управлениясы тохташдыргъанды  (хар кюн ючюн - 60 сом). Андан сора уа оразаны кюн-кюню бла тутуп тёлерге тийишлиди. Къайтарып айтайым, сёз  саулугъу болуп, алай аны билип тутмай къойгъан адамны юсюнден барады былайда. 

Къуранда Аллахутала оразадан эркин этилген эки къауумну сагъынады: ауругъанла (хронический болмагъан) бла жолоучула. Ненча кюнлерин къойгъан эселе, аланы тёлейдиле, алай  кяфара чыгъарылмайды. Юслеринден ауруулары кетмеген, хронический болгъанла эмда къартла къарыусузла  Рамазан айны хар кюню ючюн да ДУМ белгилеген ёлчемде ахча тёлерге, аны жарлылагъа юлеширге керекдиле.

- Мухаммат   (Аллахны саламы анга болсун) сууап ораза тутханды. Ол къайсы кюнлеге тюшгенин да ангылатсагъыз эди.

- Файгъамбарны быллай     сёзю барды: бир кюн сууап ораза тутханны Уллу Аллах жаханимни отундан кери этеди: кёк бла жерни арасында узакълыкъгъа тенгли бир. Файгъамбарыбыз Рамазанны ызындан келген Шауал айда 6 кюнню ораза тутханды. Къуранны аятларында былай  айтылады: бир иги, тийишли иш этгенни сууаплыгъы ондан жети жюзге дери жетер, андан да уллу болур. Бек гитче ёлчемни – онну алып, Рамазанны хар кюнюне керелесек, ол он айгъа жетеди. Шауал айда да оразабызны алты кюнюн алай тергесек, ол да эки ай болуп кетеди.  Алай бла аны сууаплылыгъы оразаны сау жыл тутханнга жетип къалады.   Аны юсюнден  хадиследе  айтылады.

Аллахны келечиси дагъыда ыйыкъны баш эм орта кюнлерин сыйлап болгъанды. Ол Аллахутала адамланы ишлерин  бу кюнледе сюзеди, дегенди. Аны ючюн ораза тутуп, Аллахны аллында къуллукъ этип табыныргъа сюйгенди файгъамбар. Дагъыда ай толгъан кечеледе - 13-15-чи кюнлеринде – оразаны сууплылыгъы барды, дегенди.

Былайда энтта бир хадисни айтыргъа сюеме. Бир адам файгъамбарны ораза бошалгъаны бла   къолун тутханды. Экинчи жыл да ол биягъы аны алгъышларгъа келгенди. Алай Мухаммат аны танымагъанды. Ол кесин билдиргенде, файгъамбар былай нек тозурагъанса, саулугъунг кетгеннге ушайса, дегенди. Ол сау жылны ораза тутуп чыкъдым, деп жууаплагъанды. Да сен Аллах берген санлагъа азап жетдиргенсе, аны ючюн жууаплы боллукъса, дегенди файгъамбар.  Сора бу биз башында сагъыннган  оразаланы юйретгенди. Алай ол киши ала манга аздыла, дегенди. Анга уа Дауут файгъамбарны оразасын тут, деп юйретгенди Мухаммат  (Аллахны саламы анга болсун) – бир кюн къалып, бир кюн. 

Дагъыда  ашура кюн  да тутулады ораза.  Дагъыда Зульхиджа айны биринчи тогъуз кюнюн да белгилегенди Мухаммад. Артыкъда   тогъузунчу кюнюне – Арафаны артыкъ сууаплылыгъын белгилеп, анга  энчи магъана бергенди.  

Шагъабан айны ал 15 кюнюнде да тутханды файгъамбарыбыз оразаны. Экинчи жартысында уа  санларын солутуп, Рамазаннга хазырланнганды. Мухамматха ушап, аны халинде  жюрютсек кесибизни, Аллах айтса, жангылмазбыз.

- Ораза бла Къурман исламда бек уллу байрамладыла. Аны къалай ётдюрюрге тийишлиди?

- Аллахутала Ораза байрамны кечесинде  кёп къулларын кечерикди. Асхабла Мухамматан бу айны сууаплыгъы недеди, ол Къадар кечедемиди, деп соргъандыла.  Ол а   адам   иши ючюн  хакъ  излегенича, Аллахны аллында къуллукъ этгени, анга табыннганы ючюн  саугъаларын, хакъларын табадыла, дегенди. 

 Эрттенликде уа мёлекле жолланы башларында олтуруп, муслийманлагъа, келигиз, Аллахны ыразы болгъан къуллары, саугъаларыгъызны алыргъа, деп  чакъырадыла  байрам намаз этиллик жерге. Аны  къылып,  хутбагъа тынгылап, юйлерине жайылып башласала уа, мёлекле,  уллу саугъалагъа ие болгъансыз, кечилгенсиз, деп ашырадыла. Аллах барыбызны да бу къауумдан этсин.

Гъайыт кюнню уа энтта бир аты барды  – саугъала юлешиннген кюн.   Къуранда былай айтылады: сизге берилген болжалны (бир айны) ораза тутугъуз, ызы бла уа Аллахны сыйлагъыз, аны уллулагъыз,  махтау салыгъыз. Башхача айтханда, такбир этиледи - кечеден башлап,   намазгъа жыйылгъан жерледе, хар къайда да.   

Байрам кюн а юйден чыгъарны аллында ауузланыргъа тийишлиди.  Мухаммат файгъамбар финик къабыучу эди (экиге кереленмеген ёлчемде).  Ол адам ораза  тутмагъаныны  белгисиди. Намаздан сора уа бир бирибизни алгъышлап, къол тутуп,  ыразылыкъ алыргъа тийишлиди. Мухаммат файгъамбар муслийман адам башханы бетине ышарып къараса, ол да садакъады, дегенди.   

Бу къууанчха адам  эм ариу кийимлерин кийип хазырланады. Биз  ол кюн Аллахын аллына барабыз да, таза, сюйдюмлю болургъа борчлубуз.  Амал бар эсе, юсюбюзге ариу дюх салыргъа да боллукъду.   Къызгъанчлыкъ жарамайды бу кюнледе,  садакъа бергенни сууаплылыгъы уллуду.   

Къонакъбайлыкъны эм иги тёрелерин толтуруп,   чомартлыкъны кёргюзтюп, Аллахны байрам кюнюне энчи эс буруп, келген къонакъгъа да  ачыкъ болуп, хант столла къурап, бу кюнлени алай ётдюрсек, ала да бизни Жаратханны ыразылыгъына элтген жолладыла.

 Ораза киргинчи окъуна да кёлкъалдылары болгъанла  бир бирлерине ыразылыкъ берирге, кечерге борчлудула. Аллах хар баш эм орта кюн  ишлерибизге багъа береди дегенбиз, алай бир бирлерине даулары болгъанланы   ишлерин ол  артхаракъ салады, ала сууап ишлерине ие болалмайдыла. Оразаны сыйлы кюнюнде,  Аллахдан саугъа алыргъа жетген заманда  муслийман къарындашынг, эгечинг бла жарашмагъанынг ючюн ишинг бир жанына салынып къалгъандан сакъланайыкъ.