Ананы бушуулу къадары

Таулу ананы тёзюмлюлюгю, чыдамлылыгъы, халал жюреклилиги, балаларына, юй таматагъа кертичилиги да халкъыбызны къыйын кезиуюнде бютюн толу ачыкъланнганды. Баш иелери Уллу Ата журт урушда ёлюп, ёксюз сабийле бла жашлай къалып, аланы гюняхсыз, айыпсыз ёсдюрген аналаны алларында, тобукъланып, баш урургъа тийишлиди. Ала кеслери ючюн деп угъай, балалары ючюн жашагъандыла, эрлерини, юйлерини намысларын тёппелеринде жюрютгендиле. Кёплени къадарлары бушуулу болгъанды. Теммоланы Мухадин ма аллай аналадан бирин эсгереди.

«Сюргюнню къара кюнлеринде, кече жатмай эшиу эшип, кюндюз эшгенлерин сата, элден элге баргъандыла анала. Ашлары болмай, от жылыугъа термиле, сууукъ юйледе къалгъан жаланнгач сабийлерине бир уууч нартюх, будай мажарсала, дуния мюлкю алагъа жаугъанча кёрюннгенди. 

Бизни элтген поезд Къазахстанда Джамбул шахардан 20 километр узакълыкъда, Ючбулак деген разъездде тохтады. Алайда уа тукъумла, жууукъла келишип, не болса да бир жерге тюшюп, бир бирге таянчакъ болур акъыл бла  жолгъа атландыла.

Эсимдеди, Экинчи кенгеш элге жаланда бахсанчыла баргъанлары. Асламысы уа Абдуллаладан, Башийладан, Теммоладан юйюрле эдиле. Жангы жерге бир кесек шагъырей болгъандан сора билдик ол элге бахсанчы болмагъан бир жаш тиширыу юч сабийи бла тюшгенин. Ол заманда мен эшитгенден, ол юйюр Акъ-Суу элден эди. Баш иеси аскерде ёлгенча айтхандыла, кеси уа устазды, дей эдиле. Аны эки жашчыгъы бла бир къызчыгъы бар эдиле. Таматасына 8-9 жыл бола болур эди. 

Ал 5-6 айда тизгинли, жигер тиширыу юйюрюн ач этмей, сууукъдан жунчутмай кечиндирди. Бир-бирде, элден кетип, район арагъа барып, жууукъларын излеп къайта турду. Алай тынгылы хапар а билалмады. Тыш элли тиширыу, артда къоншулары айтханнга кёре, Ючбулакда, поездден тюшген жерде, хар ким арбалагъа минип кетгенден сора  юч сабийи бла алайда жангыз кеси къалгъанды. Милиция, аны алай кёргенде, кёчгюнчюлени элтирге бек артда келген арбагъа хапчукларын, сабийлерин да жюклеп, бу ат къайдан келген эсе да, ары элтир, деп жибергенди.

Алай бла тюшген эди ол бахсанчыланы араларына. Онглары болгъан къадарда ала анга болушхан да этдиле, кёлюн алыргъа да кюрешдиле. Алай «Кеси ёле жакъ, кимге не бере жакъ», деп, таулула айтыучулай, къыш сууукъла келип, мындан элтген мирзеучюклери да тауусулгъандан сора хар ким  башларыны къайгъысын кёре эдиле ансы, башхалагъа болушур къарыулары жокъ эди.

Къыш кюнлени биринде, ана, хапчукла да алып, Джамбулда базаргъа кетди. Жаяу адамгъа ары жол бек узакъ эди. Арада юч кюн озуп, мирзеучюк да мажарып къайтды. Къайтды десем да, ёлмей-къалмай, жанын кючден жетдирип. Андан сора ёрге да турмады. Сууукъ да, ачлыкъ да жунчутхан жарлы тиширыу 40-50 километрни кёбюсюнде терен къарны жырып келгенди. Сабийлери, анга не бла болушургъа билмей, тёгерегинден алып, жиляй эдиле. 

Дарман, саусузгъа керекли аш-суу да жокъ. Къалай иги боллукъ эди санларына сууукъ ётген къыйынлы тиширыу. Ол къоншуда жашагъаны себепли бек къыйын кюнлеринде сабийлерин бизге жибериучю эди. Мени эки эгечимден бири, барып, аны жатхан жерин жарашдырып, быстырларын жуууп келиучюлери эсимдеди. Къаты жерден жатхандан болур эди, эки жан сюеги тешилип, бек инжилгенди.

Башхасын къойсакъ да, бу жаш тиширыуну юйюрюне жетген зарауатлыкъ окъуна тамамды кёчгюнчюлюкню азабыны уллулугъун, кюйсюзлюгюн да суратларгъа.

Ана, тёшекге тюшюп, къобалмай къалгъанда, сабийле аманны кебинден жан кечиндиргендиле. Абадан жашчыгъы къаурачыкъла жыйып келсе, андан от тиргизип, аналары базардан келтирген нартюхчюкден бир уууч алып, къурмач этип ашай эдиле. Уууч къурмачны хар бюртюгюн юч юлюш этип, ол эди сау кюннге ашлары-суулары. Аналарына уа къол тирменчик бла нартюх жармачыкъ этип, андан чолпу бла  тузсуз, мыстысыз хантус бергендиле.

Ана базардан аркъасына кётюрюп келген мирзеучюк тёрт башлы юйюрге кёпгеми жетерик эди. Аны юсюне да  къырал анда-санда адам башына граммла бла тергеп берген тюйчюк да къошулуп, биринчи къыш аманны кебинден бошалды. Жаз башында дуниягъа жылыу келип, жер кёгергенде да, ачдан жилиги юзюлген, ауруу санларына сингнген ана ёрге сюелалмады. Энди аны тёрт санында сюеклеринден бла терисинден башха эт къалмады.  Аны ёлтюрмей тургъан а  балаларына къайгъыргъаны,  аланы ышанып къоюп кетер адамы болмагъаны болур эди.

Жай келгенликге, аны иссилиги къышны сууугъундан къыйын болмаса, тынч болмады. Ол кюнле барыбызгъа да бирча къыйын эдиле. Болсада юч сабийчикни аналары ёлгенде, аланы жилягъанлары эсимден кетмейди. Эки эгечим да барып, аны осуятын толтура, жуууп, кебин салып асырадыла. Юч сабий а къалдыла анадан, атадан да ёксюз болуп.

Кюнлени биринде, биз танымагъан адамла келип, хапчукларын арбагъа жюклеп, сабийлени да анга миндирип, алып кетдиле. Ёксюзле тургъан юйге элтгендиле, дей эдиле»