Жашау а кесича береди дерс

Хапар

Бу хапарны автору Огъары Малкъардан бизни хурметли окъуучубуз Темуккуланы Адилди. Аны сюжетлери барысы да хазна къалмагъанлай жашаудан алыннганладыла, бу жазманы жигитлери да болгъандыла жамауатда, аланы жашау болумлары тюшгендиле хапарны ёзегине. Сыйлы окъуучубузну бу тизгинлени магъаналары да жюреклерине жетерик болурла.

Фаризат бла анасы Рахимат бир бирге бек ыразыдыла: къызы – анасы сабийлени аякъландырыргъа тынгылы болушханы ючюн, анасы уа – сабийлени аталары ёлгенден сора  Фаризат кеси жашауун къураргъа кюрешмей, алыкъа жаш къадарын къызчыкъларына атап тохтагъаны ючюн. Рахимат бирде алай сагъыш этиучю эди: къызы, мен алыкъа жаш адамма, эрим ёлгенликге, энчи къадарымы къурайым, эрге чыгъайым деп тохтаса, къызчыкъла мени боюнума таянсала, мен аланы ёсдюралырмамы? Кесим – къарт, саулугъум – аз, угъай, мен ол борчну кесиме алалмам. Ма аллай сагъышла бийлей эдиле бирде ыннаны къарт башын.

Къызыны акъылында ол болмагъаны, бир жанындан, къууандырса да, башха жанындан а, ауара этдиреди. Нек дегенде  къызлары ёсюп, эрге чыгъарла, ол а жангыз кеси къалыр деп да жарсыйды тынгысыз ана. Фаризатны эри – эки къызчыкъны атасы – ёлгенли он жыл болады. Атадан къагъанакълай ёксюз къалгъан сабийле энди уллучукъла да, эсличикле да болгъандыла. Аналары уа ишлеген ишин бир заманда да къоймагъанды. Да не, туудукъчукъларыны хар ауараларын анасы кесине алгъанды, пенсиясын да саулай да къызыны юйюрюне къоратады, кесине капегин да къоймай. «Манга энди не керекди, Фаризат бла къызчыкъла ариу кийинсинле, ариу ашасынла, тизгинли болсунла ансы», – деучюдю.

Тийреде уллайгъан къатынла мынга, тырман эте: «Пенсиянгдан ёлюм кюнюнге къыстырыкъчыкъ эте тур, ол соруп келмейди, ма, Аллах арадады, бизни барыбызны да ахыр кюнюбюзге ахчабыз бир жанына салынып турады. Аны юсюне кебинлигибиз да. «Эл ауузу – элек» деп бош айтмагъандыла, эл ауузуна тюшмезча эт. Къызынг, кесинден, сабийлеринден ычхындырып, сени ёлюм кюнюнге абери жыялмаз», – дегендиле. Алай Рахимат а: «Къоюгъуз къой, ёлгеннге не ахча керекди? Ахча саулагъа керекди, ол дуниягъа уа киши да мюлк-харекет элтип бармайды, анда, эшитген эсегиз, хар керегинг хаппа-хазырды, кебиннге бир журунларым а мени да бардыла», – дегенни айтып, кюлюп къойгъанды.

Ынна, айхай да, хар нени да уста ангылай эди, алай ана жюрек ана жюрекди, аны тюрлендирир къарыу жокъду. Ол сабийлерине иги болса сюерикди, кесинден эсе. Алай кюнлени биринде болгъан иш а къарт ыннаны иги да кёлюне жетди. Август айда сабийлени школгъа къураргъа киришди Фаризат. Аны анасына да айтды: «Тамбла мен шахаргъа барлыкъма, анда, тюкенлеге айланып, сабийлеге кийимле алайым. Ала башланнган окъуу жылгъа ариу кийинип, омакъланып барсала сюеме. Кесим да бек жаланма, юсюмю бир жангыртайым, мен да ишчи нёгерлеримден аман болмайым. Сени пенсиянгы кийимле алыргъа деп жыйып турама. Ол ахча болмаса, биз бек къыйналлыкъ эдик».
 
Экинчи кюн сабийле ынналары бла юйде къалдыла, аналары уа базаргъа кетди. Ингирде толу сумкала бла юйге жыйышды. Ол отоуну ортасында сумкаланы къотарып башлады. Хар сабийни башдан-аякъгъа дери омакъ кийиндирди. Аланы къууанчларын кёрген ыннаны асыры ыразыдан кёлю окъуна толду.

– Кесиме да бир затчыкъла алгъанма, алагъа да бир къара, – деди анасына. Хар зат да асыры багъадан, сени пенсиянг жетмей, кесими айлыгъымдан да къошуп алгъанма, – деп, Фаризат кесине алгъан кийимлени диван юсюне жайды. – Сау бол, аламат кийимле алгъанса сабийлеринге, кесинге да. Огъурлу болсунла, юсюгюзде тауусулсунла, – деди къарт ынна. – Мен бек арыгъанма, бир кесек тынчаяйым деп, отоууна кирди. Кеси къалгъанда уа, Рахимат терен сагъышха кетди: «Юйдегини барын да жангыдан кийиндиргенинде, манга да бир зат нек алмады? Бир да болмаса да, эки чындай неда бир къол жаулукъ окъуна алса эди уа», – деди. Алай къызына жукъ да айтмады, жюрегини къыйналгъанын билдирмеди…

…Жашау а кесини ызы бла барады. Иги кесек да жашап, туудукъладан туугъанланы да кёрюп, Рахимат дуниясын алышды. Энди Фаризат, кеси ынна болуп, къартая барады. Эки къызы да – эрде. Аман да жашамайдыла, алай къуру да аналарындан умут этгенлей турадыла. Бир кюн эки къызы да келип, не аяулу жюрютюрге кюрешсек да ахчаны, хар керегибизге жетдиралмайбыз, юсюбюзню жангыртырыкъ эдик жаз башында деп, ахча тиледиле аналарындан. Алай кёп кере келгендиле. Аналары къурулай жибермегенди.

 – Да сизден немми аярыкъма, алыгъыз болгъанчыгъын. Сиз омакъ кийинсегиз, мени да жюрегим къууанады, – дегенни айтып, болгъан ахчачыгъын къызланы къолларына тутдурду. Тамбла келип, алгъан затларын кёргюзтюрге айтып, ала къууанып кетдиле. Экинчи кюн, айтханларыча, алгъан кийимлерин Фаризатха кёргюзтдюле. Кёп зат, шёндю модагъа кире тургъан кийимле! Къызла, асыры ыразыдан, аналарын къучакълап, уппа этдиле. Энтта да келирге айтып, юйлерине кетдиле. Фаризатны уа жюрегин нек эсе да тынгысызлыкъ алыпды. «Шо манга бир зат нек алмадыла ала? Да ахчалары жетмей къалгъан болур, – деп, кесине кёл этдирди. – Энди мен кесим жашаяллыкъ болмам, къызларыма барыргъа тюшмеги эди, саулугъум  осалгъа кетип барады».

 Киеулерини хаталары жокъду, алай къайын ананы ким сюеди шёндю дунияда? Аллай сагъышла эте, Фаризат жукъугъа бёленди. Эрттеден бери да анасын тюшюнде кёрмегенди, сыфатын окъуна унута барады. Бу кече уа анасы тюшюнде келди. Къызына, кенгден къарап, ышарып угъай, масхара этгенча, кюлюмсюреп. Кесини уа юсюнде кийими бар, аякълары уа – жалан, чындайсыз. – Анам, жаланаякъ нексе? Чындай кийсенг а аякъларынга, сууукъ болмаймыдыла? – деди. – Да сен кесигизни башдан-аякъ кийиндиргенде, манга эки чындай окъуна алыргъа сан этмей къойгъан эдинг да, андан бери уа ма былайды айланыуум. Охо, да сен да жаланаякъса да. Кесинги аякъларынга бир къарачы, – деп, уллу къычырып кюлдю да, Фаризатны кёз туурасындан ташайды. Тиширыу сескенип уянды, юсюн сууукъ тер басып, бир тюрлю къалтырауукъ тийип: – Я Аллах, манга бу тюш нек кёрюндю? – деп сагъышланнганда, ол эртте заманда къызчыкъларыны, кесини да юслерин жангыртып, анасына уа бир зат да алмай къойгъанын эсине тюшюрдю. Ол эртте унутулгъан иш, шарт бюгюн болгъанча, кёз туурасына келди.

 – Уллу да, сыйлы да болгъан Аллах, сен хар адамны игилигин, аманлыгъын да кёресе. Мен анамы жюрегин къыйнагъан эдим. Ол гюняхым кечилирми? Аны ючюн мен къаллай азап сынаргъа да хазырма. Анам, кечгинлик бер!..