ШУЁХ ДА, КЪАРЫНДАШ ДА

Бу кюнледе осетин поэт, драматург, адабиятчы, кёчюрмечи, Осетияны халкъ поэти, филология илмуланы доктору Нафи Григорьевич Джусойты туугъанлы 100 жыл болады. Нафи халкъыбызны ийнагъы Къулийланы Къайсынны бек сюйген, хурмет этген адамларындан бири эди. Бу эки уллу адамны араларында болгъан жылыулукъну юсюнден Къайсынны къызы Къулийланы Жанна жазгъан ыразылыкъ сёзню кесегин сизге туура этебиз. Ол бу сёзлени Нафи Джусойтыны 90-жыллыгъына атагъан эди.

Нафи Джусойтыны аты Къулийланы Къайсынны аты бла юзюлмезча байламлыды. Кесини «Широкие горизонты» деген статьясында Къайсын Нафи Джусойтыны «Мени тау жерим» деген назмусундан тёрт тизгинни келтиргенди юлгюге:

Ата-бабалача, кирип къалагъа,
Анда олтуруу шарт тюйюлдю манга.
Туруп тургъанда да жашау бездирип,
Букъмазма таула артына мен кирип.

Бу тизгинле, Къайсын айтханнга кёре, тынгысызлыкъ берип, аны жанына кирип къалгъандыла. Ол кесини шуёхун уллу кишилиги болгъан, къаты, таза ниетли адамгъа санагъанды.

Нафи Джусойты бла Къулийланы Кайсынны биринчи тюбешиулери кёпжыллыкъ шуёхлукъгъа айланнганды. Нафи Къайсынны юсюнден былай жазгъанды: «Жашау жолунда аны бла бир кере тюбеген анда, кеси да билмей тургъанлай, къууанып, иши, сёзю да, таулуну аш къангасында арпа гыржынча, керти болгъан, Зикар ауушунда гюллеча, хыйласыз шуёх да, къарындаш да тапханды».

Нафи Джусойты ахыр сагъатына дери Къайсын бла шуёхлугъуна кертичилей къалгъанды, ол кетгенли отуз жыл болса да, аны бюгюн да эсинде тутады. Жаланда Нафи келеди жыл сайын шуёхуну къабырына баш урургъа. Мен аны Чегемде кёрюрге бек сюеме. Олсагъат атам сау болгъан заман, мен аны бла къууанчлы ушакъ этгеним, келлик къыйынлыкъланы, жарсыуланы билмей, къайгъысыз ачыкъ кюлгеним тюшеди эсиме.

Нафини кёрсем, хар заманда бола келгенича, атам, терек бахчасыны теренинден чыгъып, мени аллыма келмезлигин, айтыучусуча: «Сау кел, Жаннычка, сау кел, къызым», – демезлигин кётюрген тынчыракъ болады манга.

Нафини кесини барлыгъы, аны бизге эс бёлюую, халаллыгъы, кетген шуёхуну юсюнден сюймекликден бла къууанчдан толу сёзлери мени атамы тас этген ачыууму, аны эсгерип жарсыууму сел этедиле.

Къайсын Нафини алай сюйгенине, анга алай жылыулу болгъанына сейир этерча тюйюлдю. Аны сюймезге болмайды. Хар неси да игиди аны: акъылманлыгъы, тамамлыгъы, чексиз сюйдюмлюгю, бийик даражасы эмда башхалагъа ушамагъан инсанлыгъы.

Нафи бла не заманда да сейирди. Аны бла этген ушагъынг, къууанчдан сора да, Нафича адамла бар къадарда, хар небиз да тас болмагъанына ышаныулукъ береди. Ариу, таза акъыллы закийле болгъанларын, ала жашауда кёп затха жангыдан къараргъа, адамла арасында къыйын болумладан чыгъаргъа, дуния башында бек баш магъаналы затны – мамырлыкъны бла келишиуню табаргъа болушханларын ангылайса.

Нафи Джусойтыны жаланда шуёхлары угъай, халкъы да бек сюеди. Ол аны бек иги шартларын жюрютген инсанды. Адамла аны сёзюне ийнанадыла, оюмуна тынгылайдыла. Кёпле жюрюйдюле анга кеслерини къыйынлыкълары, жарсыулары бла. Ол аланы хар бирине да жапсарыу табады, болушады.

Жарыкъ, сейирлик фахмусу, дуниялыкъдан кенг ангыламы, уллу ич культурасы – ма ол затла Нафини юсюнден ол аз тюбеген, хунерли художник болгъанын айтадыла. Аны кёп тюрсюнлю чыгъармачылыгъы уллу жашау кертиликден, жангылыкъдан, тазалыкъдан толуду. Ол дуния маданиятны бай этгенча, хар бир энчи инсанны да дунияларын бай этеди.

Нафи Джусойтыны кесини жашау хали да, керти фахмуну шагъатлыгъыча, бир туура шартды: чынтты художникча, жашауда ол менсинмеген, кесин багъалатмагъан адамды, не заманда да адамлыгъына кертичилей турады, кимге да игилик излейди. Ол инсанча, жазыучуча да махтаугъа, сыйгъа тийишлиди. Бюгюн да, анга 90 жыл болгъанда, ол жаш адамча субайды, ариуду. Аны биз кёрмеген ич дуниясы жарытхан бети аламатды. Хар заманда да алай болуп турсун!

Огъурлу Нафи! Сау бол Къайсынны алай сюйгенинг ючюн, аны эсде тутханынг ючюн. Мен бек ыразыма санга сен мени атам бла байламлыкъ тута, анга берген такъыйкъала, сагъатла, жылла бла баргъан къууанчла ючюн.

Сен санга берилген сыйгъа, халкъ сюймеклигине, аны табыныууна тийишлисе. Ыразылыгъым - сени халаллыгъынга, тынчлыкъ излемеген жюрегинге…

Нафи Джусойты

ТАУ БЛА УШАКЪ

– Недеди къоркъакълыкъ шарты? –
Деп мен сордум да, тау айтды,
Булутларын къууа, чача,
Бийикледе башын ача:

– Мирзеу ёсдюрмейди, къоркъса,
Адам къаты состар ташда.
Турса тиширыу къатында,
Къама чыгъармай къынындан,
Жауун жаныгъанын айта,
Алдау кючю бла махтана,
Сокъур болуп, юйге ол жол
Табалмаса, къоркъакъды ол.

– Недеди жигитлик шарты? –
Деп мен сордум да, тау айтды,
Булутларын къууа, чача,
Бийикледе башын ача:

– Ётю болгъан сермеп къама,
Аны сугъады душманнга,
Келсе уа кёз жашы, аны
Тёреди ол букъдургъаны.
Жетсе кезиу къууанчлагъа,
Аны берир шуёхлагъа.

Жетсе бичен этер кезиу,
Анга къыйын юйде безиу,
Ашыкъдырады эрлени,
Къуру болса да бир женги. –

Таудан соргъанма мен анда:
– Биреу айталмаса жырда
Керти, туура затны, къоркъа,
Ол неди? Айт аны манга!
– Болурму аллай тууаргъа
Поэт болуп, бу Кавказда?!

КЕЧЕГИ НАЗМУЛА

Эски къаладанча, кече узуну
Барады сёзле жыйыны созулуп.
Тангда уа ёллюкдюле къан кюрешде,
Бары да бирге! Хорламсыз юлюшде…

Барады сермеш – эрлени сермеши,
Билалмай чегин ёмюрле бла киши.
Алай, къой терича болса да жери,
Жакъчыды, аны къоруулар аскерчи.

Ёлген сёзледен ёлчемсиз дуния,
Къанлы черекле эм къара быргъыла.
Къала кечеде иесизми къалды?
Жангы эрттенлик – окъ да, от да аллы.

ПОЭТ

Сёзле – жюрекде, къамала – къынлада,
Аны багъасы тенг капек бла шайгъа,
Болуп баштёбен, тынгылап турсала,
Намыс сыннганда, кёзлерин бурсала.

Назму тизгенле уа, ушап къартлагъа, –
Халкъны къыйынлыкъ танглары атханда,
Эрши накъырда айтыргъа устала,
Къанат кётюралмай тургъан учаргъа.

Къылыч ойнатмаз душманны башында
Адам, тартынчакъ не къоркъакъ болгъанда, –
Айтыр сёзлерин букъдура юйреннген,
Къаты тынгылау умутун кюйдюрген.

Сакълама акъыл сёзлени аладан,
Чакъырма, къору деп мени хатадан.
Сёзле – жюрекде, къамала – къынлада,
Ачыу, сюймеклик да къуру алада.

ОСЕТИН ТЮЗЮ

Ата-бабаны юсюнден сен манга
Керти болгъаныча бир айт хапарла.
Манга тёресин, адетин да аны
Узат, асабача, – сыйлы саугъаны.

Билирча, кёзге келтирир ючюн мен
Ата-бабала къайгъысын эрттеден,
Сакъларча ёхтем азатлыкъ ызларын,
Кийик ётгюрлюк жюрекде къызгъанын.

Атлы жыйынны туякълы дауурун,
Къатлы аркъанны сызгъырып барыуун
Унутмайма, жокъду анга эркинлик,
Жашарча тюзлюк эм махтау, сюймеклик.

Тюзлюк ючюннге деп, жигит аланла,
Жалан башлыла эм алан къанлыла,
Терслик къылычла болгъанда кючлюле,
Ёлюп, аудула бу кырдык юсюне.