Тасхасы толусунлай ачыкъланмагъанды

Черек районда бир-бирден узакъ болмагъан беш кёл барды: Къургъакъ, Жашырын, эки Огъары эм белгили Чирик-Кёл. 

Биринчи болуп илму жаны бла кёллеге 1892-1895 жыллада геолог Константин Росиков эс бургъанды. Ол аланы карстовый болгъанларын эм бир бирге ушамагъанларын да ачыкълагъанды. Алай табийгъатны эм сейир эсгертмесине  жол юсюндеги Чирик-Кёл саналады. Ол тенгизден 809 метр бийикликдеди, уллулугъу эки гектар чакълы барды. Кёлге бир тюрлю суу къошулмагъанлыкъгъа, тышына бир суткагъа 77 минг кубометрден аслам саркъады. Аны ючюн ол азаймайды, температурасы да жылны узунуна тюрленмей, +9 градуслай турады. 

Тюрлю-тюрлю жыллада аны теренлигин билирча адамны эм техниканы кючю бла да тинтиуле бардырып кюрешгендиле, алай бюгюнлюкде да ол тюз белгили тюйюлдю. Аслам заманны аны теренлиги 258 метрде тохташдырылып тургъанды. Болсада 2016-2020 жыллада Орус география биригиуню келечилери тинтиу ишлерини чеклеринде тёрт жюзден аслам кере кёмюлгендиле сууну тюбюне. Ол санда кёлню чыккырча 3D-моделин къурагъандыла эм теренлиги 279 метрге жетгенин белгилегендиле. 

Болсада алгъаракълада Россейни МЧС-ини «Лидер» арасыны келечилери суу тюбюнде хайырланылгъан «РБ-Мираж» аппаратны болушлугъу бла кёлню теренлиги 292 метрге жетгенин тохташдыргъандыла. Алай ол аппарат андан ары тюшалмагъанды деген оюм барды. КъМР-ни

Курортла эм туризм министерствосунда айтханларыча, бара-баргъанда, 292 метр да тюрленирге боллукъду. Къалай-алай болса да, ол Хорватияда 281-метрлик Къызыл кёлню озгъанды. Ол себепден бюгюнлюкде Европада теренлиги бла биринчи карстовый кёлге саналады. 

 Алимле айтханнга кёре, кёлню теренинде, баям, бюгюлген жери барды. Дагъыда аслам дорбунла, туннельле да тюбейдиле. Ала да алыкъа тинтилмегендиле. Алгъадан этилген эсепле аны жер жюзюню океанына къошулгъанын ачыкълайдыла. Миллетде жюрюген таурухлагъа кёре, кёл тюбюне тартхан кезиу да болады. Баям, анга къайдан эсе да суу къошулады. 

Чирик-Кёлню къурамында аслам сероводород барды. Ол а аны тюрсюнюн жашил бла кёксюл этеди. Чирик (гнилой) деп а аны ийиси ючюн айтылады. 

Сууда Кавказда аз тюбеген хансла эм гаммарус-рачокла болмасала, чабакъ неда башха бир тюрлю жанлы тюбемейди. Болсада огъартын орналгъан кёлледе форель эм карп да бардыла. 

Таурухлада айтылгъаныча, кёлню тюбю жокъду эм эртте заманлада анда Искандер патчахнымы, Акъсакъ Темир эмирними, тюзю белгили тюйюлдю, атлы аскери жутулгъанды. Аны бла бирге халкъда немис эм румын аскерни техникасы, жарагъан портвейн чагъыр бла ауур жюк ташыгъан машина, иги кесек мал батханды деген хапар да жюрюйдю.

Кертиси бла да, водолазла сууну тюбюнде машинаны тапсала да, чагъырны неда башха бир тюрлю жюкню эслемегендиле. Адам неда жаныуар сюекле да жокъдула. Болсада специалистле айтханларыча, алыкъа сейир шартланы ачыкъларыкъ тинтиуле алдадыла.

Бюгюнлюкде мында Орус география биригиуню дайверлери жараула бардырадыла. Аны бла бирге фридайверден теренликге жюзюу жаны бла Россейни чемпионаты да ётеди.