Узакъ ёмюрню эм саулукълу жашауну жашырынлыкълары

Адам улу жаратылгъанлы узакъ ёмюрню эм насыплы жашауну жашырынлыкъларын излегенлей келеди. Шёндю аллай затланы юсюнден Интернетде дуния бла бир билдириу барды. Ала бары да керти болсала, жомакъладан жигитле бла эриширге къолубуздан келлик эди. Къайсы оюмла тюз, къайсыла уа жалгъан затла болгъанларын ачыкълар ючюн, ара газетлени сайтларында басмаланнган белгили россейли врачланы айтханларын басмалайбыз. 

Биринчиден адам сыртында эмда сууукъда жукъларгъа керекди.  Жукъуну татлысы аркъангда жатсанг болады, деп ийнандырадыла ол жаны бла специалистле. Бир-бирле онг неда сол жаныгъызда жатыгъыз, къарыныгъызда уа арталлыда жарарыкъ тюйюлдю дейдиле. Отоуда жылылыкъ не къадар алаша болса игиди, адам ол заманда къыйналмай жукълайды, ёпкелерине, жюрегине да ауурлукъ жетмейди. Жукълагъан кезиуде мыйысы да солуйду. 

Тохташдырылгъан фатыуа: жукъугъа бу неда ол жаны бла жатыгъыз тёшекде деп айтырча жаланда бир тынгылы илму тинтиу жокъду, дейди МГУ-ну Жукъуну медицина арасыны башчысы, эксперт, алим Александр Калинкин. Тюрлю-тюрлю ауруулары табылгъан саусузлагъа докторла айтыргъа боллукъдула ундурукъда къалай жатаргъа тийишлисин, алай хар халда да жарагъан юйретиу сёз жокъду. Адамны чархы тапны, тапсызны кеси сайлайды.

Жукъугъа тап келишген температурагъа 20-22 градус саналады. Айхай, мында да энчиликле болмай амал жокъду. Бир къауумлагъа 18 градусда жукъларгъа сюедиле.   Алай эсигизде тутугъуз: мардадан аз салкъынлыкъ жукъуну татыулугъуна заран тийирирге боллкъду.

Дагъыда суу кёбюрек ичерге, эрттенликде уа анга лимон сок къошсагъыз игиди. Аны бла белгили адамла кёпден бери хайырланадыла.  Ол амал адамны чархыны ишлеуюн тапландырады, саулукъну игилендиреди, къартаймай турургъа бир амалды. Андан сора да, врачла бир кюннге 1,5-2 литр таза суу ичигиз дегенлей турадыла.

Тохташдырылгъан шартлагъа кёре, лимон витаминле, магний, темир, натрий бла байды. Саулукълу аш оруну болгъаннга лимон хата келтирмез, алай аны жаш этиу жаны бла кючюн кёргюзтген тинтиуле жокъдула. Аш орунугъуз бир кесек къыйнай эсе уа, къатышдырылгъан сок окъуна аны аурутурукъду.

- Таза сууну багъыу кючю да бир къауумлагъа жарамайды. Белгили россейли специалист Андрей Гаража айтханнга кёре, адамны жыл саны къартая барса, терисини мылылыгъы азаяды. Адам къарыусуз болгъаны бла байламлы ол керекли марданы  туталмайды. Сууну не къадар кёп ичсе да, териси къургъакълай турады.

Алимлени айтханларына кёре, бир кюннге 1,5 неда 2 литр суу деген марда жокъду - бу ёлчем энчиди. Адамны чархында суусунлукъ жетмесе, ол кеси белги береди. Артыкъ ичиу а бюйреклеге бла жюрек-къан тамырлагъа керексиз жюк саллыкъды.

Абадан адамла не тюрлю амал бла да мыйыларын ишлетип турсала игиди. Китап окъуу, кроссвордланы этиу эм башха затла. Бу амалла инсанны мыйысыны къартайыуун бир кесекге тыяргъа, эсни эмда оюм эте билиуню сакълаугъа болушлукъну амалларыдыла. Жумушлада онг къолну солгъа алышындырыу мыйыны эки жанында айнытыргъа себеплик этеди.

Белгили шартла: къолубузну къалай къымылдагъанына мыйыны гитче жаны жууаплыды. - Аны себепли сиз ишчи болмагъан къолугъуз бла бир зат этип башласагъыз, мыйыны юс къатысыны жаланда ол кесеги тириледи, - деп ангылатады белгили нейробиолог, Шанхайда Тергеучю биология институтну таматасы, профессор Филипп Хайтович. - Унутмагъыз, адамны мыйысы орналгъан жерлерини хар жаныны онглары чекленипдиле. Сиз сол къолгъа жууаплы болгъан жанларын тирилтсегиз, аны бла бирге мыйыны башха бёлюмлерини амалларын сыйырасыз, деп чертеди белгили алим.

Кроссвордланы юсюнден сёз баргъанда уа, сиз мыйыгъызны тириликде тутаргъа итине эсегиз, дайым кёп жангы сёзле болгъан жыйымдыкъланы алыгъыз, деп чертедиле нейробиологла. Дагъыда эсгертедиле: жюз процент хайырлы, илму тюзлюгюн кёргюзтген амал - тыш къыраллы тиллеге юйрениу. Шартла шагъатлыкъ этгеннге кёре, эки-юч тилде сёлешген адамлада Альцгеймер ауруу эмда акъылдан кемлик 5-7 жыл кеч чыгъып башлайды, битеу жашауунда бир тилни билгенледен эсе. Андан тышында да, мыйыны ахшы болушлукъчусу - толу жукъу (жети-сегиз сагъат).

Узакъ ёмюр жашауну дагъыда бир жашырынлыгъы-кюннге 10 минг атлам саналады.

 Адам кесини санына жюк салмай узакъ ёмюрлюкге бир заманда да жеталлыкъ тюйюлдю деп, дайым айтылады. Кёп кере алтын жорукъну сакъларгъа чакъырыуну эшитгенлей турабыз - суткагъа 10 минг атлам.

Тохташдырылгъан фатыуа: кёп болмай тохташдырылгъан илму шартлагъа кёре, жюрекни бла къан тамырланы саулугъуна (жашауну узунлугъу ала бла къаты байламлыды) ыйыкъ сайын саннга 150 минут ишлетирге керекди. Башхача айтсакъ, ыйыкъда хар беш кюнде отузушар минут, деп хапарлайды кардиолог, медицина илмуланы кандидаты Ярослав Ашихмин.

Он минг атлам - ол 8 километрди. Биреу аланы теркирек ётер, бир къауумла уа ашыкъмай жюрюйдюле. Иш анда тюйюлдю. Бек башы - къоратылгъан заман  бир кереге 30 минутдан аз болмазгъа керекди эмда таймай ол жорукъну сакълау. Хар кимге да бек къоркъуусузлугъу уа - керти да жюрюу. Акъырын тюкенлеге барыу угъай, ариу, таза хауада терк атламла бла айланыу.