Инсулин къурагъан алим

Диабет ауруудан вакцина къурау бла кюрешген канадлы физиолог Фредерик Грант Бантинг, тинтиуле бардыргъан кезиуюнде, 1920 жылда октябрьде быллай акъылгъа келеди: итни ашхын тюбюнде безинден суу чыкъмазча этсе, анда диабет айнымайды. Ол алай не ючюн болгъаныны юсюнден сагъыш эте кетип, къанда бал тузну азайтхан не эсе да бир зат безде табылгъанын ангылайды ол. Оюмун Торонто шахарда профессор Дж. Маклаудха билдиреди. Ол а жаш алимни айтханын болмазлыкъ, кюлкюлю затха санайды.

Болсада Фредерик Бантинг аны ийнандырады, проектине себеплик этерге чакъырады. 1921 жылда жайда анга университетде лаборатория, бир болушлукъчу эмда он ит бередиле.

Кёп да бармай, ол жылда 27 июльда Фредерик Бантинг «айлетин» (инсулинни биринчи аты) деген дарман къурагъаныны юсюнден билдиреди. Жарым жыл озгъандан сора уа, итлени юслеринде тинтиуле бардыра кетип, диабетден къыйналгъан 14- жыллыкъ Леонард Томпсоннга инсулин препаратдан биринчи кере укол этиледи. Алай ол игиге келтирмейди. Нек дегенде, дарман тынгылы тазаланмагъаны ючюн, сабийде аллергия къозгъалып, бютюнда теренине кетеди. Аны ючюн а инсулинни бериуню олсагъат тыяргъа тюшеди.

Келир кюнледе алимле лабораторияда баш кётюрмей ишлейдиле. Эки ыйыкъ да озмай,  инсулинни жангыртылгъан тюрлюсюн бередиле жашчыкъгъа. Бу жолгъу сынам жетишимли болады: дармандан саусузгъа жукъ хата болмады, диабет да айнымай тохтайды.

Инсулинден препарат къурагъаны ючюн Фредерик Бантинг 1923 жылда Нобелевский премия бла саугъаланнганды. Алим биринчиден ачыуланнган окъуна этеди, болушлукъчусун да саугъаламагъанлары ючюн. Ахчаны алмазгъа да деген эди. Алай ызы бла аны алып, ол адамгъа да юлюшюн чыгъаргъанды.

Инсулин этерге патентни ол Торонтону университетине бир долларгъа сатхан эди. Кёп да бармай,  аны аслам халда чыгъарып башлагъан эдиле.