Жигит Алийни уруш жоллары

Эр киши жашауунда юй ишлерге, бир терек салыргъа, жаш ёсдюрюрге борчлуду деучюдюле. Бизни бюгюннгю жигитибиз ёз жашына жашау бергенди, аны ёсдюрюрге уа къадар тюшмегенди, жетишмегенди. Алай, Ата журтун а айыпсыз битеу жюреги бла къоруулагъанды. Бизни бюгюннгю сёзюбюз Бапыналаны Махмутну жашы Алийни юсюнден барлыкъды. Аны юйюрюнден онеки адам кёчгюнчюлюкде ёлгендиле. Кеси уа фашистле бла сермешде Германияда Ата журту ючюн жан бергенди.

Андан бери аны юйюрю Алийни юсюнден, аз-кёп болса да, хапар жыядыла. Таулу жашны батырлыгъы, ёхтемлиги саулай да ёсе келген тёлюге юлгюдю.

1945 жылда 691-чи ушкок атдырыучуланы полкну гвардиялы подполковниги Грищенко КъМАССР-ни Элбрусчу аскер комисарына къагъыт жиберген эди. Анда: «Мени сизден тилерим барды! КъМАССР-ни Элбрус районуну Кёнделен элинде жашагъан Бапыналаны Сафиятха аны баш иеси Бапыналаны Алийни Ата журтун къоруулай, этген антына кертичи болуп, жигитлигин бла кишилигин юлгюге келтирирча бийикде тута, 1945 жылда тёртюнчю февральда Германияда жоюлгъаны эсибизде болгъанын айтыгъыз.

Аны аскерчи сыйы бла Бранденбург провинцияны Цибинген деген элинде килисадан узакъ болмай асырагъанбыз. Аны къабыры жыйырма биринчиди, ал тизгинни онг жанында», - деп жазыла эди.  Алай таулу халкъ туугъан жерлеринден зор бла Орта Азиягъа бла Къазахстаннга кёчюрюлгенлери ючюн Сафиятха бу къагъытны бералмадыла.

Алий 1920 жылда Кёнделенде уллу эм ишчи юйюрде туугъанды. Бапыналаны Махмут бла Къундуз тёрт жаш бла эки къыз ёсдюргендиле. Алий сабийлигинден окъуна къармашхан, итиннген чёрчек жаш болгъанды. Школну бошагъанлай, аны колхозгъа учётчик этип аладыла. Аскер борчун толтурургъа чакъырылгъынчы алайда уруннганды.

1942 жылда август айда Шимал Кавказны фронтуна келгенлей, Алийни къысха полк курслагъа ашырадыла. Сауут-саба бла тюз хайырлана билирге керек эди полк тасхачы болурча. Бир ыйыкъдан аны полк тасхачы ротагъа жаяу тасхачы этип ашырадыла. 691-чи ушкок атдырыучу полкгъа тюшеди ол.

Севастопольну къоруулай туруп Крепость деген атлы жерни къатында уллу сермеш болады. Аны аллында бизни тасхачылагъа немис фашистлени орналгъан жерлерин аланы хазырлыкъларындан да хапар берирге буюрулгъан эди. Алий бла дагъыда эки тасхачы жашырын жауну тургъан пунктларына сыпдырыладыла. Анда къалауур унтер-офицерни жесирге алып, жауну не жаны бла чабыууллукъ этер умуту болгъанын билген эдиле. Алийни полкуну командирини буйругъу бла, кереклисича хазырланып, немислиле чапханда, тийишли жууап къайтарып, аланы жанындан бек кёплени къыргъандыла.

Ол сермешде, 1943 жылда 9 майда Бапына улу инбашында жаралы болгъан эди. Госпитальда бир аз бакъдырып, кесини частына ашыгъып къайтханды бизни жигит жашыбыз.

Кърым операцияны кезиуюнде фашистлени орналгъан жерлеринден хапар алыргъа биягъы Алийге буюрулады. 1943 жылда 10 августда бюгюннгю хапарыбызны жигити Бапыналаны Алий бу буйрукъну толтура, немис фашистлени тохтагъан, орналгъан пунктларына сюркелип ётеди.

Сынамлы тасхачы, тёгерекни, башны да тинтип, ызына айланнганлай эсленеди. Алайда къазауат башланады. Окъла-топла Алийни жаны бла сызгъырып озадыла. Алай, ол къая кезини башындан гранатла атып, алайда жетеуленни къырып, кесини бёлюмюне къайтып, буйрукъну толтургъанын айтады. Алайда кёргюзтген кишилиги, батырлыгъы эм ётгюрлюгю ючюн да Бапыналаны Алийге Махтаулукъну орденини ючюнчю даражасын бергендиле.

Къанлы уруш да бошалады деген ариу умут бизни жашларыбызны жюреклерин жылыта башлагъан эди. Сейирмиди? 1941 жылдан башлап 1945 жылгъа дери Ата журтну къоруулай ненча къыйынлыкъ кёрген болур эдиле аскерчилерибиз.

Дунияда быллай харамлыкъ, кюйсюзлюк болгъанын билмей, ариу таулу юйюрде туууп, Басхан ауузуну Тызыл тарланы тамашалыкъларында ёхтем ёсген, кюйсюзлюкден, мурдарлыкъдан хапары болмагъан таулу жаш, хар жашагъан, сау къалгъан кюню онжыллыкъча ёте, сезими кючленип, замансыз уллайгъан эди.

Германияда Брандербург деген шахарны къатында орналды Алийни полку. Биягъы командир шахарны тёгерегиндеги болумну билип хапарларча тасхачылагъа буюрду. Не жаны бла да жууаплы жаш, хар замандача, сёзсюз, буйрукъну толтурады. Ызына къайтып келе, биягъы жаралы болады. Жарсыугъа, бу сермеш аны ахыр сермеши эди. Ауур жарасындан кесине келмей, 1945 жылда тёртюнчю февральда Бранденбург провинцияны Цибинген элинде ауушду. Къызыл Жулдузну Орденине да ёлгенинден сора тийишли болгъанды ол.