Нальчикни айбатландырыуну планында - экологиягъа энчи магъана

Республиканы ара шахарыны жер-жерли администрациясында бардырылгъан жыйылыуда, муниципалитетни жангыдан жарашдырыла тургъан Генеральный планыны эмда жерлерин хайырланыу эм къурулуш ишлени бардырыу жорукъларыны проектлери сюзюлгендиле. Жамауат тынгылаулагъа юч жюзден артыкъ адам къатышханды, ол санда мэр Арсен Алакаев, КъМР-ни Транспорт эм связь жаны бла къырал комитетини башчысы Арсен Кудаев да, деп билдиредиле администрацияны интернет-сайтында.
Администрацияны Архитектура эмда шахар къурулуш департаментини башчысыны къуллугъун толтургъан Арсен Нагоев айтханнга кёре, бу проектлеге ары дери да юч айны ичинде тынгылы къаралгъанды. Тамамланнган ишни эсеплерин бу жыйылыуда чыгъарыргъа умут барды. «Бу кезиуде шахарчыла да бир ненча кере оюмларын билдиргендиле. Генпланны жарашдыргъан организация алагъа да эс бургъанды», - дегенди ол.
Нальчикни биринчи Генеральный планы 1933 жылда жарашдырылгъан эди. Ызы бла, уруш бошалгъандан сора, ол къайтарылып жангыртылгъанды. 1964 жылдагъы уа 1987 жылгъа дери хайырланыуда болгъанды, ызы бла тюрлендирилип 1991 жылда жангысы къуралгъанды. Андан бери аз заман ётмегенди, къыралда, республикада да болум тюрленнгенди. Ол себепден шахарны жангы Генеральный планы болургъа кереклиси да баям болгъанды.
Арсен Нагоев билдиргенича, кезиулю план къаллай болургъа кереклисин ангылар умутда арт он жылны ичинде тинтиуле бардырылып тургъандыла. Буруннгу жыл а Дондагъы Ростовдан шахар къурулушну регион илму-излем эм проект институту бла контракт этилгенди.
Жыйылыуда институтну келечиси архитектор Юлия Шапошникова да сёлешгенди. Жангыртылгъан планда, ол айтханнга кёре, баш магъана экологиягъа берилгенди. «Бюгюнлюкде Нальчикде жашагъан адамланы хар бири да 11,6 квадрат метр терекле, юлкюле эм битимле бла жалчытылыныпдыла. Хау, ол бир жаны бла аз тюйюлдю, алай биз аны андан да бийикге – онеки квадрат метрге жетдирирге сюебиз. Ол а бютюнда тап экология болумгъа себепликди», - дегенди ол.
Дагъыда Нальчик сууну жагъасында да жашиллендирилген тийреле къураргъа умут барды. Шахар ансыз да жашил бетли болгъаны, таза хауасы эмда иги климаты бла белгилиди. Аны бла бирге мында къурулуш ишле да бек тири бардырыладыла. «Алай эсе уа, болгъан экологияны, быллай таплыкъны андан ары айныта барыргъа, келир тёлюлеге да аяргъа керекди», - деп къошханды архитектор.
Жангыртылгъан Генеральный план шахарны битеу тийресин (13131 гектарны) алады. Жашау журтла жаны бла айнытыу «Восточный» микрорайон бла байламлыды. Кёп фатарлы юйлени асламысы да анда ишленирикдиле. Энчи къурулушха деб а «Нарт», «Мишхидж» эмда Хасанияда жангы микрорайонланы планлары жарашдырылгъандыла.
Нальчикни ара тийрелерин - Ленин, Шогенцуков атлы проспектлени, Пушкин атлы орамны - реконструкцияларын этиу жаны бла умутла да бардыла. Шёндю республикада эмда шахарны кесинде жашау журтланы къурулушун бардырырча жер къытлыкъ артыкъ сезилмейди, ол себепден жангы тийрелени планированиясын этерге кереклиси да жокъду.
Шимал-кюнчыгъыш промзонаны асламысы промышленность производствогъа берилликди. Шимал-кюнбатыш тийреде, шёндюча, коммунал объектле эмда складла боллукъдула, «Гидрометаллург» завод а башха жерге кёчюрюллюкдю. Аны орунунда уа сагъынылгъан объектле бла складла къураллыкъдыла - анда жашау журтла сюерге умут жокъду.
Юлия Шапошникова «Мей» жангы микрорайонну андан ары айнытыу оюмланы юсюнден айтханды, аны планировкасыны проекти къабыл этилгенин да билдиргенди. Нальчик сууну жагъасы шахарны жанындан Хасаниягъа кирген жерде кёпюрден башлап Самотечная орамгъа дери тапландырыллыгъын, анда жаяу жюрюгенлеге жолчукъла эмда тийреле боллугъун, солуу объектле ишленириклерин, тюрлю-тюрлю битимле ёсдюрюллюгюн да белгилегенди. Шахарны курорт эмда тарых магъаналы тийрелери бла бирге бу жер да нальчикчилеге эм туристлеге да сейир болурча мадар этилликди. Алгъыннгы «Нальчикский» совхозну бахчалары да сакъланып, муниципалитетни жашиллендириуге, хауасын тазалаугъа къошумчулукъ этип турлукъдула.
Автовокзалланы бла аэропортну юсюнден да энчи жыйылыуда сёлешиннгенди. Белгилисича, шёндю шахарны къатында эки уллу автовокзал ишлене турады. Ала хазыр болгъанлары бла Нальчикде экинчи номерли автовокзал толусунлай жабыллыкъды. Аны тийресинде терекле орнатыллыкъдыла, кеси да тынгылы тапландырыллыкъды. Жамауат транспортну жюрюу маршрутлары да тюрлендирилликдиле.
Аэропортну юсюнден айтханда уа, мында эки амал барды, дегенди Юлия Шапошникова. Биринчиси - аны жеринде къойгъаны бла, экинчиси уа башха тийреге кёчюргени бла байламлыдыла. РФ-ни Правительствосуну бегими бла аны реконструкциясын бардырыу план къабыл этилгенди. Бюгюнлюкде уа тийишли документация жарашдырыла турады. Анга кёре анда самолётла къоннган жангы жол ишленирикди. Аны хайырындан аэропортну къатында юйлеге да къоркъуу азайырыкъды.
Алай бла жамауат тынгылаулада проект организацияны келечиси айтхан сёзлеге бек тынгылы эс бурулгъанды дерге боллукъду. Сагъынылгъан эки проектде аберини тюрлендирирге керекди деп артыкъ зат айтылмагъанды, жыйылыугъа къатышханланы асламысы аланы дурус кёргендиле.

Улбашланы Мурат.

Свежие номера газет Заман


11.12.2017
08.12.2017
07.12.2017
06.12.2017